Gấu Millie và hành trình 26 năm vượt qua bóng tối
Giữa nhịp sống hối hả trong lòng Thành phố Hồ Chí Minh hiện đại, ít ai ngờ rằng nằm sâu trong con hẻm nhỏ vẫn tồn tại khoảng lặng buồn. Đó là nơi chú gấu Millie bị nuôi nhốt từ năm 2000 đến nay. Trong lồng sắt lạnh lẽo, han gỉ và chật hẹp, con gấu bất hạnh ấy đã phải trải qua một phần tư thế kỷ bị tước đoạt hoàn toàn quyền tự do vốn có của loài vật. Và rồi một ngày, chú gấu ấy đã được rời lồng sắt, bước ra ngoài thiên nhiên chan hòa nắng gió.
Cuộc cứu hộ cá thể gấu ngựa Millie do Tổ chức Động vật châu Á (Animals Asia) phối hợp cùng Chi cục Kiểm lâm Thành phố Hồ Chí Minh, Vườn quốc gia Bạch Mã và Chi cục Kiểm lâm Vùng 3 thực hiện mang ý nghĩa thời sự đối với công tác bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam. Nhưng sâu xa hơn, đó là thành quả của những nỗ lực bảo vệ thiên nhiên của các cơ quan chức năng, lực lượng kiểm lâm, các nhà hoạt động xã hội và đặc biệt là sự chuyển biến nhận thức của chủ nuôi.
tại Thành phố Hồ Chí Minh
Chú gấu may mắn được cứu hộ có tên là Millie - tên gọi lấy cảm hứng từ thời điểm bước sang thiên niên kỷ mới, cũng chính là giai đoạn mà chú gấu bị nuôi nhốt trong lồng sắt. Hơn 26 năm qua, thế giới bên ngoài đã không ngừng đổi thay với những bước tiến vĩ đại của văn minh nhân loại, công nghệ và nhận thức sinh thái. Nhưng thế giới của Millie chỉ quanh quẩn trong vài mét vuông chật hẹp, tù túng cùng những nhịp đập tuyệt vọng của thời gian.
Sau quá trình kiên trì trao đổi, tuyên truyền và vận động từ phía cơ quan chức năng, chủ nuôi đã chủ động chuyển giao cá thể gấu duy nhất của gia đình vì mục đích nhân đạo và bảo tồn động vật, hoàn toàn không yêu cầu bất kỳ một khoản bồi thường kinh tế nào. Do khu vực nuôi nhốt tại gia đình có lối tiếp cận quá nhỏ hẹp, không đủ điều kiện để đưa lồng vận chuyển trực tiếp vào bên trong, đội ngũ cứu hộ đã tiến hành gây mê an toàn để đưa Millie ra ngoài, đồng thời thực hiện các bước thăm khám sức khỏe tổng quát ngay tại hiện trường.
Bác sĩ thú y Wahyu Hananto, người trực tiếp khám cho gấu Millie chia sẻ rằng trên cơ thể gấu mang những dấu ấn khắc nghiệt của thời gian bị giam cầm. Đôi bàn chân gấu có dấu hiệu sừng hóa nặng nề do nhiều năm dẫm đạp trên nền lồng sắt, hàm răng tích tụ khá nhiều mảng bám. Tuy nhiên, Millie vẫn có sức khỏe tương đối tốt, trọng lượng khoảng 120kg. Nhìn chiếc xe vận chuyển gấu Millie rời Thành phố Hồ Chí Minh, vượt quãng đường dài để về ngôi nhà mới tại Vườn Quốc gia Bạch Mã, những người chứng kiến không khỏi xúc động.
Từ đầu năm 2026 đến nay, đây là cuộc cứu hộ thứ hai được thực hiện thành công tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, nâng tổng số cá thể gấu được các hộ dân tự nguyện chuyển giao về các trung tâm cứu hộ trong năm nay lên 5 chú gấu. Tuy nhiên, tại đô thị lớn nhất phương Nam hiện vẫn còn 4 hộ dân đang tiếp tục nuôi nhốt 8 cá thể gấu. Tính chung trên tất cả các loại hình cơ sở nuôi nhốt bao gồm hộ dân, doanh nghiệp và các vườn thú, Thành phố Hồ Chí Minh vẫn nuôi nhốt 61 cá thể gấu. Con số này đặt ra trách nhiệm lớn, đòi hỏi sự kiên trì bám sát địa bàn của lực lượng kiểm lâm trong thời gian tới.
Nỗ lực giải cứu gấu triệt để tại Việt Nam
16 năm trước, trong chuyến thăm Việt Nam, nữ tước sĩ Virginia McKenna DBE - diễn viên huyền thoại người Anh và là nhà hoạt động nhân đạo, bảo vệ động vật nổi tiếng thế giới, cùng Tiến sĩ Jill Robinson MBE, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Tổ chức Động vật châu Á đã bắt gặp chú gấu Odyssey tại cơ sở nuôi ở xã Phụng Thượng (nay là xã Phúc Thọ, Thành phố Hà Nội). Trong lần trở lại Việt Nam năm 2018, bà tiếp tục đến thăm cơ sở này và nhận ra ngay Odyssey nhờ mảng lông nâu vàng đặc trưng trên mặt. Chỉ có điều, chú gấu ấy vẫn sống cuộc sống trong lồng sắt.
Và rồi, một bước ngoặt đã đến với gấu ngựa Odyssey khi chủ nuôi đã tự nguyện chuyển giao cho Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam vào ngày 7/7/2026. Cuộc cứu hộ là minh chứng cho hiệu quả của sự kiên trì, đối thoại và hợp tác giữa chủ nuôi, chính quyền xã Phúc Thọ, Chi cục Kiểm lâm Thành phố Hà Nội và Tổ chức Động vật châu Á, mở ra một tương lai an toàn hơn cho cá thể gấu. Biết tin Odyssey cuối cùng đã được cứu hộ sau nhiều năm bị nuôi nhốt, tước sĩ Virginia McKenna đã bày tỏ niềm xúc động và theo dõi sát hành trình đưa cá thể gấu về chăm sóc lâu dài tại Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam thuộc Vườn quốc gia Bạch Mã (Thành phố Huế).
Cho đến nay, Hà Nội vẫn là địa phương có số lượng gấu nuôi nhốt nhiều nhất cả nước. Đồng thời, đây cũng là địa phương đạt nhiều kết quả nổi bật trong công tác vận động chuyển giao gấu. Trong vòng 7 năm gần đây, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã phối hợp với Tổ chức Động vật châu Á thực hiện chuyển giao thành công 42 cá thể gấu từ các hộ nuôi nhốt trên địa bàn thành phố về hai Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam tại Phú Thọ và Thành phố Huế.
Gấu Odyssey ở Hà Nội, hay gấu Millie ở Thành phố Hồ Chí Minh là những chú gấu may mắn được cứu hộ thành công, được sống trọn vẹn phần đời còn lại trong sự an toàn, tự do và được chăm sóc y tế tận tình theo cam kết từ Tổ chức Động vật châu Á.
Tuy nhiên, theo số liệu từ Cục Kiểm lâm Việt Nam, cả nước vẫn còn khoảng 120 cá thể gấu đang bị nuôi nhốt. Chúng bị tước đoạt hoàn toàn không gian sống, bị nhốt trong những chiếc lồng sắt chật hẹp đến mức không thể xoay người, thường xuyên chịu cảnh bị chọc kim để lấy mật đầy đau đớn. Tình trạng sống đó đã để lại những di chứng nặng nề. Nhiều cá thể gấu khi được lực lượng cứu hộ tiếp nhận đã ở trong tình trạng thương tật, tàn phế, suy kiệt nghiêm trọng. Những tổn thương ấy lớn đến mức chúng sẽ hoàn toàn không có khả năng sinh tồn nếu thả về môi trường tự nhiên.
Là một tổ chức từ thiện quốc tế uy tín hợp tác chặt chẽ cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam trong việc xây dựng và vận hành hệ thống Trung tâm Cứu hộ gấu, Tổ chức Động vật châu Á đã đưa ra chiến lược dài hạn, toàn diện nhằm giải cứu triệt để loài gấu. Hành trình bền bỉ ấy được khởi xướng từ năm 2007, khi Tổ chức này bắt đầu cứu hộ gấu tại Việt Nam, đưa những cá thể bất hạnh về nuôi dưỡng tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam đặt tại Vườn Quốc gia Tam Đảo (tỉnh Phú Thọ).
Tính đến nay, trải qua hành trình gần hai thập kỷ hoạt động, Tổ chức Động vật châu Á đã cứu hộ thành công 302 cá thể gấu. Trong số đó hiện có 174 cá thể đang được nuôi dưỡng, phục hồi trong môi trường bán tự nhiên xanh mát, rộng lớn nằm tại vùng đệm của hai trung tâm lớn: Vườn Quốc gia Tam Đảo và Vườn Quốc gia Bạch Mã (Thành phố Huế). Tại những "thiên đường xanh" này, những chú gấu từng chịu nhiều đau đớn được tự do bước đi trên thảm cỏ, được vận động cơ thể, bơi lội trong các hồ nước nhân tạo, tự mình tìm kiếm thức ăn được giấu kín để dần khơi gợi và khôi phục lại những bản năng tự nhiên vốn có tưởng chừng đã bị mất đi sau chuỗi ngày dài sống trong lồng sắt.
Tiến sĩ Jill Robinson MBE là người đã đồng hành cùng hoạt động cứu hộ gấu ở Việt Nam từ năm 1999 đến nay. Bà là người chứng kiến toàn bộ quá trình giảm số lượng gấu nuôi nhốt từ hơn 4.000 cá thể xuống còn khoảng 129 cá thể tại các hộ gia đình hiện nay. Theo bà, mục tiêu cuối cùng là đưa những cá thể gấu cuối cùng trở về các trung tâm cứu hộ, tiến tới chấm dứt hoàn toàn tình trạng nuôi nhốt gấu lấy mật tại Việt Nam.
