Mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự
Sáng 20/8, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an trình bày tờ trình về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).
Bộ trưởng Lương Tam Quang nêu rõ, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự dựa trên chủ trương, quan điểm của Đảng về cải cách tư pháp, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hợp tác quốc tế, phát triển kinh tế, tư nhân, kinh tế tri thức; dựa trên nền tảng Hiến pháp năm 2013, các văn bản luật về tư pháp hình sự, hệ thống pháp luật chuyên ngành có liên quan.
Qua gần 10 năm thi hành, nhiều quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành đã xuất hiện vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội, chưa bao quát hết các hành vi vi phạm xã hội mới phát sinh trong thực tiễn.
Việc xây dựng Bộ luật nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đặc biệt là các quan điểm chỉ đạo về đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội vừa bảo đảm tính răn đe, nghiêm khắc.
Đồng thời, khắc phục những vướng mắc, bất cập của Bộ luật Hình sự hiện hành, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Bộ luật cũng bám sát thực tiễn, chủ động dự báo xu hướng tội phạm; bảo đảm tính rõ ràng, minh bạch, kế thừa và khả thi của quy định pháp luật; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tương thích với điều ước quốc tế.
Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều. So với Bộ luật Hình sự hiện hành đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.
Dự thảo Bộ luật đã sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm, các quy định về hình phạt. Trong đó, dự thảo bổ sung 9 tội danh mới và bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới.
Đồng thời, bỏ, gộp, tách một số tội danh để bảo đảm tinh gọn, thống nhất, bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự, phản ánh đúng bản chất, vai trò và mức độ nguy hiểm của từng nhóm hành vi. Dự thảo cũng thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, chỉ giữ lại hình phạt tử hình với 4 tội gồm "phản bội Tổ quốc", "giết người", "khủng bố" và "sản xuất trái phép chất ma túy".
Đáng chú ý, dự thảo bỏ hình phạt cấm huy động vốn đối với pháp nhân thương mại phạm tội, vì hình phạt này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng thanh toán, phục hồi, duy trì hoạt động, trả lương cho người lao động và thực hiện nghĩa vụ bồi thường của pháp nhân. Cùng đó là nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh.
Dự thảo còn mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang; đồng thời bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp cụ thể.
Thẩm tra dự thảo luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình; việc bổ sung quy định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm, gây thiệt hại về kinh tế nhưng vì mục đích phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, không tham nhũng, mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội cho địa phương, đất nước.
Song, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng cần rà soát các lĩnh vực có liên quan để quy định cụ thể các tội danh được áp dụng chính sách khoan hồng nói trên, không áp dụng cho tất cả các tội phạm quy định tại Chương XVIII của Bộ luật Hình sự, không để lợi dụng các chính sách hình sự tiến bộ này để hợp thức hóa các sai phạm về kinh tế.
Đề xuất bỏ Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao
Tại phiên họp, Bộ trưởng Lương Tam Quang trình Quốc hội tờ trình tóm tắt về định hướng, chính sách của dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).
Nêu định hướng chính sách đối với dự án luật, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh sự cần thiết sửa đổi luật dựa trên các chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện.
Việc sửa đổi luật dựa trên nền tảng Hiến pháp và các quy định pháp luật liên quan đến tư pháp. Hơn nữa, trên thực tiễn, sau gần 10 năm thi hành, quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với thực tiễn.
Bộ trưởng Bộ Công an nêu rõ, dự thảo lần này đã bỏ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện để phù hợp mô hình tổ chức bộ máy mới của Công an nhân dân; bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân trên cơ sở căn cứ vào cơ cấu tổ chức của Bộ Công an.
Một nội dung sửa đổi khác là không tiếp tục tổ chức Cơ quan điều tra của Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) tối cao. Dự thảo luật đồng thời bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân trên cơ sở căn cứ vào cơ cấu tổ chức của Bộ Quốc phòng.
Liên quan thẩm quyền của từng Cơ quan điều tra, dự thảo luật bổ sung quy định để chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra của VKSND tối cao cho Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân.
Một định hướng sửa đổi, bổ sung khác là quy định về thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh theo hướng được tiến hành điều tra các vụ án hình sự quy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật Hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Toà án nhân dân.
Để bảo đảm sự linh hoạt, tính thống nhất, toàn diện trong việc thực hiện thẩm quyền điều tra vụ án, dự thảo luật giao Bộ trưởng Bộ Công an quyết định về việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định về việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân.
Dự thảo lần này đã hoàn thiện quy định về các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của Công an xã, phường, đặc khu, đồn Công an.
Trong đó, dự thảo luật sửa đổi, hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Công an xã, phường, đặc khu, đồn Công an trong tiến hành tiếp nhận, xác minh ban đầu tố giác, tin báo về tội phạm để giải quyết những khó khăn, vướng mắc, đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo đảm thống nhất, đồng bộ với Bộ luật Tố tụng hình sự.
Thẩm tra dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra tán thành phương án không tiếp tục tổ chức Cơ quan điều tra VKSND tối cao.
Về thẩm quyền của từng cơ quan điều tra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành bổ sung quy định để chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra VKSND tối cao cho Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân, đồng thời sửa đổi, bổ sung quy định về thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.
Cơ quan thẩm tra cũng tán thành phương án giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định về việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra của Công an nhân dân; giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định về việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân.
