Chưa biết đúng sai, đã đưa lên mạng

Chiếc ôtô bị chặn lại, đám đông kéo đến, những chiếc điện thoại giơ lên. Khi chuyện giữa những người trong xe còn chưa được làm rõ, hình ảnh của họ đã được phát trực tiếp để người khác theo dõi, bình luận. Có người không biết những người ấy là ai, không hiểu nguyên nhân sự việc, nhưng vẫn bật livestream để thu hút sự chú ý cho tài khoản của mình.

Cảnh tượng ấy xảy ra tối 23/9/2026 tại chân cầu vượt Bắc Sơn, phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên. Một phụ nữ chặn chiếc ôtô có một nam và một nữ bên trong, thu hút đông người hiếu kỳ vây quanh. Nhiều người quay video, phát trực tiếp, kèm suy đoán về mâu thuẫn tình cảm. Giao thông bị ảnh hưởng, lực lượng công an phải có mặt giải tán đám đông, đưa những người liên quan về trụ sở làm việc. Ngày 24/9, cơ quan công an mời hai người đăng video lên làm việc. Sau đó, đơn vị tiếp tục củng cố hồ sơ để xử lý theo quy định.

Một người ghi hình thừa nhận đã làm theo những người xung quanh, phát trực tiếp nhằm tăng tương tác cho kênh TikTok dù không biết rõ vụ việc. Lời thừa nhận ấy cho thấy điều đáng lo: có người sẵn sàng công khai hình ảnh người khác để thu hút lượt xem, bất chấp câu chuyện mình đang truyền đi chưa được kiểm chứng.

Với người cầm điện thoại, đó có thể chỉ là một buổi phát trực tiếp. Với người trong khung hình, gương mặt, phương tiện và chuyện riêng đã bị đưa đến rất nhiều người không quen biết. Những lời suy đoán về quan hệ tình cảm dễ khiến người xem vội kết luận, dù cơ quan chức năng còn đang xác minh.

Chưa đầy một tuần trước, những chiếc điện thoại cũng được bật lên tại Bệnh viện Hữu nghị Lạc Việt, phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ. Chiều 17/9/2026, một nhóm khoảng 10 người đến khu vực tầng một, Tòa nhà Quốc tế. Một số người quay video, livestream, to tiếng, chửi bới, ảnh hưởng đến hoạt động khám chữa bệnh.

Nội dung livestream thu hút khoảng 17.000 lượt tương tác, gồm bình luận, chia sẻ. Tuy nhiên, qua xác minh, công an làm rõ vụ việc bắt nguồn từ thông tin không đúng sự thật do một người trong gia đình cung cấp về việc mang thai và khám tại bệnh viện. Khi căn cứ chưa được kiểm tra đầy đủ, những lời bức xúc đã được phát đi, gây ảnh hưởng đến bệnh nhân, người nhà bệnh nhân và nhân viên y tế.

Ngày 19/9/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố 6 bị can về tội gây rối trật tự công cộng. Việc livestream là một phần diễn biến; trách nhiệm pháp lý phải căn cứ vào hành vi cụ thể của từng người, mức độ ảnh hưởng và hậu quả xảy ra. Nếu vụ việc tại bệnh viện cho thấy thông tin sai có thể đẩy mâu thuẫn đến mức gây mất trật tự, thì vụ một phụ nữ bị hành hung ở Cần Thơ đầu năm 2025 cho thấy tổn hại còn tiếp diễn khi hình ảnh nạn nhân bị phát tán.

Ngày 1/1/2025, tại khu vực hồ Xáng Thổi, TP Cần Thơ, một phụ nữ bị hai chị em dùng mũ bảo hiểm đánh, xé quần áo. Một nhóm người tụ tập chứng kiến, sử dụng điện thoại quay lại. Sau đó, những đoạn video ghi cảnh nạn nhân bị hành hung, làm nhục lan truyền trên mạng xã hội. Tại cơ quan công an, hai chị em thừa nhận không có bằng chứng chứng minh quan hệ bất chính giữa chồng của người chị và nạn nhân. Người chị còn thừa nhận lời nói đã bắt gặp hai người năm lần là không đúng sự thật, được đưa ra nhằm khiến những người xung quanh đồng tình với mình. Cơ quan công an khuyến cáo người dân không tiếp tục đăng tải, chia sẻ, phát tán hình ảnh, video liên quan vụ việc.

Ba vụ việc cho thấy hình ảnh có thể được truyền đi rất nhanh, trong khi nguyên nhân và diễn biến còn chưa được làm rõ. Người quay có thể tin lời kể tại hiện trường; người xem lại tin người đang có mặt. Qua những lần chia sẻ, một lời cáo buộc thiếu căn cứ dễ trở thành điều được nhiều người mặc nhiên thừa nhận.

Một đoạn video chỉ phản ánh phần diễn biến trước ống kính. Người quay có thể không chứng kiến nguyên nhân cuộc xô xát, không biết quan hệ giữa những người liên quan. Nếu vẫn gán lỗi, suy đoán động cơ hoặc công khai danh tính, họ có thể khiến người trong hình bị phán xét từ câu chuyện chưa được kiểm chứng.

Đám đông giải tán nhưng video vẫn lưu truyền. Chuyện riêng có thể tiếp tục bị nhắc lại, người thân bị tìm kiếm, lời xúc phạm xuất hiện dưới những bản đăng lại. Khi thông tin được đính chính, tổn hại đã xảy ra và khó được khắc phục đầy đủ. Người bị đưa lên mạng phải giải thích với những người không biết mình, trong khi lời giải thích chưa chắc đến được với tất cả những người đã xem và tin vào thông tin ban đầu.

Quyền ghi hình đi cùng trách nhiệm trước pháp luật

Một người xuất hiện ở nơi công cộng vẫn có quyền được bảo vệ hình ảnh và đời tư. Việc họ đang gặp tai nạn, có mâu thuẫn hoặc làm việc với lực lượng chức năng không khiến mọi thông tin về họ trở thành nội dung ai cũng có thể tùy tiện phát tán.

Đáng lo là có người công khai chuyện riêng của người khác nhưng lại tin mình đang bảo vệ lẽ phải. Ở góc độ tâm lý, PGS.TS Trần Thu Hương, giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, lưu ý rằng người livestream có thể nghĩ mình đang làm việc nghĩa hiệp mà không nhận thức được nguy cơ vi phạm pháp luật. Theo bà, hành động ấy không giúp sự việc được giải quyết hiệu quả, đôi khi còn thúc đẩy những hành vi tiêu cực hơn.

Sự bức xúc hay niềm tin mình đang bênh vực người bị đối xử sai không thay thế được việc xác minh. Khi chưa rõ đầu đuôi, đưa hình ảnh lên mạng kèm lời quy kết có thể khiến người đăng tiếp tay cho việc bêu riếu. Ý định bênh vực một người cũng có thể gây tổn hại cho người khác nếu chỉ dựa vào lời kể từ một phía.

Luật sư Nguyễn Đức Tùng, Đoàn luật sư TP Hà Nội, lưu ý rằng sự việc xảy ra tại nơi công cộng không đồng nghĩa mọi thông tin liên quan đều được tự do đưa lên mạng. Việc xác định video hay buổi livestream có vi phạm phải xem xét nội dung, cách đưa thông tin, hành vi của người thực hiện và hậu quả cụ thể.

Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định việc sử dụng hình ảnh cá nhân về nguyên tắc phải được người đó đồng ý. Pháp luật có những ngoại lệ, như sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng hoặc sử dụng hình ảnh từ hoạt động công cộng mà không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín. Điều 38 bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình. Vì vậy, lý do “quay ngoài đường” không đủ để biện minh cho mọi cách đăng tải.

Điều 32 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quy định những trường hợp được ghi âm, ghi hình và xử lý dữ liệu tại nơi công cộng, hoạt động công cộng mà không cần sự đồng ý. Tuy nhiên, người thực hiện vẫn phải thông báo hoặc có hình thức phù hợp để người liên quan biết mình đang bị ghi âm, ghi hình, trừ trường hợp pháp luật quy định khác; đồng thời sử dụng dữ liệu đúng mục đích, không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của họ. Không thể hiểu cứ ghi hình ở nơi công cộng là được tùy ý sử dụng mọi dữ liệu thu được.

Thượng tá Vũ Văn Tuyên, Phó trưởng phòng An ninh mạng, Công an tỉnh Thái Nguyên, cảnh báo việc tụ tập đông người có thể ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và an toàn giao thông. Ông đồng thời khuyến cáo rằng video, livestream chưa được kiểm chứng, đi kèm bình luận suy đoán thiếu căn cứ, có thể khiến dư luận hiểu sai và làm tình hình tại địa phương thêm phức tạp.

Đám đông có thể cản trở ngay tại hiện trường; video và lời bình tiếp tục gây tổn hại trên mạng. Muốn lấy hình rõ hơn không thể biện minh cho việc bao vây phương tiện, chắn lối đi hay cản trở người thi hành nhiệm vụ.

Trách nhiệm của người đăng còn nằm ở những lời gắn vào hình ảnh. Một cáo buộc ngoại tình, một lời quy kết vi phạm hay chú thích bêu riếu có thể biến đoạn video thiếu bối cảnh thành căn cứ để đám đông phán xét. Hình ảnh ghi đúng một khoảnh khắc không bảo đảm câu chuyện đi kèm cũng đúng.

Nghị định 147/2024/NĐ-CP yêu cầu xác thực tài khoản mạng xã hội trước khi đăng bài, bình luận, livestream và chia sẻ thông tin. Nhưng xác thực người đăng không có nghĩa là xác nhận điều họ đăng là sự thật. Chủ tài khoản vẫn phải kiểm chứng và chịu trách nhiệm về nội dung mình đưa lên mạng.

Người xem cần tỉnh táo trước nút chia sẻ. Một video xuất hiện trên hàng trăm tài khoản vẫn có thể chỉ bắt nguồn từ một lời kể chưa được kiểm chứng. Truy tìm địa chỉ, nơi làm việc để công kích người trong hình chỉ khiến tổn hại lan rộng.

Với những trang, nhóm đăng lại video, việc đổi tiêu đề, thêm lời bình hoặc cắt riêng một đoạn gây tranh cãi có thể khiến nội dung sai lệch thêm. Không trực tiếp quay không có nghĩa là đứng ngoài trách nhiệm. Khi phát hiện thông tin sai, cần dừng phát tán, gỡ bỏ và đính chính rõ ràng.

Ghi hình để phản ánh sai phạm, lưu giữ chứng cứ, bảo vệ người bị xâm hại có giá trị khi phản ánh đúng điều đã chứng kiến và hạn chế phơi bày đời tư. Khi có người gặp nạn, báo tin, hỗ trợ và nhường đường cho xe cấp cứu phải được đặt trước nhu cầu lấy hình.