Kỷ lục tiêu diệt tàu ngầm Nhật của Hải quân Mỹ

Trong cuộc chiến tranh tàu ngầm, các tàu chống ngầm đã giành được nhiều chiến thắng vang dội. Tuy nhiên, tàu khu trục England của lực lượng Hải quân Mỹ được coi là “nhà vô địch” trong việc tiêu diệt tàu ngầm. Vào ngày 31/5/1944, tàu England đã giành được chiến thắng cuối cùng, thiết lập kỷ lục về số lượng tàu ngầm bị tiêu diệt, kể từ đó kỷ lục này vẫn chưa bị phá vỡ.

Những chiến binh chống tàu ngầm

Vào đầu Thế chiến II, Vương quốc Anh và các đồng minh trong liên minh chống Hitler cảm thấy cần thiết phải có các tàu chiến chống ngầm để hộ tống các đoàn tàu và chiến đấu với tàu ngầm. Trên Đại Tây Dương, các tàu chiến nhỏ và tàu khu trục cũ từ Thế chiến I được sử dụng cho mục đích này. Tuy nhiên, tất cả chúng đều không thể đối phó với tàu ngầm. Các đồng minh cần một loại tàu chiến chống ngầm mới: nhanh, bền, vũ trang tốt, và đồng thời phải rẻ và dễ dàng chế tạo. Một dự án tàu chiến mới, thuộc loại tàu khu trục hộ tống, đã đáp ứng tất cả những yêu cầu này.

Trong suốt thời gian chiến tranh, Mỹ đã chế tạo hơn 500 tàu chiến, trong đó 1/5 là tàu khu trục lớp "Buckley". Những con tàu dài 90 mét này có thể đạt tốc độ lên tới 23 hải lý một giờ. Ngoài pháo, ngư lôi và bom sâu truyền thống, chúng còn được trang bị thêm các máy phóng bom Hedgehog.

1-tàu khu tr-c england.jpg -0
Tàu khu trục England.

Máy phóng bom có thể bắn một lúc 24 quả bom nhỏ có ngòi nổ tiếp xúc, mang lại nhiều ưu điểm hơn so với các loại bom thủy tĩnh thông thường. Thứ nhất, sau khi bắn một loạt Hedgehog, có thể thấy ngay cuộc tấn công thành công hay không: nếu không có tiếng nổ thì coi như trượt mục tiêu. Thứ hai, việc không có tiếng nổ giúp dễ dàng thực hiện đợt tấn công tiếp theo, vì liên lạc âm thanh dưới nước không bị gián đoạn như sau khi thả bom thông thường. Thứ ba, các quả bom của Hedgehog chỉ mất 7 giây để đạt độ sâu 60 mét, vì vậy, nếu không nghe tiếng nổ, tàu ngầm không thể tránh được. Cuối cùng, nếu một quả bom trúng mục tiêu, tiếng nổ của nó sẽ kích nổ các quả bom còn lại gần đó, khiến cho tàu ngầm không có cơ hội sống sót.

Các tàu khu trục lớp Buckley đã tham gia chiến đấu không chỉ ở Đại Tây Dương mà còn ở Thái Bình Dương. Tại đây, tàu khu trục England do Trung úy  Walton Pendleton chỉ huy trở nên nổi tiếng với các chiến công tiêu diệt tàu ngầm Nhật Bản.

Mùa xuân năm 1944, con tàu này thuộc biên chế của sư đoàn khu trục hạm số 40, tạm thời đóng quân tại đảo Florida, gần Guadalcanal. Đến thời điểm đó, England mới tham gia chiến đấu được hai tháng, chủ yếu là bảo vệ các đoàn tàu vận tải. Vì vậy, ngày 18 tháng 5, khi Trung úy Pendleton nhận lệnh ra khơi với  các tàu khu trục cùng lớp Rabi và George để tiêu diệt một tàu ngầm Nhật Bản gần đảo Bougainville, đảo lớn nhất trong quần đảo Solomon, thủy thủ đoàn của England coi đây là cơ hội để thoát khỏi nhiệm vụ hộ tống đơn điệu.

5-ðô-d-c-ernest-joseph-king-.jpeg -0
Đô đốc Ernest Joseph King.

Và tình báo đã báo cáo chính xác

Vào ngày 13/5/1944, tình báo vô tuyến điện tử của Mỹ đã nghe lén và giải mã được một thông tin từ tàu ngầm I-16 của Nhật Bản, cho biết thời gian dự kiến tàu ngầm sẽ đến Bougainville. Chiếc tàu ngầm lớn này là một chiến binh kỳ cựu trong đội tàu ngầm Nhật Bản và đã nổi tiếng với những thành tích tại Ấn Độ Dương. Ví dụ, ngày 30/5/1942, khi đang ở gần Madagascar, nó đã thả một tàu ngầm nhỏ với hai thủy thủ vào cảng và tấn công các tàu chiến Anh bằng ngư lôi, làm hư hại chiếc thiết giáp hạm Ramillies và đánh chìm một tàu chở dầu. Vài ngày sau đó, I-16 đã đánh chìm ba tàu buôn bằng ngư lôi. Nhưng đó là chuyện quá khứ, còn giờ đây, chiếc tàu ngầm này được sử dụng như một tàu vận tải để chuyển 75 bao gạo tới đội quân đang bị đói ở Bougainville.

Thông tin về tàu ngầm đã được chuyển cho Bộ chỉ huy Hạm đội 3 của Mỹ, và họ đã cử ba tàu khu trục hộ tống từ Florida để tìm kiếm tàu ngầm này. Ngày 19/5, máy bay do thám Mỹ đã phát hiện I-16 và chuyển tọa độ của nó cho các “thợ săn". Các tàu England, Rabi và George đã đến khu vực được chỉ định, xếp thành đội hình và bắt đầu tìm kiếm kẻ thù.

Lúc 13h25’, Trung úy Pendleton đã liên lạc được với tàu ngầm và sau khi thông báo cho các đồng đội, họ bắt đầu tấn công. Sau loạt súng thứ hai của  Hedgehog, hai tiếng nổ vang lên và bong bóng khí nổi lên trên mặt nước. Tuy nhiên, con tàu vẫn sống sót, và England phải tiếp tục bắn thêm ba loạt nữa, sau đó vang lên một tiếng nổ mạnh dưới nước, khiến một số thủy thủ ở đuôi tàu khu trục bị hất văng xuống.

Ngay sau đó, một vệt dầu loang ra trên mặt nước, và các mảnh vỡ khác nhau từ dưới sâu nổi lên, trong đó các thủy thủ Mỹ tìm thấy một thùng cao su có ghi chữ tượng hình, bên trong là một bao gạo. Như vậy là tàu ngầm I-16 đã bị đánh chìm - nạn nhân đầu tiên của England.

Đồng thời, tình báo Mỹ đã thu thập được thông tin từ các nguồn của đối phương rằng người Nhật bắt đầu hình thành một “bầy sói” gồm bảy tàu ngầm giữa các đảo Admiralty, phía bắc New Guinea và Truk (quần đảo Caroline), chờ đợi sự xuất hiện của các tàu sân bay Mỹ.

Tất cả các tàu ngầm trong đội "bầy sói"  đều là tàu ngầm hạng khách sạn, ban đầu được chế tạo để phòng thủ bờ biển. Trong chiến tranh, chúng có thể tiêu diệt các tàu buôn một cách hiệu quả, nhưng người Nhật đã sử dụng chúng để đối đầu với các tàu chiến, và trong cuộc chiến này, tàu ngầm khách sạn tỏ ra không hiệu quả.

2-trung úy walton pendleton.jpg -0
Trung úy Walton Pendleton.

Trận chiến trên đại dương

Vào buổi chiều ngày 20/5, England, George và Rabi lên đường tiêu diệt tàu ngầm Nhật Bản. Rạng sáng ngày 22/5, khi đang ở phía bắc quần đảo Admiralty, qua radar các tàu Mỹ đã phát hiện một tàu ngầm Nhật Bản đang nổi trên mặt nước.

Dự định tấn công tàu ngầm bằng pháo, các tàu khu trục đã tiến lại gần hơn, sau đó, George đã bật đèn pha để chiếu sáng tàu ngầm Nhật Bản. Đây là một sai lầm: con tàu Nhật đã kịp lặn xuống  nước trước khi bị tấn công. Sau đó, các tàu khu trục bắt đầu tìm kiếm kẻ thù bằng máy dò âm dưới nước (sonar) và đã thiết lập liên lạc được với nó lúc 4:15. Ngay sau đó, họ đã bắn hai loạt Hedgehog, nhưng không trúng mục tiêu.

Thế nhưng, loạt thứ ba do Trung úy Pendleton bắn vào lúc 4:44 lại thành công: đầu tiên, ba tiếng nổ nhỏ vọng lên từ dưới nước, sau đó là một tiếng nổ cực mạnh khiến các tàu khu trục rung chuyển. Khi trời sáng, trên mặt biển xuất hiện vệt dầu loang và các mảnh vỡ, chứng tỏ tàu ngầm đã bị tiêu diệt.

Sáng hôm sau, các tàu khu trục nhận được tín hiệu từ máy bay do thám: một tàu ngầm Nhật Bản khác đang ở phía tây bắc Kavieng. Đó là tàu RO-104 của Trung úy Izubuchi. Khi tiến lại gần, Rabi ngay lập tức phát hiện tàu ngầm Nhật Bản qua radar. Tuy nhiên, nhận ra tín hiệu radar của Rabi, Izubuchi đã nhanh chóng lặn xuống. Sau đó, tàu khu trục đã thực hiện 4 cuộc tấn công nhưng RO-104 đã di chuyển khéo léo, đồng thời sử dụng các xung âm để gây nhiễu và làm mù radar của Rabi.

George cũng không thành công - 5 loạt đạn của nó đều không trúng đích. Cuối cùng, chỉ có Trung úy Pendleton mới tiêu diệt được Izubuchi. Ban đầu, ông không tấn công tàu ngầm Nhật Bản để nhường chỗ cho các đồng đội. Nhưng khi thấy họ không thành công, Pendleton đã bắn hai loạt Hedgehog vào tàu ngầm. Các thủy thủ nghe thấy những tiếng nổ trên tàu England. Ngay sau đó, vết dầu loang và các mảnh vỡ nổi lên trên mặt nước, chứng tỏ RO-104 cùng toàn bộ thủy thủ đoàn đã bị tiêu diệt.

Sau chiến thắng giành được, các tàu khu trục tiếp tục tìm kiếm kẻ thù trong cùng khu vực. May mắn đã mỉm cười với họ vào những giờ đầu của ngày 24/5, khi tàu George phát hiện tàu ngầm RO-116 qua radar. Tuy nhiên, khi nhận ra mình đã bị phát hiện, tàu ngầm Nhật liền lặn xuống nước. Ngay lập tức, tàu England lao vào tấn công, nhưng như sau này viên chỉ huy tàu thừa nhận, "đây là chiếc nhanh nhẹn nhất mà chúng tôi từng chạm trán".

RO-116 thực hiện các động tác đột ngột, bẻ lái và sử dụng các phương pháp gây nhiễu sonar giống như tàu ngầm RO-104, khiến cho các tàu săn mồi bị lúng túng một thời gian. England đã bắn hụt hai lần trước khi tiêu diệt được tàu ngầm bằng vũ khí Hedgehog. Những tiếng nổ lớn và các mảnh vỡ nổi lên cho thấy tàu RO-116 đã bị tiêu diệt.

3-tàu ng-m i -16 c-a nh-t.jpg -0
Tàu ngầm I-16 của Nhật Bản.

Ngày 25/5, các tàu khu trục nhận lệnh tiến đến quần đảo Admiralty để tiếp nhiên liệu và bổ sung đạn dược. Trên đường, vào khoảng 11 giờ  đêm ngày 26/5, họ lại phát hiện một tàu ngầm qua radar, và nó cũng vội vàng lặn xuống. Như sử gia hải quân Mỹ Samuel Morison đã viết, quyền ra đòn tấn công đầu tiên được trao cho Rabi vì "thật bất tiện khi tất cả các tàu ngầm đều bị England đánh chìm".

Tuy nhiên, Rabi mất liên lạc với tàu ngầm, và rồi England buộc phải tiêu diệt mục tiêu bằng máy phóng bom Hedgehog. Lần này, tàu ngầm Nhật Bản RO-108 từng đánh chìm tàu khu trục Mỹ Henley vào tháng 10/1943, đã bị tiêu diệt.

Về số phận những chiếc tàu ngầm của mình, bộ chỉ huy Nhật Bản biết được vào ngày 27/5 qua những thông tin bị chặn và giải mã của Hải quân Mỹ. Họ đã ra lệnh cho các tàu ngầm còn lại rời khỏi khu vực nguy hiểm. Không hiểu vì lý do gì mà tàu ngầm RO-105 không nhận được cảnh báo. Vào thời điểm đó, các tàu khu trục đã tiếp nhiên liệu và ngày 29/5, họ đã cùng tàu sân bay hộ tống Hogget Bay tiếp tục cuộc săn lùng.

Vào đêm 30/5, nhóm tàu chống ngầm này đã phát hiện tàu ngầm RO-105. Hóa ra, đây là một đối thủ khó nhằn. RO-105 đã sử dụng tất cả các mánh khóe có thể để thoát khỏi sự truy đuổi. Cuộc chiến kéo dài suốt 24 giờ, nhưng rạng sáng ngày 31/5, England cuối cùng đã kết liễu RO-105 bằng một loạt đạn từ Hedgehog.

Với chiến công lớn tiêu diệt 6 tàu ngầm trong vòng 12 ngày, Đô đốc Ernest Joseph King đã trao Huy chương Thập tự Hải quân cho Trung úy Pendleton và tuyên bố rằng "sẽ luôn luôn có một tàu chiến mang tên England trong lực lượng Hải quân Mỹ".

Tàu chống ngầm England của Mỹ đã vượt qua kỷ lục của sĩ quan hải quân Anh John Walker vào tháng 2/1944, khi nhóm của ông đã đánh chìm 5 tàu ngầm Đức trong một chuyến đi. Tuy nhiên, thành công của England không thể coi là hoàn toàn mang tính chất cá nhân, vì nó hoạt động trong nhóm, mặc dù nó là chiếc may mắn hơn những chiếc khác.

Kim Thanh Hằng

Các tin khác

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Vào mùa thu 1988, một máy bay do thám Mỹ phát hiện một hiện tượng độc lạ: “Vòm Sáng” sau khi tên lửa đạn đạo tầm trung SS-20 Saber của Liên Xô (cũ) được phóng đi. Quá trình trên tạo ra cực quang gây tranh cãi trong suốt thập kỷ, thậm chí còn bị nhầm là UFO.

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Theo các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ, Nhà Trắng đã phê duyệt một đề xuất ngân sách mật trị giá 9 tỷ USD để mua các chip máy tính tiên tiến. Đây là những linh kiện cần thiết để các cơ quan tình báo Mỹ có thể khai thác tối đa tiềm năng của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới nhất.

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Suốt gần hai năm, lực lượng điều tra Tây Ban Nha lần theo những dấu vết mong manh từ các hiện trường, rà soát hơn 3.000 hồ sơ và chờ kết quả đối chiếu ADN quốc tế để xác định danh tính kẻ gây ra chuỗi án mạng ở Alicante.

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Mùa hè năm 1950, tại vĩ tuyến 38, đường phân giới giữa hai miền Triều Tiên được thiết lập sau Thế chiến II bất ngờ bùng phát cuộc khủng hoảng chiến lược. Những rạn nứt của trật tự hậu chiến tại Đông Bắc Á hiện rõ, buộc nước Mỹ phải đối diện với thách thức quyền lực của thời Chiến tranh lạnh.

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Ngày 19/6, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã ký quyết định tước Huân chương Đại bàng Trắng trao tặng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky năm 2023. Đáp lại, ông Zelensky cùng nhiều cựu tổng thống và thành viên chính phủ Ukraine đã gửi trả các huân chương do Ba Lan trao tặng. Xin trân trọng giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của Giáo sư Lukasz Tomasz Sroka, chuyên gia về lịch sử Trung và Đông Âu, trên tờ DW, về nguyên nhân căng thẳng giữa Ba Lan - Ukraine.

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Không còn bó hẹp trong hệ thống hồ sơ chính thức, thông tin mật ngày nay có thể hiện diện ngay trong những ghi chép cá nhân tưởng như riêng tư. Vụ việc gần đây cho thấy, khi các “nhật ký công vụ” chứa nội dung nhạy cảm, việc lưu giữ, chia sẻ hoặc bảo quản không đúng quy định đều có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro rò rỉ thông tin.

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

Cuối thập niên 1950, khi Fidel Castro lên nắm quyền ở Cuba, Liên Xô vẫn thận trọng trong việc đánh giá chế độ mới vì hiểu biết còn hạn chế về ban lãnh đạo Cuba và lo ngại ảnh hưởng đến quan hệ với Mỹ. Tuy nhiên, sau Khủng hoảng Caribe đưa thế giới đến bờ vực chiến tranh hạt nhân, Liên Xô nhận ra những hạn chế trong hoạt động tình báo đối với Mỹ. Từ đó, GRU chuyển hướng tăng cường triển khai các lực lượng và phương tiện tình báo vô tuyến điện tử ở Cuba.

Thất bại của những “khung trời hẹp”

Thất bại của những “khung trời hẹp”

9 năm tiêu tốn khoảng 4 tỷ euro mà không một nguyên mẫu nào được chế tạo. Đó là tổng kết của chương trình máy bay chiến đấu thế hệ mới FCAS - dự án quốc phòng tham vọng nhất trong lịch sử châu Âu - khi Pháp và Đức chính thức tuyên bố khai tử nó ngày 8/6/2026. Vì sao siêu dự án này đổ vỡ?

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Bản án đối với Ahmad Abouammo được điều chỉnh một phần về mặt pháp lý. Tuy nhiên, các cáo buộc cốt lõi liên quan đến việc thu thập và chuyển giao dữ liệu người dùng vẫn tiếp tục được duy trì.

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Năm 1946, một nhóm học sinh Liên Xô đã tặng Đại sứ Mỹ tại Liên Xô William Harriman bức phù điêu quốc huy Hoa Kỳ bằng gỗ, biểu tượng của tình hữu nghị giữa hai nước trong Thế chiến II. Được treo trong phòng làm việc của Đại sứ tại Moscow suốt 7 năm, món quà tưởng như vô hại này sau đó được phát hiện là “con ngựa thành Troy”, bên trong chứa một thiết bị nghe lén tinh vi do Liên Xô chế tạo.

Kế hoạch an ninh chưa từng có cho World Cup 2026 của người Mỹ

Kế hoạch an ninh chưa từng có cho World Cup 2026 của người Mỹ

Khi trái bóng Trionda chính thức lăn trên sân vào ngày 11/6/2026, World Cup lớn nhất trong lịch sử, trải dài trên 16 thành phố thuộc 3 quốc gia Bắc Mỹ, với 48 đội tuyển và 104 trận đấu đã chính thức khai mạc. Với tư cách là quốc gia chủ nhà chính đăng cai tới 78 trận đấu, nước Mỹ đã chuẩn bị một kế hoạch an ninh lớn chưa từng có để bảo vệ an toàn cho sự kiện lần này.

“Con mắt ma” của CIA trên bầu trời Liên Xô

“Con mắt ma” của CIA trên bầu trời Liên Xô

Trong Chiến tranh lạnh, có những vũ khí không cần khai hỏa vẫn làm rung chuyển thế giới. U-2 là một trường hợp như vậy. Nó không mang bom, không tên lửa, không được thiết kế để giao chiến trên không. Thứ nguy hiểm nhất là máy ảnh, cảm biến và độ cao tưởng như ngoài tầm với của phòng không Liên Xô.