Và ngày đó là ngày nào, và phải được tiến hành như thế nào? Ra Giêng ngày rộng tháng dài, câu ca dao ấy gợi ý cho chúng tôi nghĩ tới ngày Rằm tháng Giêng là ngày tết Nguyên tiêu, cũng là ngày Bác Hồ viết nên bài thơ “Nguyên tiêu”, một bài thơ hay của Người. Nếu NTVN được tổ chức vào tết Nguyên tiêu sẽ có nhiều ý nghĩa. Sau đó, việc tổ chức NTVN được đem ra bàn bạc tại cuộc họp Hội đồng Thơ và cuộc họp BCH Hội Nhà văn. Cả hai cuộc họp đều nhất trí là Hội Nhà văn VN sẽ tổ chức NTVN lần thứ nhất trên toàn quốc vào tết Nguyên tiêu 2003, đồng thời ra báo THƠ (phụ bản báo Văn Nghệ) vào dịp đó.
Tôi được giao thiết kế măng-sét báo THƠ vì đã từng vẽ măng-sét cho một số tờ báo như Sông Hương, Hồng Lĩnh, Sông Lam… Họa sĩ Phạm Minh Hải thiết kế Cờ Thơ cho lễ hội. Mẫu Cờ Thơ của Phạm Minh Hải là một chữ THƠ trên nền cờ lễ hội truyền thống khá đẹp, nhưng nhà thơ Hữu Thỉnh có vẻ chưa ưng ý. Hữu Thỉnh nhờ tôi thiết kế một mẫu khác. Tôi nhớ là khi thiết kế măng-sét báo THƠ có nghĩ tới con chim Lạc trên trống đồng là một biểu tượng đẹp của dân tộc Việt. Con chim Lạc mang chữ Thơ tung bay trên nền cờ lễ hội tượng trưng cho hồn thơ dân tộc, là một ý tưởng dễ được chấp nhận. Cuối cùng, mẫu Cờ Thơ của tôi được chọn làm lá cờ cho NTVN, được in mẫu gửi tới tất cả các Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật trong cả nước. Lá cờ ấy lần đầu tiên được đồng chí Trương Quang Được, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó chủ tịch Quốc hội kéo lên đỉnh cột cờ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám khai mạc NTVN lần thứ nhất, đồng thời tung bay trong Ngày Thơ của nhiều tỉnh, thành trên toàn quốc. Trong dịp ấy, số báo THƠ đầu tiên cũng được phát hành.
Ngày hội của Thơ ca
Còn nhớ khi làm báo THƠ số 2 tôi đã háo hức viết bài về NTVN với một cái tít thật trang trọng: “NTVN một sự kiện văn hóa nổi bật”. Bài báo như một tiếng reo của người yêu Thơ trong cả nước: “Thế là Việt Nam đã có một Ngày Thơ. Thật là xúc động và vui mừng, đúng tết Nguyên tiêu Quý Mùi, NTVN đã được tổ chức ở 56 tỉnh, thành phố trong cả nước với sự tham gia của hàng triệu người yêu thơ, các nhà thơ, các câu lạc bộ thơ trong nước và cả khách nước ngoài tham dự… Đấy cũng là nguyện vọng từ lâu của công chúng yêu thơ và của các nhà thơ”.
Còn nhớ dù là lần đầu tiên chưa có kinh nghiệm gì về việc tổ chức Ngày Thơ, nhưng BCH Hội Nhà văn đã tiến hành hàng loạt công việc chuẩn bị cho ngày hội chỉ trong vòng 1 tháng: Công văn trình Ban Tư tưởng - Văn hóa TƯ, trình Bộ VH-TT, công văn gửi các Tỉnh ủy, UBND, ban Tuyên giáo, Sở VH-TT, Hội LHVHNT các địa phương để phối hợp tổ chức và thống nhất hoạt động.
Trước Ngày Thơ, các đoàn đã đi viếng mộ các nhà thơ lớn như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Đình Chiểu, Tố Hữu… và vào lăng viếng Bác. Các đoàn còn đi thăm hỏi các nhà thơ lão thành đang nằm bệnh như Khương Hữu Dụng, Nguyễn Đình Thi, Tế Hanh, Anh Thơ, Chính Hữu, Minh Huệ…
Các nhà thơ trong Hội đồng Thơ được phân công về dự Ngày Thơ ở các tỉnh, thành phố trọng điểm. Nhiều nhà thơ nổi tiếng đã được mời gặp gỡ, tiếp xúc đọc thơ và nói chuyện thơ với công chúng và đồng nghiệp. Có những nhà thơ sau khi dự Ngày Thơ ở Văn Miếu - Hà Nội, tiếp tục đi về các địa phương dự Ngày Thơ ở các tỉnh, thành tổ chức sau Rằm tháng Giêng. Chúng tôi từ Hà Nội về dự Ngày Thơ trên quê hương Nguyễn Du khá đông. Nhà thơ Huy Cận được mời đánh hồi chuông khai mạc NTVN tại Tiên Điền, Hà Tĩnh. Tuy sức yếu, đi phải có người đỡ, nhưng hồi chuông ông đánh thì thật dõng dạc.
Đọc thơ ngày, đọc thơ đêm. Tham luận thơ, ngâm thơ, hát thơ, múa thơ cứ tưng bừng khắp nơi. Dứt Đêm thơ Hà Tĩnh lại đến Đêm thơ Nghệ An. Sinh viên Đại học Vinh say thơ như điếu đổ, Đêm thơ kéo dài tận nửa đêm. Nhiều “phó nháy” được sinh viên mời vào phục sẵn chờ các nhà thơ ra về để xin chụp ảnh lưu niệm và xin chữ ký. Một không khí thơ ca thật tưng bừng và cảm động.
NTVN lần thứ 2 tại Văn Miếu rút được kinh nghiệm lần đầu nên tổ chức trang trọng và phong phú, đa dạng hơn. Sau khi lá Cờ Thơ được kéo lên, có 50 cô gái mặc áo dài thật đẹp thả 50 quả bóng bay mang dải lụa đề thơ của 50 nhà thơ nổi tiếng, như một thông điệp về Ngày Thơ gửi tới muôn nhà. Các nhà thi pháp đến ngày hội chép thơ tặng những người yêu thơ từ sáng đến tối vẫn chưa vãn khách. Các nhà xuất bản chở sách thơ đến bán với giá khuyến mại, và sách thơ của NXB Kim Đồng bao giờ cũng bán được số lượng kỷ lục: 2.000 tập thơ trong buổi sáng khai mạc.
Báo THƠ là tờ báo được mọi người yêu chuộng được bày bán trong Ngày Thơ, và quầy báo bao giờ cũng đông khách. Có nhà thơ mua cả chục tờ báo THƠ để tặng công chúng vì trong đó có in thơ mình. Những cuộc bình thơ, hội thảo thơ được tổ chức. Đặc biệt là “Đêm Thơ - Nhạc” tổ chức tại Đại học Quốc gia Hà Nội gây ấn tượng mạnh đối với công chúng yêu thơ với sự tham gia trình diễn của 20 nhà thơ và 3 đoàn nghệ thuật đóng tại Hà Nội.
Ở các tỉnh, thành cũng có nhiều sáng kiến để Ngày Thơ không đơn điệu. Phú Yên in nhanh tập thơ Nguyên tiêu kịp phát hành trong Ngày Thơ và tổ chức Đêm Thơ trên núi Nhạn. Các nhà thơ Bến Tre lại lên một “chuyến xe Thơ” cắm Cờ Thơ và Cờ Tổ quốc khởi hành từ 3 giờ 30 sáng để kịp tới dự Đêm Thơ tận Hà Tiên cuối trời Tổ quốc.
Đến NTVN lần thứ 3, sân chơi của Ngày Hội Thơ được mở rộng. Bên cạnh những “tiết mục” quen thuộc của các Ngày Thơ trước, đã xuất hiện thêm “sân thơ” của các nhà thơ trẻ. Lực lượng trẻ tràn đầy hứa hẹn, họ đã mang tới cho Ngày Thơ một không khí mới, một sắc diện mới, và một tình yêu thơ ca nồng cháy không gì dập tắt nổi.
Ngày Thơ không chỉ được tổ chức ở các trung tâm lớn của tỉnh, thành phố mà còn lan xuống các huyện, thị. Huyện Thủy Nguyên đã làm một việc có ý nghĩa là đăng cai tổ chức Ngày Thơ của thành phố Hải Phòng, và mời được nhiều nhà thơ từ Trung ương về tham dự. Thơ thực sự trở thành món ăn tinh thần của công chúng, và NTVN đã qua 3 mùa hội, vẫn là niềm háo hức của muôn người.
Ngày Thơ Bính Tuất có gì mới?
Nguyên tiêu năm Bính Tuất đang đến gần. Nghe nói Hội Nhà văn đã gửi công văn về các địa phương hướng dẫn tổ chức NTVN lần thứ 4. Lần này BCH Hội có thêm lực lượng trẻ, liệu những người trẻ có sáng kiến gì mới làm khởi sắc NTVN lên hay không? Theo nhà thơ Hữu Thỉnh (Chủ tịch Hội Nhà văn khóa VII) cho biết thì lần này sẽ có thêm sân chơi cho các nhà thơ trào phúng. Thơ trào phúng không chỉ gây cười mà nhiều khi mang tính châm biếm sâu sắc. Dự Ngày Thơ mà được cười vỡ bụng thì cũng là một cái khoái của bàn dân thiên hạ.
Nhà thơ trẻ Phan Huyền Thư hy vọng là sẽ mở một quầy bán tập thơ Rỗng Ngực của chị vừa xuất bản và trình diễn thơ của chị phục vụ công chúng, nhưng trình diễn như thế nào thì còn xem đã. Mấy người trẻ tuổi trong BCH nghĩ ra sáng kiến tổ chức “đố thơ có thưởng”. Kể cũng vui. Các nhà thơ “thế hệ chống Mỹ” quyết không chịu lùi, muốn tìm cách mở riêng sân chơi cho mình để tiếp tục truyền cái hay cái đẹp cho công chúng hôm nay. Tờ báo THƠ hàng tháng với số lượng phát hành từ 1,3 – 1,5 vạn bản trước đây, bây giờ thu lại thành tạp chí THƠ chưa tìm được mối phát hành, chẳng biết có ra mắt kịp với Ngày Thơ hay không? Đấy không chỉ là băn khoăn của lãnh đạo Hội mà còn là băn khoăn của 850 hội viên và công chúng yêu thơ.
Tôi gửi e-mail cho một người bạn thơ ở Ba Lan hỏi về những Ngày hội Thơ mà anh được mời tham dự gần đây, anh cho biết các Festival Thơ ở các nước châu Âu bao giờ cũng sang trọng, và thường kéo dài mấy ngày liền. Và anh không chỉ dự Liên hoan Thơ Mùa thu ở Vasava mà còn đi dự những Festival Thơ ở
