Mặt trái của thủy điện - những bài học đắt giá (Bài 2)

Những công trình “sai lầm thế kỷ”

Theo ông Huỳnh Thành, khi làm Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai cho rằng, Thủy điện An Khê - Ka Nak, chặn sông Ba ở đầu nguồn Gia Lai rồi cho nước chảy về tỉnh Bình Định là “công trình sai lầm thế kỷ”. Cách làm thủy điện trái ngược, ngang tàng này đã làm hủy hoại môi trường, gây khô kiệt, hạn hán vào mùa khô và ngập lụt nghiêm trọng vào mùa lũ.

Người dân Tây Nguyên ví con sông Ba và sông Sê San là những con sông cha, sông mẹ của các con sông ở Tây Nguyên và mang theo sức mạnh tâm linh huyền bí với buôn làng. Là sông cha, sông mẹ thì phải bảo vệ, tôn trọng quy luật tự nhiên của dòng sông để giữ cho buôn làng sinh sống, phát triển... Bởi thực tế tự nhiên từ bao đời nay, hai con sông lớn ở Bắc Tây Nguyên này đã mang lại nhiều nguồn lợi cho cuộc sống người dân bản địa. Thế nhưng gần đây, thủy điện đã và đang tận diệt sức sống từng ngày của những dòng sông lớn nhất Tây Nguyên...

Hòa mình thành những người dân sống trong mùa khô ở vùng hạ lưu sông Ba tôi đã thấy cuộc sống của họ đau đớn khôn cùng. Sự thiếu nước sinh hoạt hàng ngày với mùi ô nhiễm bốc lên từ sông Ba cạn kiệt thật khó tả hết bằng ngôn từ. 

Theo ông Huỳnh Thành, khi làm Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai cho rằng, Thủy điện An Khê - Ka Nak, chặn sông Ba ở đầu nguồn Gia Lai rồi cho nước chảy về tỉnh Bình Định là “công trình sai lầm thế kỷ”. Cách làm thủy điện trái ngược, ngang tàng này đã làm hủy hoại môi trường, gây khô kiệt, hạn hán vào mùa khô và ngập lụt nghiêm trọng vào mùa lũ, làm đảo lộn nghiêm trọng đến cuộc sống của hàng triệu người dân ở hai tỉnh Gia Lai và Phú Yên ở phía hạ lưu thủy điện trên dòng sông Ba. 

Thủy điện Thượng Kon Tum và Thủy điện An Khê- Ka Nak ngăn dòng cho nước chảy về Quảng Ngãi và Bình Định đã giết chết những dòng sông lớn ở Tây Nguyên.
Thủy điện Thượng Kon Tum và Thủy điện An Khê- Ka Nak ngăn dòng cho nước chảy về Quảng Ngãi và Bình Định đã giết chết những dòng sông lớn ở Tây Nguyên.

Sở dĩ đại biểu Huỳnh Thành (Gia Lai) từng đưa ra trước Quốc hội câu chuyện về thủy điện An Khê - Ka Nak - “công trình sai lầm thế kỷ” là xuất phát vì cùng mang tâm tư và nỗi bức xúc của hàng triệu người dân đang sống trong vùng hạ lưu do thủy điện chặn dòng trái quy luật tự nhiên.

Làm phóng viên ở Tây Nguyên gần nửa đời người tôi cảm nhận cái chết của dòng sông Ba như một sự bức tử đối với con người. Mùa khô về vùng hạ lưu sông Ba, cả hàng trăm ngàn dân chạy dọc sông Ba không sống nổi với mùi hôi thối bốc lên từ dòng sông chết. Nước sinh hoạt thiếu, ăn ngủ trong ô nhiễm kéo dài nhiều tháng ngày, hết năm này sang năm khác. Mùa lũ, đùng một cái thì nước ngập hàng mét kéo dài trên Quốc lộ 19 qua thị xã An Khê... 

Tiếng thét gào của dòng sông, của muôn dân đã vang lên tận nghị trường Quốc hội, đến Thủ tướng Chính phủ... yêu cầu Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam báo cáo, giải trình vấn đề này. Câu chuyện kéo dài suốt 11 năm qua, kể từ khi dự án Thủy điện An Khê - Ka Nak đi vào hoạt động, cũng đồng nghĩa chừng đó thời gian gây nên bao phiền toái, hệ lụy khổ đau cho người dân vùng hạ lưu sông Ba. 

Theo ông Trần Việt Hùng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nguyên, qua kiểm tra vùng hạ lưu Thủy điện An Khê - Ka Nak hiện nay cho thấy, toàn bộ dòng sông Ba đang chết. Đau xót là dân cư ở lưu vực và hạ lưu sông Ba không có nước sinh hoạt và tưới tiêu hoa màu. Ông Trần Việt Hùng đề nghị Chính phủ có thể dừng hoạt động của Nhà máy thủy điện An Khê - Ka Nak trong mùa khô để trả lại nước cho dòng sông Ba, đem lại cuộc sống cho người dân trong lưu vực hạ lưu sông Ba...

Cũng từ câu chuyện thủy điện làm ngược đầy phiền phức, trong chuyến thị sát mới đây của Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng dẫn đầu đoàn công tác của Chính phủ, cùng các Bộ, ngành liên quan đã đến tận công trình nhà máy Thủy điện An Khê - Ka Nak kiểm tra thực tế và chỉ đạo xử lý khắc phục hạn chế của thủy điện này. 

Phó Thủ tướng ghi nhận từ báo cáo của Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, Võ Ngọc Thành về sự thật đau lòng của dự án thủy điện kể từ khi đi vào hoạt động đã gây thiếu hụt nguồn nước nghiêm trọng ở hạ lưu sông Ba, ảnh hưởng cuộc sống của người dân 7 huyện với 450.000 người. Vụ Đông Xuân năm nay đã thiếu hụt nguồn nước làm 6.530 hộ dân thiếu nước sinh hoạt, gần 7.000ha cây trồng bị hạn, gây bức xúc cho nhân dân...

Về lý thuyết, phía Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Bộ Công thương cho rằng Nhà máy Thủy điện An Khê - Ka Nak xây dựng và vận hành trong thời gian qua là đúng quy trình... Tuy nhiên, cũng tại buổi làm việc với Phó Thủ tướng, lãnh đạo Bộ Tài nguyên - Môi trường đã báo cáo ngay với Phó Thủ tướng, qua kiểm tra một đợt của Bộ Tài nguyên - Môi trường đã phát hiện có 5 ngày thủy điện xả nước không đúng quy trình nên bị xử phạt theo quy định...

Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng chia sẻ khó khăn với người dân Gia Lai về những hạn hán, thiên tai, những bất cập còn tồn tại ở vùng hạ lưu của Thủy điện An Khê - Ka Nak và chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam cùng các bộ ngành liên quan phối hợp với tỉnh Gia Lai chỉ đạo nhà máy thực hiện đúng quy trình vận hành, chủ động nghiên cứu giải pháp khắc phục như xả thêm nước vào mùa hạn, xây dựng hồ chứa tích nước phía hạ lưu... nhằm đáp ứng các yêu cầu về cuộc sống dân sinh vùng hạ lưu sông Ba, không để ảnh hưởng môi trường sinh thái, ảnh hưởng cuộc sống nhân dân. 

Phó Thủ tướng Chính phủ khẳng định, việc xây dựng nhà máy thủy điện là cần thiết để phát triển đất nước nhưng phải đảm bảo các quy định về môi trường sinh thái, làm sao nhà máy hoạt động mà đáp ứng hài hòa lợi ích của nhà máy với lợi ích cho nhân dân.

Ngoài Thủy điện An Khê - Ka Nak thì một thủy điện lớn khác của Tây Nguyên cũng thiết kế chặn dòng và chuyển nước từ Kon Tum đi về Quảng Ngãi, đó là Thủy điện Thượng Kon Tum trên sông Sê San. Theo thiết kế, lượng nước sau khi qua nhà máy chuyển sang lưu vực sông Trà Khúc, cung cấp cho vùng hạ lưu ở Quảng Ngãi mà không trả lại nước cho dòng sông chính nó. 

Tương tự với Thủy điện An Khê - Ka Nak, cách làm này cũng sẽ dẫn đến nguy cơ giết chết vùng hạ lưu sông Sê San, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái vùng hạ lưu sông Sê San. Không chỉ thế, hàng loạt nhà máy thủy điện ở hạ lưu như Yaly, Sê San 3, Sê San 3A, Sê San 4... cũng chịu cảnh thiếu nước là một tất yếu.

Về lý thuyết, dự án Thủy điện Thượng Kon Tum gồm 2 tổ máy, tổng công suất lắp máy 220 MW, sản lượng điện bình quân trên 1.094 triệu KWh/năm, tổng vốn đầu tư ban đầu 5.744 tỉ đồng nhưng đến nay đã phát sinh thêm nhiều tỷ đồng. Bởi kế hoạch đề ra dự án sẽ phát điện tổ máy thứ nhất vào năm 2013 và đưa vào vận hành cả 2 tổ máy vào năm 2014 nhưng đến nay (2016) mới bắt đầu thi công lại sau một thời gian nhà thầu Trung Quốc bỏ cuộc.

Những ngày này đến vùng dự án thủy điện Thượng Kon Tum, tôi thấy nước sông Đăk Nghé nghẹn dòng bởi thủy điện. Sông Đăk Nghé thuộc hệ thống sông Sê San, một nhánh của sông Đắk Bla (nhánh cấp 1 của sông Sê San) đang phải gồng mình chịu trận bởi sự tàn phá của thủy điện. 

Trong khi đó, phía cụm công trình đầu mối và hồ chứa thuộc địa bàn 2 xã Đắk Kôi (Kon Rẫy) và xã Đắk Tăng (Kon Plông), tỉnh Kon Tum thì người dân đã chuyển làng về vùng tái định cư nhưng chưa có đất sản xuất. 

Toàn vùng lòng hồ thủy điện này có 82 hộ gia đình đồng bào với gần 350 nhân khẩu phải di dời. Những hộ thuộc diện tái định cư được nhà đầu tư cam kết tạo mọi điều kiện để có cuộc sống nơi ở mới tốt hơn so với nơi ở cũ nhưng thực tế viễn cảnh ấy vẫn còn xa vời khi người dân ở các làng tái định cư vẫn đói nghèo.

Đặng Ngọc Như

Các tin khác

Đồng hành với người dân gỡ khó từ cơ sở

Đồng hành với người dân gỡ khó từ cơ sở

Ở những địa bàn rộng lớn và rất đặc thù như miền Trung, phóng viên thường trú là cầu nối đưa thông tin từ cơ sở đến tòa soạn nhanh, chính xác và khách quan. Gần dân để nghe, đi sâu thực tế để hiểu, kiểm chứng để phản ánh đúng những vấn đề người dân quan tâm – đó cũng là cách phóng viên Báo Công an nhân dân (CAND) đưa tiếng nói cơ sở đến bạn đọc, đồng thời góp phần giúp cơ quan chức năng kịp thời nhận diện và hành động.

Dấu ấn đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình đầu tiên của Việt Nam

Dấu ấn đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình đầu tiên của Việt Nam

Chúng tôi có mặt tại Đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình (GGHB) số 1, Bộ Công an đóng tại Trung tâm Đào tạo và Phát triển năng lực GGHB, ở xã Hoàng Hoa Thám, Hưng Yên vào một ngày nắng lửa, khi cả đơn vị tổ chức diễn tập thực chiến chào đón Đoàn Tư lệnh Cảnh sát Liên hợp quốc (LHQ) đến thăm và làm việc. Cảm nhận rõ nhất là dấu ấn của một đơn vị trẻ, năng động, mang theo khát khao thực hiện sứ mệnh GGHB LHQ tại các địa bàn xa Tổ quốc.

Một lần đến Trường Sa…

Một lần đến Trường Sa…

Tôi đã đăng ký đi Trường Sa không chỉ một lần. Mỗi khi nghe tin có đoàn công tác chuẩn bị ra đảo, tôi lại đăng ký. Nhưng rồi vì nhiều lý do, tôi vẫn chưa thực hiện được ước nguyện. Có lúc tưởng như đã đến lượt mình, cuối cùng lại lỡ hẹn.

Từ “người đưa tin” đến nhiệm vụ quốc tế cao cả

Từ “người đưa tin” đến nhiệm vụ quốc tế cao cả

Từ những bản tin đầu tiên với không ít va vấp, nghề báo đã đưa tôi đến Trường Sa, Làng Nủ, những sự kiện trọng đại của đất nước và rồi tới hiện trường động đất cách quê hương nửa vòng trái đất. Mỗi chuyến đi cho tôi thêm một cách hiểu về hai chữ “đưa tin”.

Nghề báo đã cho tôi gặp những người thầy “đặc biệt”

Nghề báo đã cho tôi gặp những người thầy “đặc biệt”

26 năm gắn bó với Báo CAND (tờ báo mà chúng tôi coi như ngôi nhà thứ hai và là một phần cuộc đời của mình) thì có tới 24 năm tôi là phóng viên theo dõi mảng giáo dục và đào tạo. Và đến bây giờ, tôi vẫn luôn thầm cảm ơn một cơ duyên may mắn vô hình nào đó đã đưa tôi đến với giáo dục, cho tôi cơ hội được đóng góp một phần nhỏ bé của mình trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo nước nhà.

Chút kỷ niệm về chuyến xuất ngoại “vô tiền khoáng hậu”

Chút kỷ niệm về chuyến xuất ngoại “vô tiền khoáng hậu”

Trong đời làm báo của mình - đặc biệt là gần 30 năm làm báo Công an nhân dân và An ninh thế giới - tôi đã đi công tác không biết bao nhiêu chuyến và riêng đi nước ngoài cũng phải gần 25 chuyến. Nhưng có một chuyến đi “vô tiền khoáng hậu”, đó là chuyến đi sang Pakistan vào trung tuần tháng 10 năm 2001.
Và lý thú nhất trong chuyến đi này là chuyện tôi và cuốn Kinh Koran.

Lắng nghe dân nói, làm đến cùng việc dân cần…

Lắng nghe dân nói, làm đến cùng việc dân cần…

Có những bài báo “khép lại” sau khi đăng tải nhưng hành trình tạo chuyển biến trong đời sống từ bài báo ấy chỉ mới bắt đầu. Tại Lâm Đồng, từ những đồi thông bị “xẻ thịt” đến những khu dân cư bị bủa vây bởi ô nhiễm được phản ánh trên Báo Công an nhân dân đã góp phần thúc đẩy cơ quan chức năng vào cuộc, kịp thời chấn chỉnh, xử lý dứt điểm vi phạm, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân.

Cần “dẹp” những trò nhảy múa quái dị ở công viên Lãm Làng

Cần “dẹp” những trò nhảy múa quái dị ở công viên Lãm Làng

Để công viên Lãm Làng thực sự trở lại đúng chức năng là không gian sinh hoạt cộng đồng, vui chơi, giải trí lành mạnh, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng cần sớm vào cuộc, kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý nghiêm những hành vi gây mất an ninh, trật tự, gây ô nhiễm tiếng ồn, chiếm dụng không gian công cộng trái quy định.

Chuyện “rèn binh” chó nghiệp vụ của Cảnh vệ miền Nam

Chuyện “rèn binh” chó nghiệp vụ của Cảnh vệ miền Nam

Ít xuất hiện trước công chúng, nhưng công tác bảo vệ các sự kiện chính trị, văn hóa quan trọng diễn ra hay các chuyến công tác của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, khách quốc tế đến khu vực phía Nam, những chú chó nghiệp vụ của Phòng Cảnh vệ miền Nam (Bộ Tư lệnh Cảnh vệ) luôn sát cánh cùng cán bộ, chiến sĩ, trở thành “mắt thần”, “lá chắn” bảo đảm an ninh, an toàn tuyệt đối.

Xóa vùng lõm sóng ở Lạng Sơn: Đưa kết nối đến những bản làng biệt lập

Xóa vùng lõm sóng ở Lạng Sơn: Đưa kết nối đến những bản làng biệt lập

Từ bản Lân Đặt biệt lập giữa núi rừng, nơi người dân vừa trải qua nhiều tháng bị nước lũ chia cắt, đến những tuyến cáp đang được triển khai tại Tràng Định, hành trình xóa vùng lõm sóng di động ở Lạng Sơn đang được thực hiện bằng quyết tâm của Viettel, sự vào cuộc của bộ đội và sự đồng lòng của chính quyền, nhân dân. Không chỉ đưa sóng 4G đến những nơi còn thiếu kết nối, chương trình còn mở rộng cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ số, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh trên địa bàn biên giới.

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Trước tình trạng vi phạm pháp luật trong học sinh, thanh thiếu niên (HS, TTN) còn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm, Công an TP Hải Phòng đã triển khai nhiệm vụ, giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật trong HS, TTN, người thất nghiệp trên địa bàn. Trong đó đánh giá thực trạng, nhận diện nguyên nhân, đề ra giải pháp nhằm chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở, không để những biểu hiện lệch chuẩn trở thành mầm mống tội phạm.

Những lá đơn từ tuổi mười tám

Những lá đơn từ tuổi mười tám

Có những chàng trai vừa rời ghế nhà trường đã tìm đến Công an xã để tìm hiểu về tiêu chuẩn, điều kiện thực hiện nghĩa vụ Công an nhân dân (CAND). Sau khi cân nhắc, họ viết đơn tình nguyện, mong muốn được rèn luyện trong môi trường kỷ luật, thử sức và trưởng thành qua những năm tháng thực hiện nghĩa vụ. Đằng sau mỗi lá đơn là những khát vọng của tuổi trẻ, cùng mong muốn được góp sức mình cho quê hương.

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Thông qua công tác tuyên truyền, vận động kết hợp tổ chức nhiều hình thức linh hoạt, sáng tạo, lực lượng Công an xã, phường tại Hà Tĩnh đã vận động người dân trên địa bàn giao nộp hàng trăm khẩu súng cùng nhiều công cụ hỗ trợ, vật liệu nổ các loại.

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Sau cai nghiện, điều khó nhất với nhiều người không chỉ là tránh xa ma túy mà còn là bắt đầu lại cuộc sống. Từ rà soát, quản lý, giáo dục đến kết nối vay vốn, học nghề, tìm việc làm, Công an các đơn vị, địa phương ở Hải Phòng đang cùng chính quyền, ngân hàng và các đoàn thể tạo thêm những “điểm tựa” để người sau cai có thể tự đứng lên bằng chính sức lao động của mình.

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

Không để ma túy có khoảng trống len vào địa bàn, suốt 45 ngày đêm, Công an TP Đà Nẵng đồng loạt tổng rà soát từ khu dân cư, chung cư, nhà trọ, cơ sở lưu trú đến chợ đầu mối, bến xe và những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ. Với phương châm “đi từng nhà, rà từng người”, mỗi cuộc kiểm tra không chỉ để phát hiện, xử lý mà còn mở ra những đầu mối truy xét, đấu tranh, làm sạch địa bàn. 45 ngày đêm khép lại, yêu cầu “làm sạch để giữ sạch” tiếp tục được đặt ra thường xuyên, hướng tới mục tiêu xây dựng TP Đà Nẵng không ma túy.

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

10 năm qua, những đứa trẻ đang được nuôi dưỡng tại Trung tâm Từ thiện xã hội chùa Hồi Long, xã Hoằng Thanh, tỉnh Thanh Hóa vẫn gọi sư cô Thích Đàm Ngoan là mẹ. Từ những đứa trẻ đỏ hỏn bị bỏ lại bên cổng chùa đến những em nhỏ lớn lên dưới mái nhà Hồi Long, sư cô đã dành phần lớn thời gian, công sức và tình yêu thương để các em có một tuổi thơ bình thường như bao đứa trẻ khác.

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Hơn hai thập kỷ sau khi được mở tuyến, đường Hồ Chí Minh nhánh Tây từ Phong Nha đến Khe Sanh đã trở thành một trục giao thông quan trọng xuyên qua miền Tây Quảng Trị. Tuyến đường đi qua những vùng núi rừng hiểm trở, kết nối các bản làng với miền xuôi, tạo thuận lợi cho người dân đi lại, giao thương và từng bước thay đổi sinh kế.

Nẻo thiện tìm về

Nẻo thiện tìm về

Giúp đỡ người dân đi qua đường khi gặp mưa lũ, không nhận tiền “bồi dưỡng” của đối tượng khai thác gỗ trái phép, không quản thời gian, không nề hà công việc, có lệnh triệu tập là lên đường, đó là bản tính của Nguyễn Quốc Duy - Tổ trưởng Tổ an ninh trật tự (ANTT) thôn Mỹ Thạnh, xã Hàm Thạnh, tỉnh Lâm Đồng.

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Để ngăn ngừa hành vi đặt bẫy, giăng lưới săn bắt động vật hoang dã (chim trời) mùa di cư, lực lượng Công an cơ sở ở các xã ven biển tỉnh Hà Tĩnh đã đồng loạt triển khai nhiều biện pháp thu gom, phá huỷ các bẫy chim trái phép đến bắt giữ, xử lý những trường hợp săn bắt, tiêu thụ động vật hoang dã trái phép.