Tuần qua, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn do Báo Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) sáng lập và tổ chức thường niên từ năm 2020 đã công bố kết quả của mùa giải thứ 7-2026. Mùa giải năm nay, có 10 tác phẩm tiêu biểu đã được trao giải và Giải thưởng Lớn “Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn” đã vinh danh cố PGS.TS, họa sĩ, đạo diễn, NSND Ngô Mạnh Lân với những cống hiến nổi bật, bền bỉ và có sức lan tỏa sâu rộng đối với nghệ thuật thiếu nhi Việt Nam.
Ghi nhận các giá trị sáng tạo đa dạng
Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn năm nay được đánh giá là tiếp tục mở rộng việc ghi nhận các giá trị sáng tạo đa dạng trong đời sống nghệ thuật thiếu nhi với 6 “Giải Khát vọng Dế Mèn” và 4 “Tặng thưởng của Hội đồng Giám khảo”.
Hội đồng Giám khảo cũng thống nhất với nhận định: Mặt bằng sáng tạo năm nay có chất lượng đồng đều, giàu tìm tòi, đồng thời phản ánh rõ xu hướng mở rộng biên độ của nghệ thuật thiếu nhi Việt Nam, từ văn học, hội họa, truyện tranh đến nhạc kịch, hoạt hình và các mô hình sáng tạo đa nền tảng. Các tác phẩm không chỉ có chất lượng nghệ thuật nổi bật, mà còn cho thấy nhiều cách tiếp cận mới mẻ với đời sống đương đại, khả năng kết nối với công nghệ, điện ảnh, nền tảng số cũng như tiềm năng phát triển thành những sản phẩm thuộc hệ sinh thái công nghiệp văn hóa dành cho thiếu nhi.
“Giải Khát vọng Dế Mèn” lần lượt được trao cho các tác phẩm: “100 cái chân” của Nguyễn Ngọc Thuần, “Bà nội kỳ lạ nhứt thế gian” của Nguyễn Thị Như Hiền, bộ tranh “Việt Nam qua nét vẽ của Hải Nam” của Nguyễn Đăng Hải Nam, “Chú robot tưởng mình là người” của Lê Anh Vinh, series hoạt hình “Wolfoo” và hệ sinh thái sáng tạo từ phim của Sconnect Việt Nam và truyện tranh “Yersin - Khúc hát Cá Ông” của Tạ Huy Long. Trong đó, những tác giả đã thành danh với đề tài dành cho thiếu nhi như Nguyễn Ngọc Thuần hay Tạ Huy Long tiếp tục cho thấy khả năng làm mới ngôn ngữ nghệ thuật dành cho thiếu nhi bằng chiều sâu tư tưởng và hình thức thể hiện giàu sáng tạo.
Điều đặc biệt của giải thưởng năm nay là, 3 trong 4 “Tặng thưởng của Hội đồng Giám khảo” dành cho các tác giả nhí gồm: họa sĩ Nguyễn Minh Quân (11 tuổi) với bộ tranh “Tiếng nói đại dương”; tác giả Vũ Ngọc Diệp (11 tuổi) với bản thảo tập thơ “Bác sách bụng to”; tác giả Lê Nhã Uyên (10 tuổi) với bản thảo tranh truyện “Những câu chuyện về công tử mơ mộng” cùng chùm tác phẩm về chú mèo. Điều này đã cho thấy sự hào hứng của thiếu nhi hôm nay với thế giới nghệ thuật dành cho chính mình, đồng thời đem đến một không khí sáng tạo sôi động và niềm hi vọng mới.
Tôn vinh những đóng góp đặc biệt của NSND Ngô Mạnh Lân
Theo nhận định của ban tổ chức, bước vào mùa giải thứ 7, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn tiếp tục được lan tỏa trong đời sống nghệ thuật với mong muốn không chỉ tôn vinh những tác phẩm xuất sắc dành cho thiếu nhi, mà còn lan tỏa những giá trị văn hóa bền vững, tinh thần học tập và sáng tạo suốt đời.
Dựa trên các tiêu chí được xây dựng cùng quá trình xem xét kỹ lưỡng hồ sơ đề cử, Hội đồng Giám khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 quyết định trao Giải thưởng Lớn “Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn” để vinh danh cố PGS.TS, họa sĩ, đạo diễn, NSND Ngô Mạnh Lân, vì những cống hiến trọn đời cho nghệ thuật thiếu nhi với những tác phẩm kinh điển, sống mãi với thời gian như: “Chuyện ông Gióng”, “Mèo con”, “Trê Cóc”, “Con sáo biết nói”... và đặc biệt là những bức tranh minh họa để đời cho truyện “Dế Mèn phiêu lưu ký” của nhà văn Tô Hoài.
Các tác phẩm trong bộ tranh “Cái Tết của mèo con” của NSND Ngô Mạnh Lân.
NSND Ngô Mạnh Lân có tới 3 lần vẽ Dế Mèn: Lần đầu tiên vào năm 1959, khi bản dịch tiếng Nga tác phẩm “Dế Mèn phiêu lưu ký” của nhà văn Tô Hoài được xuất bản tại Liên Xô. Lần thứ hai là Dế Mèn, phiên bản 1972, đã được tác giả chỉnh sửa chân thực hơn, có thể coi là một trong những hình ảnh Dế Mèn quen thuộc nhất với nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam. Lần thứ ba là năm 1989, NSND Ngô Mạnh Lân tiếp tục vẽ bìa và minh họa “Dế Mèn phiêu lưu ký”. Có thể thấy, nếu như nhà văn Tô Hoài là “cha đẻ” của nhân vật Dế Mèn bằng ngôn ngữ, thì NSND Ngô Mạnh Lân đã “tái sinh” nhân vật này bằng hình ảnh, khiến Dế Mèn trở thành một nhân vật thân thuộc, gần gũi với nhiều thế hệ thiếu nhi Việt Nam.
Nhà thơ Trần Đăng Khoa - Chủ tịch Hội đồng Giám khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 chia sẻ: “Giải thưởng Lớn “Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn” được dành để vinh danh những tác giả đã cống hiến trọn đời cho thiếu nhi. Vinh danh NSND Ngô Mạnh Lân là một lựa chọn hợp lý đối với “Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn”. Ông là người vẽ minh họa cho “Dế Mèn phiêu lưu ký” của nhà văn Tô Hoài từ năm 1959. Những tranh minh họa ấy được in rất đẹp và đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ bạn đọc. Không chỉ vậy, ông còn có những đóng góp rất lớn cho phim hoạt hình và minh họa sách thiếu nhi...”.
Họa sĩ Thành Chương - thành viên Hội đồng Giám khảo cho biết: “Việc có một giải thưởng thành tựu dành cho những người có đóng góp cả đời cho thiếu nhi là điều rất cần thiết. Thực ra, chúng ta nên nghĩ đến điều này từ lâu rồi. Và, năm nay, khi Giải thưởng Lớn “Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn” được trao cho NSND Ngô Mạnh Lân, tôi cho rằng đó là sự ghi nhận hoàn toàn xứng đáng. Ông không chỉ vẽ đẹp, vẽ hay mà còn tạo ra được phong cách riêng, ảnh hưởng rất nhiều đến các họa sĩ sau này...”.
Trong khuôn khổ Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 do Báo Thể thao và Văn hóa tổ chức, từ ngày 22 đến 24/5/2026, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam diễn ra triển lãm “Thế giới tuổi thơ qua các tác phẩm của cố NSND Ngô Mạnh Lân” - một hoạt động nghệ thuật đặc biệt nhằm tôn vinh người nghệ sĩ đã dành trọn cuộc đời sáng tạo cho thiếu nhi.
Triển lãm giới thiệu 51 tác phẩm hội họa, minh họa, truyện tranh cùng 3 bộ phim hoạt hình tiêu biểu của cố NSND Ngô Mạnh Lân là “Mèo con”, “Chuyện ông Gióng” và “Trê Cóc”. Đặc biệt, nhiều tác phẩm là bản gốc quý hiếm được gia đình nghệ sĩ lưu giữ trong nhiều năm và lần đầu công bố rộng rãi tới công chúng.
Điểm nhấn nổi bật của triển lãm là bộ tranh “Chuyện ông Gióng” gồm 20 tác phẩm màu trên giấy khổ lớn 70 x 90 cm, sáng tác năm 1970. Đây là bộ tranh minh họa chưa từng xuất bản và lần đầu tiên được công bố trọn vẹn trước công chúng. Bộ tranh gắn với bộ phim hoạt hình kinh điển “Chuyện ông Gióng” từng giành giải Bồ câu Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Leipzig năm 1971 - một trong những dấu mốc quan trọng nhất của hoạt hình Việt Nam trên trường quốc tế.
