Hàng trôi nổi núp bóng dược liệu quý

Thời gian gần đây, trên các nền tảng mạng xã hội, không khó để bắt gặp những bài đăng rao bán dược liệu với các tên gọi như “thuốc gia truyền Tây Bắc”, “dược liệu rừng nguyên chất”, “lá thuốc của người dân tộc”, “bài thuốc quý từ núi rừng”… Các sản phẩm được giới thiệu dưới nhiều hình thức, từ lá cây, rễ, thân, vỏ cây phơi khô đến những gói bột, túi thuốc đã sơ chế, đóng gói sẵn.

Để thu hút khách hàng, người bán thường nhấn mạnh nguồn gốc vùng cao, nguyên liệu tự nhiên, được thu hái trực tiếp từ rừng, thậm chí khẳng định sản phẩm đã được sử dụng qua nhiều thế hệ. Không ít quảng cáo còn sử dụng hình ảnh người mặc trang phục dân tộc, cảnh núi rừng, quá trình thu hái và chế biến thủ công nhằm tạo cảm giác gần gũi, đáng tin cậy.

Không dừng lại ở việc giới thiệu dược liệu mà người bán còn quảng cáo sản phẩm có khả năng điều trị nhiều bệnh lý khác nhau, từ đau nhức xương khớp, mất ngủ, bệnh dạ dày đến các bệnh mạn tính phức tạp. Những lời cam kết như “khỏi bệnh sau một liệu trình”, “không cần dùng thuốc Tây”, “chữa tận gốc”, “không tái phát” được sử dụng để thuyết phục người mua xuống tiền.

Đối tượng mà những quảng cáo này hướng tới thường là người cao tuổi, người mắc bệnh kéo dài, người đã điều trị nhiều nơi nhưng chưa đạt kết quả như mong muốn hoặc những người có tâm lý tin tưởng vào các phương pháp điều trị truyền thống.

Khi niềm tin vào dược liệu bản địa bị khai thác để phục vụ mục đích kinh doanh bất chính, ranh giới giữa việc giới thiệu sản phẩm và hành vi lừa dối người tiêu dùng có thể bị xóa nhòa. Người mua dễ dàng tin rằng mình đang sở hữu một bài thuốc quý, trong khi thông tin về thành phần, nguồn gốc, chất lượng và tính an toàn của sản phẩm chưa được xác minh.

Mới đây Công an tỉnh Lào Cai đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can đối với Ngô Bá Mạnh (sinh năm 1998, ở phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai) về tội Lừa dối khách hàng.

Qua kiểm tra địa điểm kinh doanh của Ngô Bá Mạnh tại số 35, đường Nguyễn Văn Cừ, phường Yên Bái, lực lượng chức năng phát hiện Mạnh kinh doanh các mặt hàng thảo mộc, đồng thời bán hàng trực tuyến thông qua 4 tài khoản mạng xã hội Facebook gồm: “Dược liệu núi Tây Bắc”, “Nông sản tự nhiên Yên Bái”, “Dược liệu Bảo Yến” và “Rau Mường Khô Tây Bắc”.

Tại thời điểm kiểm tra, Ngô Bá Mạnh không xuất trình được hồ sơ, giấy tờ chứng minh nguồn gốc đối với các mặt hàng đang kinh doanh như quả trâu cổ khô, dòi thân tím (bọ mắm) và rau mương khô.

Dù không được đào tạo, không có bằng cấp, chứng chỉ liên quan đến y dược, Mạnh vẫn tự xây dựng nội dung, quay video quảng cáo, giới thiệu sai sự thật về nguồn gốc và công dụng của các sản phẩm nêu trên, khiến khách hàng tin tưởng đặt mua.

Ngoài ra, Mạnh còn giới thiệu các sản phẩm có nguồn gốc Tây Bắc và quảng cáo nhiều công dụng hỗ trợ sức khỏe không đúng thực tế.

Quá trình điều tra xác định, từ tháng 4/2025 đến tháng 8, Mạnh đã nhập hơn 6,2 tấn quả trâu cổ khô, hơn 1,8 tấn dòi thân tím và 820kg rau mương khô từ nhiều nguồn trôi nổi để bán kiếm lời. Đối tượng đã bán hàng cho trên 4.800 khách hàng, với tổng doanh thu hơn 1,4 tỷ đồng, thu lợi bất chính hơn 178 triệu đồng.

Tại Hà Nội, cơ quan điều tra vừa khởi tố vụ án sản xuất, buôn bán thuốc giả liên quan đến Hà Quang Phước (sinh năm 1952, trú tại phường Dương Nội, thành phố Hà Nội) và Bùi Thị Tiết (sinh năm 1988, trú tại xã Dũng Tiến, tỉnh Phú Thọ). Do thuốc Đông y bán chậm vì tác dụng không nhanh, các đối tượng đã nghiền nhỏ các loại tân dược có tác dụng giảm đau, kháng viêm mạnh như paracetamol, prednisolone, indomethacin... rồi trộn vào bột thảo dược theo tỷ lệ 3 viên tân dược/100g bột.

Hỗn hợp này được đóng túi, dán nhãn “Thuốc Đông y gia truyền Bách bệnh” để bán ra thị trường. Lực lượng chức năng đã thu giữ gần 5.800 gói thành phẩm cùng nhiều máy móc, nguyên liệu.

Tại Phú Thọ, 21 bị can cũng bị khởi tố vì hành vi thổi phồng công dụng sản phẩm “Xương khớp bà Sáu”. Nhóm này nhập sản phẩm với giá 23.000 đồng/hộp nhưng tổ chức bộ máy marketing hơn 20 nhân sự, cắt ghép hình ảnh người nổi tiếng để bán ra với giá 199.000 đồng/hộp. Chỉ trong ba tháng, hơn 5.400 đơn hàng đã được chốt, thu lời bất chính gần 2,7 tỷ đồng.

Nghiêm trọng hơn, tại Cao Bằng, một đường dây mượn danh nghĩa bài thuốc của lương y Triệu Sỹ Điền để bán sản phẩm yếu sinh lý qua mạng từ năm 2023 đã thực hiện thành công hơn 40.000 đơn hàng, chiếm đoạt và thu lợi bất chính trên 120 tỷ đồng.

Tương tự, vụ việc Đông y “Cụ Tòng” cũng cho thấy thủ đoạn thu mua thuốc nam thô không rõ nguồn gốc, tự in tem nhãn trị bệnh dạ dày, đại tràng và sử dụng trái phép giấy phép của người khác để thao túng niềm tin khách hàng suốt hơn một năm.

Cẩn trọng khi dùng dược liệu qua mạng

Dược liệu truyền thống và giá trị của y học cổ truyền không chỉ nằm ở các bài thuốc hay y thư cổ mà còn là kho tàng tri thức dân tộc, gắn với truyền thống Nam dược, kinh nghiệm chữa bệnh dân gian và sử dụng cây thuốc bản địa. Đây là những giá trị cần được bảo tồn, kế thừa và phát huy trong đời sống hiện đại.

Thế nhưng đánh vào tâm lý người dân mong muốn nhanh chóng khỏi bệnh, đồng thời tận dụng sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, các đối tượng đã lợi dụng uy tín của dược liệu cổ truyền để hợp thức hóa những sản phẩm không rõ nguồn gốc, không có căn cứ chứng minh công dụng hoặc được quảng cáo vượt quá khả năng thực tế.

Chúng triệt để lợi dụng các nền tảng mạng xã hội để đăng tải quảng cáo thổi phồng công dụng của dược liệu, thuốc cổ truyền. Những lời cam kết như “khỏi hoàn toàn bệnh” cho các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, xương khớp - vốn là những bệnh chưa có thuốc điều trị dứt điểm - được tung ra hòng đánh lừa người bệnh.

Quả thật trên mạng xã hội, rất nhiều hội nhóm chữa bệnh bằng dược liệu tự nhiên, dược liệu miền núi mọc lên như nấm. Từ các hội nhóm này, các bài thuốc chữa bách bệnh được truyền miệng tràn lan, thậm chí được coi là thần dược.

Một bó cây khô, một túi rễ cây dược liệu, hay một bài thuốc được gắn với câu chuyện “thuốc của người bản địa”, “bài thuốc gia truyền”, “cây thuốc quý trên núi”, dễ tạo niềm tin hơn một mặt hàng thông thường. Người mua phần lớn là những người già, người bệnh mãn tính, đã chữa chạy nhiều nơi nhưng vẫn chưa khỏi bệnh.

Như trường hợp bà Đặng Thị Hòa (Kim Liên, Hà Nội), vốn bị bệnh xương khớp mãn tính. Cứ mỗi lần nghe người nọ người kia giới thiệu có thầy lang chữa bệnh xương khớp tốt là bà lại tìm đến, chi hàng chục triệu đồng mua thuốc về sử dụng. Lúc đầu vì có thuốc giảm đau nên bà thấy bệnh tình tiến triển nhanh chóng nên đã giới thiệu cho bạn bè người thân sử dụng, nhưng chỉ một thời gian sau, bệnh nặng trầm trọng. Đến khi không thể chịu được cơn đau bà mới nhờ con đưa đi khám, bác sĩ cũng tá hỏa vì bà thoát vị nặng, thêm gan thận bị ảnh hưởng vì sau một thời gian dài sử dụng thuốc xương khớp không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

Tương tự bà Nguyễn Thị Tính (Cầu Giấy, Hà Nội) cũng đau xương khớp quanh năm. Được giới thiệu mua củ ráy vùng cao về ăn và sắc nước uống, bà nghe theo nhưng chỉ uống lần đầu, bà đã bị bỏng lưỡi, khó thở. Rất may triệu chứng không quá nặng nhưng cũng là bài học cảnh tỉnh khiến bà không dám nghe theo lời quảng cáo trên mạng xã hội.

Theo lương y Nguyễn Việt Nga, Phòng khám đông y Anh Sang (Cầu Giấy, Hà Nội), nhiều bệnh nhân vì muốn khỏi bệnh nhanh nên dễ tin vào những lời quảng cáo thổi phồng trên mạng xã hội. Nhiều loại thuốc nam còn được làm giả bằng dược liệu đã chiết kiệt hoạt chất, độn thêm đường, xi măng và các chất vô cơ nguy hiểm. Các thuốc tân dược như paracetamol, kháng viêm corticoid cũng được trộn lẫn tinh vi vào dược liệu để tạo cảm giác hiệu quả nhanh chóng, “đánh lừa” người dùng. Dược liệu không rõ nguồn gốc còn có thể bị nhiễm kim loại nặng như chì, thủy ngân, asen và hóa chất bảo vệ thực vật, gây ngộ độc cấp tính hoặc tích lũy dần gây biến chứng nguy hiểm.

Tác dụng không mong muốn từ dược liệu kém chất lượng, nhiễm độc là tổn thương gan, thận. Bởi vậy mỗi người dân cần nêu cao tinh thần cảnh giác, tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc mà chỉ sử dụng dược liệu, thuốc cổ truyền có nguồn gốc rõ ràng, được cơ quan chức năng cấp phép. Không được tin vào những quảng cáo trên mạng xã hội với các lời cam kết “khỏi bệnh nhanh”, “hiệu quả thần kỳ”. Cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, bởi các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, xương khớp cần điều trị bài bản, đúng khoa học. Khi có vấn đề sức khỏe, hãy đến cơ sở y tế để được khám và tư vấn, tuyệt đối không tự chẩn đoán, tự kê đơn dựa trên thông tin trên mạng không được kiểm chứng.