Mỹ: Vì sao phòng thí nghiệm quỹ đạo có người lái bị xóa sổ?

Thời đỉnh cao căng thẳng của cuộc Chiến tranh lạnh và cuộc chạy đua vào không gian giữa 2 "người khổng lồ" Liên Xô và Mỹ, Lầu Năm Góc bắt đầu triển khai một chương trình nguy hiểm - đưa gián điệp vào quỹ đạo trái đất. Những chi tiết của chương trình này chỉ mới vừa được tiết lộ.

Cuối những năm 60 thế kỷ trước, Không lực Mỹ tiến gần đến việc hoàn thành con tàu vũ trụ do thám có khả năng chụp những bức ảnh không thám Liên Xô với đường nét rõ đến từng chi tiết.

Con tàu này không chỉ là một vệ tinh bình thường mà dài đến 22m. Với tên gọi khác thường là Phòng thí nghiệm Quỹ đạo có người lái (MOL), con tàu được thiết kế để chở phi hành đoàn chỉ gồm 2 nhà du hành quân sự thực hiện nhiệm vụ kéo dài 40 ngày trên quỹ đạo trái đất, hướng những ống kính viễn vọng khổng lồ cùng với hệ thống radar tinh xảo xuống các mục tiêu dưới mặt đất. Có kích thước khổng lồ và được trang bị những công nghệ tiên tiến nhất thời đó, MOL được đánh giá là kỳ quan của kỷ nguyên không gian.

Tổng thống Richard Nixon.
Tổng thống Richard Nixon.

Tuy nhiên, MOL cũng là cơn ác mộng ngoại giao bởi vì người Mỹ lo sợ Liên Xô sẽ có hành động đáp trả mạnh mẽ. Cuối cùng, Tổng thống Richard Nixon ra quyết định hủy bỏ MOL vào năm 1969 sau khi chương trình đầy tham vọng này đã ngốn hết hơn 1,5 tỉ USD - tương đương 10 tỉ USD ngày nay -  và trong suốt nhiều năm dài đã tiêu tốn 17% (tức 1/5) ngân sách nghiên cứu và phát triển hàng năm của Không lực Mỹ.

Đại tá Ralph Ford, người nằm trong bộ phận chương trình không gian của Không lực Mỹ, viết trong báo cáo năm 1968 về quyết định của Tổng thống Nixon: "Chúng ta tin tưởng điều này sẽ giới hạn sự phê chuẩn một số chương trình nghiên cứu và phát triển cực kỳ quan trọng khác của Không lực Mỹ".

Thật ra, MOL chưa bao giờ là chương trình bí mật thật sự. Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara từng công khai thông báo về kế hoạch triển khai MOL vào tháng 12/1963. Nhưng mãi cho đến tháng 10/2015 công chúng mới biết đến chương trình gián điệp không gian này của Lầu Năm Góc sau khi Cơ quan Do thám Quốc gia Mỹ (NRO) - tổ chức giám sát hệ thống kính viễn vọng và thiết bị tinh vi khác của MOL - cho giải mật 825 hồ sơ liên quan đến kế hoạch phát triển vệ tinh.

Những phi hành gia ứng viên cho chương trình MOL.
Những phi hành gia ứng viên cho chương trình MOL.

MOL có nguồn gốc từ cuối thập niên 50, giai đoạn cạnh tranh khốc liệt giữa Mỹ và Liên Xô trên không gian vũ trụ. Người Liên Xô phóng vệ tinh có người lái đầu tiên trên thế giới mang tên Sputnik vào tháng 10/1957. Mỹ cũng nỗ lực chạy đua đưa vệ tinh đầu tiên của nước này vào quỹ đạo vào tháng 1/1958.

Ngày 23/4 cùng năm, tướng H.A. Boushey - chỉ huy thứ 2 trong Chương trình nghiên cứu và phát triển không gian của Không lực Mỹ - báo cáo trước Quốc hội về viễn cảnh khai thác không gian vũ trụ của Mỹ đang gặt hái những "tiến  bộ vượt bậc trong công nghệ kính viễn vọng và độ phân giải chụp ảnh". Ông ta quả quyết: không bao lâu nữa kính viễn vọng sẽ được sử dụng cho vệ tinh và "với kính viễn vọng có đường kính chỉ 101.6cm có thể phát hiện thấy các vật thể có kích thước chưa đến 61cm trên mặt đất". Chương trình MOL được triển khai vào 2 năm sau đó và Lầu Năm Góc muốn MOL đi vào quỹ đạo năm 1967. Không lực Mỹ mô tả MOL là dự án khoa học "phi thường" nhằm làm mờ nhạt đi những sứ mạng quân sự của nó. Đồng thời các mục tiêu của chương trình MOL cũng được xếp loại "MẬT".

Tháng 4/1966, Lầu Năm Góc vẫn còn lạc quan tự tin vào con tàu vũ trụ do thám có người lái - chủ yếu so sánh với những vệ tinh không người lái. Tuy nhiên, chương trình MOL cũng vấp phải nhiều sự nghi ngờ. Tháng 8/1965, Ngoại trưởng Dean Rusk viết thư gửi đến Bộ trưởng Quốc phòng McNamara để cảnh báo ông ta về khả năng gây mất ổn định trên trường quốc tế của MOL. Năm 1963, Liên Hiệp Quốc thông qua nghị quyết cấm các vũ khí trên không gian - và Washington cũng như Moscow cùng cam kết tuân thủ. Do đó, rõ ràng chương trình MOL đe dọa ngấm ngầm phá hoại thỏa thuận này.

Robert Kranich, quan chức kiểm soát vũ khí của Bộ Ngoại giao Mỹ, tuyên bố vào tháng 1/1966: "Người Xôviết có thể coi MOL là vấn đề nghiêm trọng và họ đánh giá đây là một trong những chính sách của Mỹ nhằm gia tăng quân sự hóa hơn là giải giáp". Cụ thể là, chương trình MOL có thể làm rối tung sự cân bằng quyền lực. Theo trang web của NRO, MOL cũng dần bị "thất sủng" do sự tiến bộ của tàu vũ trụ tự động ít tốn kém tiền bạc hơn nhiều cũng như sức ép tài chính đáng kể đến từ sự gia tăng phát triển chương trình Apollo của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA).

Trong báo cáo gửi đến Tổng thống Nixon vào tháng 4/1969, Bộ trưởng Quốc phòng lúc đó là Melvin Laird đánh giá những hệ thống vệ tinh tự động không người lái "sẽ giúp cho chúng ta tiết kiệm ít nhất 350 triệu USD trong số 525 triệu USD dành cho MOL trong năm tài khóa 1970". Melvin Laird cũng nhấn mạnh rằng NRO có thể sử dụng các hệ thống camera được phát triển cho MOL bằng cách tích hợp chúng vào các vệ tinh tự động hóa. Ngày 10/6/1969, Tổng thống Richard Nixon chính thức xóa sổ chương trình MOL. Trang web NRO cho biết "chương trình MOL hoạt động trong 5 năm rưỡi và đã tiêu tốn 1,56 tỉ USD".

Duy Ân (tổng hợp)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.