Cảm biến âm học
Cơ quan Biên phòng Phần Lan cho biết đã triển khai thử nghiệm một phương thức giám sát mới nhằm tăng cường bảo vệ hệ thống cáp ngầm, với sự phối hợp của các cơ quan chức năng và doanh nghiệp liên quan.
Trong cơ chế này, lực lượng Biên phòng giữ vai trò điều phối phát triển, gắn với Kế hoạch hành động của Liên minh châu Âu về an ninh cáp. Hoạt động thử nghiệm được tiến hành trên thực địa, có sự tham gia của Hải quân Phần Lan, các đơn vị kỹ thuật và tàu tuần tra Uisko, qua đó kiểm chứng khả năng vận hành trong điều kiện thực tế.
Trọng tâm của hệ thống là công nghệ cảm biến âm học phân tán (DAS), cho phép sử dụng chính tuyến cáp quang như một dải cảm biến liên tục dưới đáy biển. Bằng việc ghi nhận và phân tích các dao động phản xạ trong sợi quang, hệ thống có thể nhận diện những biến động bất thường và đưa ra cảnh báo sớm đối với các rủi ro tiềm ẩn.
Cách tiếp cận này thuộc dạng giám sát thụ động, hướng tới phát hiện từ sớm các tín hiệu rất nhỏ như hoạt động thả neo, sự tiếp cận bất thường của phương tiện hoặc các tác động cơ học có khả năng gây hư hại hạ tầng.
Đáng chú ý, hệ thống không chỉ dừng ở khâu phát hiện, mà còn được thiết kế để tích hợp với các lớp giám sát khác, bao gồm dữ liệu giao thông hàng hải và các công cụ phân tích thời gian thực, qua đó hỗ trợ phân loại tín hiệu và giảm thiểu cảnh báo sai trong quá trình vận hành.
Việc thử nghiệm diễn ra trong bối cảnh cáp viễn thông dưới biển tiếp tục được coi là một trong những trụ cột của hạ tầng kết nối toàn cầu.
Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), khoảng 99% lưu lượng Internet quốc tế hiện đi qua các tuyến cáp này, đảm bảo hoạt động cho các dịch vụ thiết yếu như tài chính, điện toán đám mây và liên lạc chính phủ. Ủy ban châu Âu cũng xác định đây là hạ tầng chiến lược, giữ vai trò nền tảng trong cấu trúc kinh tế số liên lục địa.
An ninh Baltic mới
Từ đầu năm, lực lượng Biên phòng Phần Lan đã xúc tiến kế hoạch thành lập một trung tâm giám sát hàng hải, phối hợp cùng các quốc gia khu vực Baltic và Ủy ban châu Âu, nhằm tăng cường năng lực bảo vệ các tuyến hạ tầng ngầm trọng yếu tại vịnh Phần Lan. Trọng tâm của sáng kiến này là xây dựng một cơ chế giám sát tập trung, có khả năng theo dõi liên tục và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường trên không gian biển.
Theo đại diện Biên phòng Phần Lan, mô hình đang được phát triển theo hướng tích hợp nhiều lớp công nghệ, bao gồm cảm biến đáy biển, trí tuệ nhân tạo phục vụ phân tích lưu lượng hàng hải theo thời gian thực và cơ chế chia sẻ dữ liệu tàu thuyền giữa các bên liên quan. Mục tiêu là nâng cao khả năng nhận diện rủi ro trong giai đoạn sớm, đồng thời tăng tính đồng bộ trong xử lý thông tin giữa các lực lượng chức năng.
Đầu tháng 2, Ủy ban châu Âu đã công bố gói công cụ an ninh cáp mới, đồng thời phân bổ 347 triệu euro cho các dự án cáp chiến lược. Trong đó, khoảng 20 triệu euro được dành cho các năng lực sửa chữa triển khai nhanh, có thể kích hoạt tại cảng hoặc xưởng tàu, nhằm rút ngắn thời gian khắc phục sự cố khi cần thiết.
Những động thái này diễn ra trong bối cảnh một số sự cố liên quan đến hạ tầng cáp và đường dây dưới biển tại khu vực Baltic thời gian qua đã buộc các quốc gia trong khu vực rà soát lại cơ chế bảo vệ hiện có.
Trước thực tế đó, các biện pháp giám sát và bảo vệ được tăng cường theo hướng kết hợp giữa hiện diện thực địa và ứng dụng công nghệ. Mục tiêu là nâng cao khả năng kiểm soát không gian biển, đồng thời giảm thiểu rủi ro đối với các tuyến cáp và hệ thống năng lượng liên kết trong khu vực.
Tuy nhiên, giới chuyên môn lưu ý rằng, phát hiện sớm mới chỉ là một phần của giải pháp tổng thể. Ngay cả khi các hệ thống cảm biến và phân tích dữ liệu thời gian thực được triển khai đồng bộ, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào năng lực phối hợp giữa các bên, tốc độ phản ứng và mức độ hoàn thiện của quy trình xử lý sự cố.
Phía Biên phòng Phần Lan nhấn mạnh rằng, việc bảo vệ hạ tầng hàng hải trọng yếu cần được triển khai theo hướng đa tầng, với sự tham gia đồng thời của cơ quan quản lý, đơn vị vận hành hạ tầng và giới nghiên cứu. Theo đó, cáp biển cần được đặt trong một hệ thống tổng hợp gồm giám sát, cảnh báo sớm, cơ chế ứng phó và khuôn khổ pháp lý tương ứng.
Trong bức tranh rộng hơn, Phần Lan đang trở thành một điểm thử quan trọng đối với cách tiếp cận mới về an ninh hạ tầng dưới biển tại châu Âu. Việc huy động đồng thời lực lượng chức năng, doanh nghiệp vận hành cáp và các cơ sở nghiên cứu cho thấy một xu hướng rõ rệt: những lĩnh vực vốn tách biệt đang dần được đặt trong cùng một cấu trúc phối hợp, nơi công nghệ, dữ liệu và vận hành được liên kết chặt chẽ hơn.
Từ thực tiễn đó, một nguyên tắc ngày càng được nhấn mạnh: với hạ tầng số, phản ứng sau sự cố không còn đủ để bảo đảm an toàn hệ thống. Cảnh báo sớm, giám sát liên tục, chia sẻ dữ liệu và năng lực khắc phục nhanh đang hình thành những lớp bảo vệ bổ trợ, vận hành đồng thời và hỗ trợ lẫn nhau.
Nhưng, những bước đi gần đây cho thấy Phần Lan đang theo đuổi một hướng tiếp cận nhất quán hơn: chuyển từ bị động sang chủ động, từ phân tách sang phối hợp. Từ thực tiễn đó, một câu hỏi rộng hơn được đặt ra: trong kỷ nguyên hạ tầng số đã trở thành “mạch sống” của xã hội hiện đại, ranh giới giữa phòng ngừa và ứng phó sẽ được xác lập như thế nào để vừa bảo đảm an toàn hệ thống, vừa duy trì tính ổn định lâu dài của toàn bộ mạng lưới.
