Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo BLHS (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo là dự thảo bộ luật đã mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh, tập trung tại một số nhóm tội như: Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng; các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính; tội phạm về ma túy…
Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, việc sửa đổi, bổ sung quy định nêu trên nhằm thể chế hoá quan điểm chỉ đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới theo tinh thần “lấy phòng ngừa là chính” tại Kết luận số 13-KL/TW ngày 16/8/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 48-CT/TW ngày 22/10/2010 của Bộ Chính trị khóa X; “đề cao hiệu quả phòng ngừa” tại Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị.
Thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và kết quả tổng kết thực tiễn BLHS cho thấy, hiện nay, một số hành vi tuy mới dừng ở giai đoạn chuẩn bị nhưng đã bộc lộ rõ ý chí phạm tội, có tổ chức, có công cụ, phương tiện, mục tiêu cụ thể và có khả năng trực tiếp gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng nếu không được ngăn chặn kịp thời.
Bên cạnh đó, dự thảo bộ luật đã quy định theo hướng cụ thể hóa các hành vi chuẩn bị phạm tội nhằm bao quát hơn, tạo điều kiện thuận lợi trong việc nhận diện, xác định hành vi chuẩn bị phạm tội trong thực tiễn; đồng thời, phù hợp với khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Nhóm Châu Á – Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG).
Liên quan đến đề xuất này, Đại tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an cho biết thêm, mục đích của đề xuất nhằm ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay khi hậu quả chưa xảy ra. Bởi nếu để các hành vi phạm tội này xảy ra có thể để lại hậu quả khôn lường và rất tàn khốc. Đại tá Ngô Đức Thắng dẫn ví dụ về hành vi tụ tập nhóm cùng dao kiếm, hung khí, vũ khí nguy hiểm nếu không ngăn chặn kịp thời có thể xảy ra hành vi giết người, thậm chí thảm sát. Tổng kết thực tiễn cho thấy nhiều hành vi cần ngăn chặn từ sớm và cần được quy định xử lý hình sự như trong dự thảo.
Về ranh giới phân biệt một người có ý định phạm tội với một người đã thực sự bước vào giai đoạn chuẩn bị phạm tội, dự thảo bộ luật không quy định ngay khi có ý định phạm tội đã bị xử lý hình sự mà ý định phải được bộc lộ bằng hành vi khách quan qua đó cơ quan chức năng đánh giá để xác định hành vi. Đại tá Ngô Đức Thắng nhấn mạnh, không phải chỉ nghĩ trong đầu đã bị xem xét trách nhiệm hình sự hoặc xử lý trách nhiệm hình sự. Khi xem xét trách nhiệm hình sự, các cơ quan chức năng cũng phải tuân thủ thẩm quyền, quy trình, thủ tục trình tự chặt chẽ được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự để đánh giá, xử lý, chứ không phải chỉ nhìn qua hành vi là có thể xem xét trách nhiệm hình sự.
Thực tiễn cho thấy, việc xử lý hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội thời gian vừa qua đảm bảo đúng người đúng pháp luật, không có oan sai.
