Mỹ: Vì sao phòng thí nghiệm quỹ đạo có người lái bị xóa sổ?

Thời đỉnh cao căng thẳng của cuộc Chiến tranh lạnh và cuộc chạy đua vào không gian giữa 2 "người khổng lồ" Liên Xô và Mỹ, Lầu Năm Góc bắt đầu triển khai một chương trình nguy hiểm - đưa gián điệp vào quỹ đạo trái đất. Những chi tiết của chương trình này chỉ mới vừa được tiết lộ.

Cuối những năm 60 thế kỷ trước, Không lực Mỹ tiến gần đến việc hoàn thành con tàu vũ trụ do thám có khả năng chụp những bức ảnh không thám Liên Xô với đường nét rõ đến từng chi tiết.

Con tàu này không chỉ là một vệ tinh bình thường mà dài đến 22m. Với tên gọi khác thường là Phòng thí nghiệm Quỹ đạo có người lái (MOL), con tàu được thiết kế để chở phi hành đoàn chỉ gồm 2 nhà du hành quân sự thực hiện nhiệm vụ kéo dài 40 ngày trên quỹ đạo trái đất, hướng những ống kính viễn vọng khổng lồ cùng với hệ thống radar tinh xảo xuống các mục tiêu dưới mặt đất. Có kích thước khổng lồ và được trang bị những công nghệ tiên tiến nhất thời đó, MOL được đánh giá là kỳ quan của kỷ nguyên không gian.

Tổng thống Richard Nixon.
Tổng thống Richard Nixon.

Tuy nhiên, MOL cũng là cơn ác mộng ngoại giao bởi vì người Mỹ lo sợ Liên Xô sẽ có hành động đáp trả mạnh mẽ. Cuối cùng, Tổng thống Richard Nixon ra quyết định hủy bỏ MOL vào năm 1969 sau khi chương trình đầy tham vọng này đã ngốn hết hơn 1,5 tỉ USD - tương đương 10 tỉ USD ngày nay -  và trong suốt nhiều năm dài đã tiêu tốn 17% (tức 1/5) ngân sách nghiên cứu và phát triển hàng năm của Không lực Mỹ.

Đại tá Ralph Ford, người nằm trong bộ phận chương trình không gian của Không lực Mỹ, viết trong báo cáo năm 1968 về quyết định của Tổng thống Nixon: "Chúng ta tin tưởng điều này sẽ giới hạn sự phê chuẩn một số chương trình nghiên cứu và phát triển cực kỳ quan trọng khác của Không lực Mỹ".

Thật ra, MOL chưa bao giờ là chương trình bí mật thật sự. Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara từng công khai thông báo về kế hoạch triển khai MOL vào tháng 12/1963. Nhưng mãi cho đến tháng 10/2015 công chúng mới biết đến chương trình gián điệp không gian này của Lầu Năm Góc sau khi Cơ quan Do thám Quốc gia Mỹ (NRO) - tổ chức giám sát hệ thống kính viễn vọng và thiết bị tinh vi khác của MOL - cho giải mật 825 hồ sơ liên quan đến kế hoạch phát triển vệ tinh.

Những phi hành gia ứng viên cho chương trình MOL.
Những phi hành gia ứng viên cho chương trình MOL.

MOL có nguồn gốc từ cuối thập niên 50, giai đoạn cạnh tranh khốc liệt giữa Mỹ và Liên Xô trên không gian vũ trụ. Người Liên Xô phóng vệ tinh có người lái đầu tiên trên thế giới mang tên Sputnik vào tháng 10/1957. Mỹ cũng nỗ lực chạy đua đưa vệ tinh đầu tiên của nước này vào quỹ đạo vào tháng 1/1958.

Ngày 23/4 cùng năm, tướng H.A. Boushey - chỉ huy thứ 2 trong Chương trình nghiên cứu và phát triển không gian của Không lực Mỹ - báo cáo trước Quốc hội về viễn cảnh khai thác không gian vũ trụ của Mỹ đang gặt hái những "tiến  bộ vượt bậc trong công nghệ kính viễn vọng và độ phân giải chụp ảnh". Ông ta quả quyết: không bao lâu nữa kính viễn vọng sẽ được sử dụng cho vệ tinh và "với kính viễn vọng có đường kính chỉ 101.6cm có thể phát hiện thấy các vật thể có kích thước chưa đến 61cm trên mặt đất". Chương trình MOL được triển khai vào 2 năm sau đó và Lầu Năm Góc muốn MOL đi vào quỹ đạo năm 1967. Không lực Mỹ mô tả MOL là dự án khoa học "phi thường" nhằm làm mờ nhạt đi những sứ mạng quân sự của nó. Đồng thời các mục tiêu của chương trình MOL cũng được xếp loại "MẬT".

Tháng 4/1966, Lầu Năm Góc vẫn còn lạc quan tự tin vào con tàu vũ trụ do thám có người lái - chủ yếu so sánh với những vệ tinh không người lái. Tuy nhiên, chương trình MOL cũng vấp phải nhiều sự nghi ngờ. Tháng 8/1965, Ngoại trưởng Dean Rusk viết thư gửi đến Bộ trưởng Quốc phòng McNamara để cảnh báo ông ta về khả năng gây mất ổn định trên trường quốc tế của MOL. Năm 1963, Liên Hiệp Quốc thông qua nghị quyết cấm các vũ khí trên không gian - và Washington cũng như Moscow cùng cam kết tuân thủ. Do đó, rõ ràng chương trình MOL đe dọa ngấm ngầm phá hoại thỏa thuận này.

Robert Kranich, quan chức kiểm soát vũ khí của Bộ Ngoại giao Mỹ, tuyên bố vào tháng 1/1966: "Người Xôviết có thể coi MOL là vấn đề nghiêm trọng và họ đánh giá đây là một trong những chính sách của Mỹ nhằm gia tăng quân sự hóa hơn là giải giáp". Cụ thể là, chương trình MOL có thể làm rối tung sự cân bằng quyền lực. Theo trang web của NRO, MOL cũng dần bị "thất sủng" do sự tiến bộ của tàu vũ trụ tự động ít tốn kém tiền bạc hơn nhiều cũng như sức ép tài chính đáng kể đến từ sự gia tăng phát triển chương trình Apollo của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA).

Trong báo cáo gửi đến Tổng thống Nixon vào tháng 4/1969, Bộ trưởng Quốc phòng lúc đó là Melvin Laird đánh giá những hệ thống vệ tinh tự động không người lái "sẽ giúp cho chúng ta tiết kiệm ít nhất 350 triệu USD trong số 525 triệu USD dành cho MOL trong năm tài khóa 1970". Melvin Laird cũng nhấn mạnh rằng NRO có thể sử dụng các hệ thống camera được phát triển cho MOL bằng cách tích hợp chúng vào các vệ tinh tự động hóa. Ngày 10/6/1969, Tổng thống Richard Nixon chính thức xóa sổ chương trình MOL. Trang web NRO cho biết "chương trình MOL hoạt động trong 5 năm rưỡi và đã tiêu tốn 1,56 tỉ USD".

Duy Ân (tổng hợp)

Các tin khác

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Mùa hè năm 1950, tại vĩ tuyến 38, đường phân giới giữa hai miền Triều Tiên được thiết lập sau Thế chiến II bất ngờ bùng phát cuộc khủng hoảng chiến lược. Những rạn nứt của trật tự hậu chiến tại Đông Bắc Á hiện rõ, buộc nước Mỹ phải đối diện với thách thức quyền lực của thời Chiến tranh lạnh.

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Ngày 19/6, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã ký quyết định tước Huân chương Đại bàng Trắng trao tặng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky năm 2023. Đáp lại, ông Zelensky cùng nhiều cựu tổng thống và thành viên chính phủ Ukraine đã gửi trả các huân chương do Ba Lan trao tặng. Xin trân trọng giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của Giáo sư Lukasz Tomasz Sroka, chuyên gia về lịch sử Trung và Đông Âu, trên tờ DW, về nguyên nhân căng thẳng giữa Ba Lan - Ukraine.

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Không còn bó hẹp trong hệ thống hồ sơ chính thức, thông tin mật ngày nay có thể hiện diện ngay trong những ghi chép cá nhân tưởng như riêng tư. Vụ việc gần đây cho thấy, khi các “nhật ký công vụ” chứa nội dung nhạy cảm, việc lưu giữ, chia sẻ hoặc bảo quản không đúng quy định đều có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro rò rỉ thông tin.

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

Cuối thập niên 1950, khi Fidel Castro lên nắm quyền ở Cuba, Liên Xô vẫn thận trọng trong việc đánh giá chế độ mới vì hiểu biết còn hạn chế về ban lãnh đạo Cuba và lo ngại ảnh hưởng đến quan hệ với Mỹ. Tuy nhiên, sau Khủng hoảng Caribe đưa thế giới đến bờ vực chiến tranh hạt nhân, Liên Xô nhận ra những hạn chế trong hoạt động tình báo đối với Mỹ. Từ đó, GRU chuyển hướng tăng cường triển khai các lực lượng và phương tiện tình báo vô tuyến điện tử ở Cuba.

Thất bại của những “khung trời hẹp”

Thất bại của những “khung trời hẹp”

9 năm tiêu tốn khoảng 4 tỷ euro mà không một nguyên mẫu nào được chế tạo. Đó là tổng kết của chương trình máy bay chiến đấu thế hệ mới FCAS - dự án quốc phòng tham vọng nhất trong lịch sử châu Âu - khi Pháp và Đức chính thức tuyên bố khai tử nó ngày 8/6/2026. Vì sao siêu dự án này đổ vỡ?

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Bản án đối với Ahmad Abouammo được điều chỉnh một phần về mặt pháp lý. Tuy nhiên, các cáo buộc cốt lõi liên quan đến việc thu thập và chuyển giao dữ liệu người dùng vẫn tiếp tục được duy trì.

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Năm 1946, một nhóm học sinh Liên Xô đã tặng Đại sứ Mỹ tại Liên Xô William Harriman bức phù điêu quốc huy Hoa Kỳ bằng gỗ, biểu tượng của tình hữu nghị giữa hai nước trong Thế chiến II. Được treo trong phòng làm việc của Đại sứ tại Moscow suốt 7 năm, món quà tưởng như vô hại này sau đó được phát hiện là “con ngựa thành Troy”, bên trong chứa một thiết bị nghe lén tinh vi do Liên Xô chế tạo.

Kế hoạch an ninh chưa từng có cho World Cup 2026 của người Mỹ

Kế hoạch an ninh chưa từng có cho World Cup 2026 của người Mỹ

Khi trái bóng Trionda chính thức lăn trên sân vào ngày 11/6/2026, World Cup lớn nhất trong lịch sử, trải dài trên 16 thành phố thuộc 3 quốc gia Bắc Mỹ, với 48 đội tuyển và 104 trận đấu đã chính thức khai mạc. Với tư cách là quốc gia chủ nhà chính đăng cai tới 78 trận đấu, nước Mỹ đã chuẩn bị một kế hoạch an ninh lớn chưa từng có để bảo vệ an toàn cho sự kiện lần này.

“Con mắt ma” của CIA trên bầu trời Liên Xô

“Con mắt ma” của CIA trên bầu trời Liên Xô

Trong Chiến tranh lạnh, có những vũ khí không cần khai hỏa vẫn làm rung chuyển thế giới. U-2 là một trường hợp như vậy. Nó không mang bom, không tên lửa, không được thiết kế để giao chiến trên không. Thứ nguy hiểm nhất là máy ảnh, cảm biến và độ cao tưởng như ngoài tầm với của phòng không Liên Xô.

Đại tá tình báo trong vai giám đốc hãng phim

Đại tá tình báo trong vai giám đốc hãng phim

Với tiêu đề Lights, Camera, Covert Action (Ánh sáng, máy quay và hoạt động bí mật) đăng trên tạp chí Lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) trực tuyến Nga, tác giả, Đại tá KGB Stanislav Lekarev đã kể về những năm tháng hoạt động bí mật của ông tại Vương quốc Anh dưới vai giám đốc điều hành hãng phim SovExportFilm những thập niên 70 thế kỷ trước.

Nga ngăn chặn chiến dịch nghe lén điện thoại lớn nhất của tình báo Phương Tây

Nga ngăn chặn chiến dịch nghe lén điện thoại lớn nhất của tình báo Phương Tây

Trong thế kỷ XXI, những bí mật của chúng ta liên tục bị săn lùng bằng các phương tiện điện tử. Vì vậy, yêu cầu thận trọng trong phát ngôn và chia sẻ thông tin ngày càng trở nên cấp thiết. Trao đổi với phóng viên Báo “Luận chứng tuần”, Đại tá Sergey Matveev, chuyên gia an ninh mạng từng công tác tại Cơ quan An ninh Liên bang Nga, đã chia sẻ một số ý kiến về những nguy cơ mà thời đại kỹ thuật số đang đặt ra. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Lỗ hổng của nước Anh

Lỗ hổng của nước Anh

Hai lá đơn từ chức được gửi đi gần như đồng thời của hai bộ trưởng đứng đầu lực lượng quân đội Anh hôm 11/6/2026 vừa qua không chỉ bộc lộ những bất đồng trong chính phủ. Nghiêm trọng hơn, nó đã phơi bày một lỗ hổng an ninh nghiêm trọng đe dọa vị thế của Anh trên bản đồ thế giới.

Số phận người phụ nữ ám sát hụt Tổng thống Gerald Ford

Số phận người phụ nữ ám sát hụt Tổng thống Gerald Ford

Ngày 15/1/1976, bồi thẩm đoàn tại Tòa án Liên bang khu vực Bắc California đã kết án tù chung thân đối với Sara Moore. Bản án có thể được xem là quá nghiêm khắc, bởi vì Moore không giết ai, mà chỉ thực hiện một vụ ám sát bất thành. Tuy nhiên, mục tiêu của bà ta là Tổng thống Hoa Kỳ Gerald Ford.

Bí mật về tàu ngầm Mỹ đắt giá nhất Thế chiến II

Bí mật về tàu ngầm Mỹ đắt giá nhất Thế chiến II

Ngày 10/2/1942, tàu ngầm Mỹ US Trout (SS-202) đã đánh chìm hai tàu vận tải của Nhật Bản. Thoạt nhìn, điều này dường như chẳng có gì đặc biệt, bởi trong suốt cuộc chiến ở Thái Bình Dương, có hàng trăm cuộc tấn công tương tự. Tuy nhiên, cuộc tấn công lần này được thực hiện bởi một tàu ngầm đang chở trên khoang một kho báu trị giá hàng triệu USD.

60 con thuyền trong bóng tối và sai số chết người của tình báo Ottoman

60 con thuyền trong bóng tối và sai số chết người của tình báo Ottoman

Từ Công đồng Trent đến vùng biển Lepanto, tình báo Ottoman thế kỷ XVI từng len qua những lối mà châu Âu ít nghi ngờ nhất: áo giáo sĩ, thương nhân, hải tặc, người cải đạo, tù binh được thả. Nhưng một đế chế có thể thu được rất nhiều tin tức mà vẫn thua, nếu thông tin khi về đến trung tâm quyền lực bị che khuất bởi nỗi sợ nói thật.

Đằng sau vụ bắt giữ nhân sự quốc phòng tại Ba Lan

Đằng sau vụ bắt giữ nhân sự quốc phòng tại Ba Lan

Vụ bắt giữ một nhân sự trong lĩnh vực quốc phòng tại Ba Lan công bố hôm 30/5/2026 đang đặt ra những câu hỏi về mức độ an toàn của thông tin chiến lược, nhất là trong bối cảnh chuỗi cung ứng quân sự ngày càng trở nên nhạy cảm.

“Trạm rửa tiền” của Mafia trong vỏ bọc cửa hàng kem

“Trạm rửa tiền” của Mafia trong vỏ bọc cửa hàng kem

Giữa miền Tây nước Đức, một cửa hàng kem Ý trở thành tâm điểm của chiến dịch truy quét mafia lớn nhất châu Âu. Không phải vì những tiếng súng hay một vụ giết người công khai, mà vì một thứ tinh vi hơn nhiều: dòng tiền mua bán ma túy từ Nam Mỹ được hợp thức hóa qua những doanh nghiệp bề ngoài rất bình thường.

AI và cuộc chiến quyền kiểm soát

AI và cuộc chiến quyền kiểm soát

Một cuộc kiểm thử đối với chatbot AI đã làm dấy lên những lo ngại mới về nguy cơ công nghệ này có thể bị lợi dụng để tiếp cận và phổ biến các tri thức liên quan đến vũ khí sinh học.