Sin Suối Hồ hồi sinh

Từ những ngày tăm tối đến bản làng thức giấc

Buổi sáng ở Sin Suối Hồ, những con đường quanh bản đã rộn ràng tiếng người. Bà Sùng Thị Dua mang rau xanh xuống bán, bà Sùng Thị Dế bày bánh ngô, bánh rán phục vụ khách. Bên những nếp nhà truyền thống của người Mông, các gian hàng nhỏ trở thành điểm dừng chân của du khách. Nhịp sống bình dị ấy đang kể câu chuyện về một bản làng từng bước đổi thay.

Ít ai hình dung, phía sau những phiên chợ đông vui hôm nay là một quá khứ nhiều nhọc nhằn. Ông Chang A Xà, Trưởng bản Sin Suối Hồ, nhớ lại thời điểm trước năm 2012, khi cuộc sống người dân vô cùng khó khăn, tệ nạn xã hội diễn biến phức tạp, nhiều gia đình vướng vào thuốc phiện, rượu chè; đường sá đi lại khó khăn, sản xuất manh mún, nông sản không có đầu ra ổn định, cái nghèo cứ thế đeo bám.

“Đói nghèo, nhiều người nghiện, mà nghiện thì sẽ làm liều, đi vận chuyển ma túy thuê, trồng cây thuốc phiện, bệnh tật, vòng xoáy đó cứ đeo bám cuộc sống của người dân nơi đây”, ông Xà trầm ngâm kể.

Người hiểu rõ hơn ai hết những tháng ngày ấy là ông Vàng A Chỉnh, từng làm Công an viên từ năm 2004 đến năm 2012, sau đó đảm nhiệm cương vị trưởng bản trong hơn 10 năm qua. Ông nhớ, có thời Sin Suối Hồ bị ví như “hang ổ” thuốc phiện. Nhiều gia đình có người nghiện, sức lao động cạn kiệt, ruộng nương bỏ bê, cuộc sống ngày càng túng quẫn.

“Nghèo đến nỗi không có nổi bát cơm để ăn, manh áo để mặc. Từ nghiện ngập sinh ra lười nhác, gia đình túng quẫn, rồi ốm đau, bệnh tật, có nhà còn cúng bái, mê tín dị đoan”, ông Chỉnh nhớ lại.

Với người dân nơi đây, thoát khỏi thuốc phiện không chỉ là từ bỏ chất gây nghiện mà còn là bước ra khỏi vòng luẩn quẩn của đói nghèo, bệnh tật và những tập quán đã ăn sâu trong đời sống cộng đồng. “Ngày ấy khổ quá rồi, tôi chỉ nghĩ phải làm sao bảo bà con từ bỏ thuốc phiện”, ông Chỉnh nói.

Nhưng, vận động người dân thay đổi không phải chuyện một sớm một chiều. Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng, Công an xã Sin Suối Hồ cùng chính quyền địa phương triển khai nhiều giải pháp, từ xóa bỏ cây thuốc phiện, giữ gìn an ninh, trật tự đến chăm sóc sức khỏe, cải thiện vệ sinh môi trường và hỗ trợ phát triển kinh tế. Trong hành trình ấy, ông Chỉnh tìm đến già làng, trưởng dòng họ, người có uy tín để cùng vận động người nghiện từ bỏ thuốc phiện, không tái trồng cây chứa chất ma túy, tập trung lao động sản xuất.

Có những người tìm vào rừng sâu dựng lán trồng thuốc phiện. Cùng lực lượng chức năng, ông kiên trì vận động, truy tìm dấu vết, quyết tâm xóa bỏ những điểm trồng loại cây này. Trong bản, ông lại đi từng ngõ, gõ từng nhà, khuyên bà con từ bỏ rượu chè. Ông ví rượu như “con ma rừng”, khiến con người lười biếng, nghèo khó; khi say, mắt không còn tỏ, tai không còn nghe rõ thì làm sao nhìn thấy con đường đi lên?

Cách nói gần gũi dần được người dân đón nhận. Ông Chỉnh nhớ lại, có già làng nói với bà con: “Thằng Vàng A Chỉnh nó nói đúng đấy, không lao động thì không có bát cơm để ăn đâu”.

Cây thuốc phiện dần được thay thế bằng màu xanh của ngô, khoai, sắn và những thửa ruộng bậc thang. Người dân bắt đầu chăm lo sản xuất, quan tâm hơn đến sức khỏe, gia đình và tương lai con cái. Tuy nhiên, xóa bỏ thuốc phiện mới chỉ là bước đầu. Muốn người dân không quay lại con đường cũ, điều quan trọng là tạo sinh kế, giúp họ có thu nhập ổn định.

Từ trăn trở ấy, năm 2012, gia đình ông Vàng A Chỉnh là một trong những hộ tiên phong phát triển du lịch cộng đồng. Hướng đi còn mới mẻ khi đó đã mở ra cơ hội biến những lợi thế sẵn có thành nguồn sinh kế.

Trước đây, rau trồng chủ yếu để ăn, gà nuôi phục vụ gia đình, trang phục truyền thống gần như không có đầu ra. Khi khách du lịch tìm đến, những sản phẩm bình dị ấy có thêm giá trị. Người trồng rau bán rau, người nuôi gà cung cấp thực phẩm, người khéo tay làm đồ thủ công; những hộ có điều kiện đầu tư chỗ nghỉ, phục vụ ăn uống. “Không có du lịch thì nói chung là bà con không có thu nhập đâu”, ông Chỉnh chia sẻ.

Năm 2015, Sin Suối Hồ được công nhận là điểm du lịch cộng đồng. Nằm ở độ cao gần 1.500m so với mực nước biển, bản có khí hậu mát mẻ, cảnh quan núi rừng, nhà truyền thống, hàng rào đá phủ rêu, vườn địa lan và ruộng bậc thang. Những lợi thế ấy dần được khai thác gắn với việc gìn giữ văn hóa người Mông.

Chị Hảng Thị Nú, một trong những hộ đầu tư homestay từ năm 2016, cho biết: người dân đã học cách quản lý, nấu ăn, pha chế và phục vụ khách. Từ chỗ bỡ ngỡ, nhiều gia đình nay chủ động hơn trong tổ chức dịch vụ, phối hợp khi có đoàn khách đông.

“Bây giờ bản phát triển hơn rất nhiều, bà con ra bán hàng dọc đường cho khách du lịch. Khách cũng đến đều hơn, nhất là từ tháng 10 đến dịp Tết”, chị Nú chia sẻ.

Theo thống kê của UBND xã Sin Suối Hồ, năm 2024, bản đón hơn 30.000 lượt khách, doanh thu du lịch đạt hơn 3 tỷ đồng, với 28 hộ đăng ký kinh doanh homestay. Năm 2023, Sin Suối Hồ được trao giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN; năm 2025, điểm du lịch cộng đồng của bản được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao danh hiệu “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.

Với những người từng trải qua tháng ngày khốn khó, thành quả đáng quý không chỉ nằm ở lượng khách hay doanh thu, mà còn là những gùi rau bán được mỗi ngày, sản phẩm thủ công có người tìm mua và cơ hội cải thiện cuộc sống cho nhiều gia đình.

Giữ bình yên để vun đắp tương lai

Trong hành trình đổi thay của Sin Suối Hồ, ông Vàng A Chỉnh không chỉ vận động bà con từ bỏ thuốc phiện mà còn cùng cộng đồng tháo gỡ khó khăn trong sinh hoạt, sản xuất.

Khi đường trong bản còn lầy lội, nông sản khó đưa đi tiêu thụ, ông vận động các gia đình hiến đất, góp sức làm đường. Gia đình ông dành gần 1.000m vuông đất ở vị trí trung tâm để làm chợ, tạo nơi người dân bày bán sản vật. Ông cũng vận động bà con chỉnh trang nhà cửa, giữ vệ sinh môi trường, trồng hoa và bảo vệ cảnh quan.

Theo ông Chỉnh, làm du lịch không thể chỉ trông chờ vào một vài gia đình kinh doanh. Nhà có điều kiện thì đầu tư homestay, nhà chưa có vốn vẫn có thể bán nông sản, làm đồ thủ công hoặc tham gia phục vụ khách.

Ông Trần Đình Tùng, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Sin Suối Hồ cho biết, mô hình du lịch cộng đồng hướng đến việc để người dân cùng hưởng lợi. Một phần nguồn thu được sử dụng để tái đầu tư các hạng mục chung, hỗ trợ những gia đình khó khăn, giúp thành quả phát triển lan tỏa trong cộng đồng.

Ông Nguyễn Văn Quỳnh, Chủ tịch UBND xã Sin Suối Hồ cho biết, từng là địa bàn đặc biệt khó khăn, người dân đói nghèo quanh năm. Sau nhiều năm nỗ lực vận động xóa nghiện, phát triển kinh tế và xây dựng du lịch cộng đồng, Sin Suối Hồ đã thay đổi rõ rệt. Thu nhập bình quân đầu người của xã đạt 37,78 triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 5% mỗi năm trong nhiệm kỳ qua.

Giai đoạn 2025-2030, địa phương tiếp tục xác định phát triển nông, lâm nghiệp và du lịch gắn với xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, giữ vững an ninh, trật tự và bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.

Để thành quả ấy được duy trì, giữ gìn bình yên là yêu cầu không thể xem nhẹ. Từ ngày 1/7/2025, xã Sin Suối Hồ mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Sin Suối Hồ, Thèn Sin và Nậm Xe, gồm 18 bản, 3.365 hộ với 16.580 người thuộc 5 dân tộc Mông, Dao, Kinh, Thái và Giáy. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn, nhất là khi mưa lớn gây sạt lở, chia cắt, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý địa bàn.

Theo ông Chỉnh, cán bộ Công an thường xuyên bám nắm địa bàn để tuyên truyền, hướng dẫn người dân, giúp bà con nâng cao ý thức và chủ động bảo vệ thành quả đã gây dựng.

Trung tá Lù Văn Hưng, Phó trưởng Công an xã Sin Suối Hồ cho biết, bản Sin Suối Hồ hiện có 258 hộ với 1.333 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Mông. Là địa bàn giáp biên giới, đồng thời phát triển du lịch cộng đồng, Sin Suối Hồ đặt ra yêu cầu vừa bảo đảm an ninh, trật tự, vừa tạo môi trường an toàn, thân thiện cho du khách. Vì vậy, Công an xã thường xuyên bám sát cơ sở, phối hợp với lực lượng Biên phòng, bí thư, trưởng bản, trưởng điểm nhóm, già làng, người có uy tín và tổ bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở tuyên truyền, vận động người dân chấp hành pháp luật, nâng cao ý thức giữ gìn an ninh, trật tự, phòng cháy, chữa cháy, thực hiện đúng quy định về khai báo lưu trú và an toàn thực phẩm. Qua đó, góp phần bảo đảm hoạt động du lịch, dịch vụ tại các homestay diễn ra an toàn, nề nếp, đồng thời xây dựng hình ảnh người chiến sĩ Công an gần gũi, thân thiện với nhân dân. “Gần dân, trọng dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với nhân dân. Vì bình yên cuộc sống”, Trung tá Lù Văn Hưng chia sẻ.

Ngày 1/10/2026, Công an xã Sin Suối Hồ đã tham mưu với UBND xã tổ chức công bố quyết định thành lập 18 tổ bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở với 70 thành viên sau sáp nhập. Lực lượng này là cánh tay nối dài, góp phần quan trọng hỗ trợ lực lượng Công an xã nắm tình hình địa bàn dân cư, phối hợp tuyên truyền, vận động người dân chấp hành pháp luật phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa của địa phương.

Theo ông Trần Quang Kháng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu, Sin Suối Hồ là một trong những bản du lịch cộng đồng có tiếng, thu hút đông đảo du khách. Thời gian tới, tỉnh tiếp tục chú trọng bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc gắn với phát triển du lịch, tạo việc làm, hỗ trợ sinh kế, giúp người dân vươn lên thoát nghèo.

Con đường phía trước của Sin Suối Hồ vẫn còn không ít thách thức, từ nguy cơ tái diễn tệ nạn đến yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa. Nhưng, bản làng đã có một nền tảng quan trọng: sự đồng lòng của người dân, sự hỗ trợ của chính quyền và sự đồng hành của lực lượng Công an trong giữ gìn an ninh, trật tự, tạo điều kiện để người dân yên tâm làm ăn, phát triển du lịch.

Chia tay Sin Suối Hồ, đọng lại không chỉ là cảnh sắc núi rừng, những nếp nhà truyền thống, mà còn là hình ảnh người dân cần mẫn mang nông sản xuống chợ, tất bật chuẩn bị đón khách và câu chuyện của ông Vàng A Chỉnh về một thời bản làng còn nhiều khó khăn.

Từ người từng kiên trì đến từng nhà vận động bà con từ bỏ thuốc phiện, ông Chỉnh giờ chứng kiến người dân biết làm du lịch, tính toán chuyện làm ăn và chung tay giữ gìn bản làng. Những đổi thay ấy là kết quả của cả một quá trình bền bỉ, từ sự tiên phong của những người dám nghĩ dám làm đến nỗ lực vươn lên của mỗi gia đình.

Sin Suối Hồ hôm nay đang từng bước tìm hướng phát triển từ chính nội lực của mình. Giữ vững bình yên, gìn giữ bản sắc và phát huy tinh thần đồng lòng sẽ là nền tảng để những đổi thay ấy tiếp tục được vun đắp trên vùng cao biên giới Lai Châu.