Một hiện thân của Người mẹ Bàn Cờ

Đồng chí Lê Thanh Hải xúc động bày tỏ rằng, từng có thời gian sống và hoạt động ở Bàn Cờ, với ông ân nghĩa của người dân Bàn Cờ suốt đời không thể nào quên. Trong những năm tháng cách mạng, nơi đây đã có những đồng chí đồng đội rất thân thương đã anh dũng hi sinh.

Người dân Bàn Cờ với những người mẹ, người chị, người em ân cần chăm sóc, thắp sáng cho ông cháy mãi lửa nhiệt tình cách mạng, luôn sắt son chung thủy với Đảng trong mọi hoàn cảnh khó khăn nhất.

Vào một ngày mùa Thu năm 1970, nhạc sỹ Trần Long Ẩn nhận được tin nhắn về ăn giỗ ở nhà một “Bà má phong trào”. Hôm đó, anh chị em sinh viên về ăn giỗ khá đông. Vào nhà, những người đến dự đám giỗ chợt thấy trên bàn thờ hình ảnh quen thuộc là cụ già râu tóc bạc phơ bên một đỉnh hương trầm khói lên nghi ngút và một bình hoa đỏ thắm xen lẫn 5 bông hoa vàng rực rỡ.

Đồng chí Lê Thanh Hải chúc mừng một Bà mẹ Việt Nam Anh hùng – những người góp phần làm nên hình ảnh của Người mẹ Bàn Cờ.
Đồng chí Lê Thanh Hải chúc mừng một Bà mẹ Việt Nam Anh hùng – những người góp phần làm nên hình ảnh của Người mẹ Bàn Cờ.

Không ai nói ra, nhưng mọi người đều hiểu đó là hình ảnh tượng trưng cho màu cờ Tổ quốc. Trong không khí đầm ấm trang nghiêm, đám giỗ cũng có đủ hoa quả, bánh trái, rượu, thịt… như bao đám giỗ khác. Sau đó năm nào cũng vậy, dù sống giữa lòng Sài Gòn dưới con mắt rình rập của địch, “Bà má phong trào” vẫn tổ chức được lễ giỗ Bác Hồ như thế.

Má Hai tên thật là Nguyễn Thị Xuân, quê gốc ở xã Đông Cường, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, lưu lạc vào Nam từ năm 1938. Má tham gia cách mạng từ năm 1945, được kết nạp vào Đảng năm 1950 tại Chi bộ Khánh Hội ở quận 4. Nhiệm vụ của má Hai là hoạt động bí mật, móc nối, gầy dựng và phát triển cơ sở cách mạng trong nội đô. Má Hai còn tham gia công tác phụ vận hoặc làm giao liên công khai từ nội đô Sài Gòn ra chiến khu. Bốn lần bị địch bắt giam, không biết bao lần bị địch tra tấn đến chết đi sống lại nhưng tra khảo chán chẳng tìm được bằng chứng gì, địch chỉ còn biết nhốt má một thời gian rồi phải thả.

Dấu tích của những trận tra tấn, đánh đập dã man để lại trên thân thể má Hai chi chít, một vết sẹo dài còn hằn sâu trên cánh tay của má. Vừa ra tù, má Hai lại tiếp tục lao vào hoạt động, đùm bọc che chở cho phong trào “những đêm không ngủ” cuả học sinh sinh viên. Má cùng các bà má khác trong phong trào xung phong đi tiếp tế, liên lạc… để ủng hộ phong trào học sinh sinh viên xuống đường phản đối chế độ Mỹ - ngụy.

Một trong những hình ảnh Người mẹ Bàn Cờ tại lễ kỷ niệm 40 năm ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Một trong những hình ảnh Người mẹ Bàn Cờ tại lễ kỷ niệm 40 năm ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. 

Trong quá trình tìm kiếm tư liệu về Bà mẹ Bàn Cờ, người cựu tù Côn Đảo Phạm Huy Tưởng, hiện đang sinh sống tại TP Hồ Chí Minh cũng được biết rằng, mải tham gia phục vụ cách mạng, má Hai cũng hầu như chẳng lo gì cho riêng mình. Chồng mất sớm, má Hai chỉ có một người con gái là Vũ Thị Hiền, một Đoàn viên cơ sở Đoàn ở nội ô Sài Gòn, đã hy sinh lúc 17 tuổi, ngay sau ngày giỗ đầu sinh viên Trần Văn Ơn. Làm ăn buôn bán dành dụm được đồng nào, má Hai lại đi mua đồ tiếp tế thăm nuôi những anh chị em sinh viên bị địch bắt. Cống hiến cả cuộc đời cho cách mạng, một lòng theo Đảng, theo Bác Hồ, nguyện vọng duy nhất của má Hai trong những năm cuối cuộc đời là được ra thăm miền Bắc và được vào lăng viếng Bác Hồ. Nhưng nguyện vọng chưa thành hiện thực, má Hai đã đi xa.

Xúc cảm trước hình ảnh của má Hai, nhịp điệu bài hát “Người mẹ Bàn Cờ” của nhạc sỹ Trần Long Ẩn đã tuôn trào qua bài thơ cùng tên của tác giả Nguyễn Kim Ngân, được giới sinh viên tham gia tranh đấu thời điểm đó truyền tay nhau, đọc cho nhau nghe. Sau này, khi má Hai vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”, nhiều lớp học sinh sinh viên xưa vẫn tới lui thắp cho má hai nén hương trên bàn thờ má ở địa chỉ số 19, lô 7, chung cư Nguyễn Thiện Thuật, quận 3 – địa điểm gắn với vùng lõm chính trị nổi tiếng với địa danh chợ Bàn Cờ, đường Bàn Cờ.

Bài hát “Người mẹ Bàn Cờ” của nhạc sĩ Trần Long Ẩn gắn liền với phong trào sinh viên tranh đấu ở các đô thị miền Nam một thời, còn vang vọng đến hôm nay. Nhưng tác giả lời thơ của bài hát này vẫn ít được người đời biết tới. Nguyễn Kim Ngân, tác giả bài thơ Người mẹ Bàn Cờ đã sống một cuộc đời bình lặng tại Phú Yên. Cuối những năm 1960, tác giả Nguyễn Kim Ngân vào Sài Gòn học ở Đại học Văn Khoa Sài Gòn.

Cũng như bao nhiêu người trí thức trẻ khác, anh cũng tham gia tranh đấu đòi hòa bình cho dân tộc trước sự kìm kẹp của ngoại bang. Đặc biệt cha của anh lại là liệt sĩ trong 9 năm kháng chiến chống thực dân nên phong trào những “ngày xuống đường”, những “đêm không ngủ” lúc nào cũng có anh tham gia.

Trong một lần xuống đường biểu tình ở gần khu vực Bàn Cờ, bị cảnh sát đàn áp, để bảo toàn lực lượng, Nguyễn Kim Ngân cùng nhiều bè bạn đã phải lánh vào nhà dân. Nguyễn Kim Ngân và bè bạn được các má nhận làm con, các chị nhận làm chồng để không bị cảnh sát truy bắt. Sự đùm bọc ân tình ấy của những người phụ nữ không họ hàng thân thích đã khiến trái tim nhà thơ rung lên thành vần điệu. Bài thơ “Người mẹ Bàn Cờ” ra đời ngay trong lúc nguy nan ấy.

Đến dự lễ tại vùng lõm chính trị - căn cứ cách mạng Bàn Cờ nhân dịp nhân dân và các lực lượng vũ trang phường 3, quận 3 đón nhận danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân vào những ngày cả nước tưng bừng kỷ niệm 40 năm ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, Ủy viên Bộ Chính trị Lê Thanh Hải cũng đã dự chương trình giao lưu và biểu diễn nghệ thuật "Ký ức người mẹ Bàn Cờ".

Trong ngày đó, đồng chí Lê Thanh Hải xúc động bày tỏ rằng, từng có thời gian sống và hoạt động ở Bàn Cờ, với ông ân nghĩa của người dân Bàn Cờ suốt đời không thể nào quên. Trong những năm tháng cách mạng, nơi đây đã có những đồng chí đồng đội rất thân thương đã anh dũng hi sinh. Người dân Bàn Cờ với những người mẹ, người chị, người em ân cần chăm sóc, thắp sáng cho ông cháy mãi lửa nhiệt tình cách mạng, luôn sắt son chung thủy với Đảng trong mọi hoàn cảnh khó khăn nhất.

Đồng chí Lê Thanh Hải cũng khẳng định, vùng lõm chính trị Bàn Cờ và nhiều vùng lõm chính trị khác ở thành phố mang tên Bác là hiển hiện sinh động khí phách, phẩm chất anh hùng của cán bộ, chiến sĩ, nhân dân Sài Gòn - Gia Định - TP Hồ Chí Minh. Đó là: Bám trụ kiên cường, kiên trung, bất khuất, một lòng một dạ hướng về cách mạng, về Bác Hồ, sắt son theo Đảng.

Dịp này, đồng chí Lê Thanh Hải cũng đã cùng đông đảo đại biểu giao lưu với các nhân chứng lịch sử, hiện thân của những Người mẹ Bàn Cờ “tay gầy tóc bạc phơ, chuyền cơm qua vách cấm, khi ngoài trời đã thưa”; những người chị “nhận sinh viên là chồng”; những người em “tần tảo trao tin thơ”… những người từng tham gia chiến đấu, hoạt động tại vùng lõm chính trị - căn cứ cách mạng Bàn Cờ, như cô Tư Liêm, từng là quyền Bí thư Thành Đoàn Sài Gòn - Gia Định - người đã chỉ huy công tác chuẩn bị khởi nghĩa trong nội thành tại khu vực Bàn Cờ đầu năm 1975; cô Mười Thu, nguyên đội viên tổ võ trang tuyên truyền Thành đoàn trong chiến dịch Mậu Thân 1968; cô Đặng Thị Thiệp, một cơ sở cách mạng trung kiên...

Đức Thắng

Các tin khác

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Ở nơi đại ngàn Trường Sơn của xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị vẫn phủ một màu xanh trải dài đến tận chân trời, rừng từ lâu đã trở thành kho sinh kế của đồng bào Bru - Vân Kiều. Từ những sợi mây rừng, giọt mật ong, búp măng đến những chiếc lá thuốc giữa tầng cây cổ thụ…, những sản vật dưới tán rừng đã âm thầm nuôi sống bao thế hệ người dân bản địa.

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Những lần khơi thông cửa biển Cửa Việt, Lý Hòa cho thấy nạo vét chỉ có thể giải quyết phần ngọn nếu không đi cùng các giải pháp căn cơ. Khi dòng chảy tự nhiên bị thay đổi, lượng cát bồi lắng vẫn tiếp tục tìm đường trở lại, đẩy các cửa biển vào vòng luẩn quẩn “khơi thông – bồi lấp – khơi thông”.

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Từ Cửa Việt đến Lý Hòa, những cửa sông, cửa biển từng là lối ra khơi, nơi kết nối hoạt động khai thác thủy sản, vận tải biển và đời sống cư dân ven biển, đang bị bồi lấp nghiêm trọng. Khi luồng lạch bị thu hẹp, phía sau những doi cát không chỉ là những con tàu mắc cạn, mà còn là sinh kế của hàng nghìn người dân bị ảnh hưởng.

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Giữa vùng biển phía Đông tỉnh Quảng Trị, đảo Cồn Cỏ hiện lên như một chấm xanh giữa trùng khơi. Từ lâu, hòn đảo tiền tiêu này được biết đến như một pháo đài nơi đầu sóng, một địa danh ghi dấu những năm tháng chiến tranh ác liệt. Hôm nay, bên cạnh giá trị về quốc phòng, chủ quyền, Cồn Cỏ đang viết tiếp câu chuyện mới về gìn giữ những giá trị của biển, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ vẫn được các lực lượng chức năng kiên trì thực hiện. Trên những địa bàn từng là chiến trường ác liệt ở phía tây Quảng Trị, cán bộ, chiến sĩ ngày đêm lần tìm từng dấu tích đồng đội. Cùng với đó, lực lượng Công an đẩy mạnh thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, góp phần nối lại những cuộc đoàn viên còn dang dở sau chiến tranh.

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữa miền quê ven sông Ô Lâu, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, làng cổ Hội Kỳ vẫn còn lưu giữ nhiều ngôi nhà rường hàng trăm năm tuổi – những dấu tích hiếm hoi của một không gian văn hóa xưa cũ còn sót lại. Sau hơn 5 thế kỷ hiện diện, những mái ngói rêu phong, cột kèo gỗ mít sẫm màu thời gian vẫn lặng lẽ đứng đó như một phần ký ức làng quê.

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Cơn mưa chuyển mùa bất chợt đổ xuống cao nguyên, những hạt mưa lách qua khung cửa sắt, rơi lộp độp xuống nền xi măng lạnh. Trong góc buồng giam ở Trại tạm giam số 1 Công an tỉnh Lâm Đồng, phạm nhân Huỳnh Thị Thanh Thảo (SN 1985, trú xã Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng) lặng lẽ ngồi nhìn ra khoảng trời xám đục ngoài ô cửa nhỏ.

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Biết mình là một trong những phạm nhân đủ điều kiện được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước trong đợt này, nữ phạm nhân Trần Ngọc Minh Anh (SN 2006, trú tại phường Lâm Viên – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng) đã không giấu được những giọt nước mắt vỡ òa sau quãng thời gian dài sống trong day dứt và ân hận.

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Chưa bao giờ ở xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ lại có đến nhiều đám tang cùng một lúc như vậy. Có tới 5 gia đình cùng chung một nỗi đau vô tận khi đột ngột mất đi người con trai yêu quý trong buổi chiều định mệnh. Lá vàng tiễn mái đầu xanh, tiếng khóc gọi tên con nghe quá xót xa.

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Tháng 5 về, nắng vàng như rót mật trên những sườn đồi phía Tây TP Đà Nẵng. Giữa màu xanh ngút ngàn của dãy Trường Sơn hùng vĩ, đồng bào các dân tộc lại rộn ràng chuẩn bị cho một ngày lễ đặc biệt trong trái tim mình: Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026).

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Vùng Bưng 6 xã vốn là căn cứ cách mạnh gắn liền với những trang sử đấu tranh kiên cường của quân dân ta qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Đây không chỉ là căn cứ lưu giữ giá trị lịch sử, truyền thống yêu nước, Vùng Bưng đầy lau sậy, cỏ cây xưa kia nay vươn mình mạnh mẽ với tốc độ phát triển kinh tế, văn hóa, đô thị và công nghiệp.

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Sương sớm còn vương trên những tán rừng già, giăng thành lớp màn mỏng bảng lảng phủ xuống buôn làng. Từng mái nhà dài của người Mnông ở xã Đam Rông 4 (Lâm Đồng) lặng lẽ thức giấc trong tiếng gà rừng gọi sáng, trong mùi khói bếp len qua vách gỗ. Con đường đất đỏ dẫn xuống bến nước diễn ra lễ cúng hôm nay bỗng trở nên rộn ràng khác lạ!

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa là một công trình quân sự trong lòng đất tại phường Phú Thọ Hòa, TP Hồ Chí Minh. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, địa đạo Phú Thọ Hòa là điểm trú ngụ của bộ đội chủ lực, được các đơn vị đặc công biệt động của cách mạng dùng làm bàn đạp tấn công vào nội thành Sài Gòn như: Trung đoàn Phạm Hồng Thái, Tiểu đoàn Ngô Gia Tự. Đồng thời, địa đạo cũng là cái nôi đảm bảo cho nhiều cán bộ quân dân chính đảng các cấp về dừng chân hoạt động tại đây.

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Chỉ hơn một giờ lênh đênh, còn tàu rời biển Cửa Việt (Quảng Trị) đã cặp đảo Cồn Cỏ. Tháng Tư, hòn đảo nhỏ hiện trước mắt chúng tôi xanh thẫm bởi rừng, lấp lánh bởi nắng và mang một vẻ bình yên rất riêng của vùng biển tiền tiêu. Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên không chỉ là vẻ đẹp ấy, mà là cảm giác Cồn Cỏ đang chuyển mình.

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.