Vòm ánh sáng từ đâu ra?
Theo tạp chí trực tuyến Mỹ The War Zone (TWZ), “Vòm Sáng” (Dome of Light), gọi tắt DoL, hiểu theo nghĩa vòm sáng đô thị thì đây là quầng sáng nhân tạo từ thành phố, làm giảm tầm nhìn sao đêm và dải Ngân Hà, xuất hiện trên bầu trời đêm dưới dạng một quầng sáng lớn, đặc biệt là trên các đô thị lớn. Hiện tượng này xảy ra khi ánh sáng nhân tạo từ đèn đường, tòa nhà, và phương tiện giao thông chiếu lên trời. Các hạt trong khí quyển như bụi, hơi nước và không khí khuếch tán ánh sáng này và tạo ra một vòm sáng màu vàng hoặc cam, che khuất các ngôi sao và thiên thể mờ.
Chuyện bắt đầu từ khi phi công Hải quân Mỹ (USAF) Robert Hopkins lái máy bay RC-135S Cobra Ball thì nhìn thấy sự kiện trên - bức tường ánh sáng ảo bao trùm bầu trời chỉ trong vài giây. Ban đầu, giới chuyên gia tự hỏi, liệu nhiên liệu được sử dụng cho tên lửa có tạo ra hiện tượng cực quang khó giải thích này hay đó chỉ là một loại đám mây ion… Một giải thích thuyết phục, được chấp nhận rộng rãi về DoL được dư luận chấp nhận, coi đây là một biện pháp đối phó để vượt qua hệ thống phòng thủ chống tên lửa ở Mỹ và châu Âu.
Theo lời của Hopkins thì khi tìm kiếm các vật thể bay khác, phi công này đã nhìn thấy một vật thể trông giống như một bức tường màu trắng sữa mờ ảo di chuyển từ bên trái, trên lãnh thổ Liên Xô di chuyển sang bên phải, hướng về phía Bắc Thái Bình Dương. Nó che phủ toàn bộ bầu trời từ mặt đất đến tận tầm nhìn của phi công khi nhìn qua cửa sổ phía trước của máy bay. Cũng theo Hopkins, nó di chuyển rất nhanh, nhanh hơn nhiều so với tốc độ giao thông máy bay và nhanh chóng tiến đến gần máy bay. “Bức tường ánh sáng đi ngang qua đường bay của chúng tôi rồi tiếp tục di chuyển về phía đông, để lại phía sau là bầu trời đêm trống rỗng và tăm tối”, Hopkins thuật lại.
Sự thật về DoL sau khi được giải mật
Năm 2019, TWZ đã cập nhật về DoL liên quan đến các vụ phóng tên lửa đạn đạo tầm trung RSD-10 Pioneer hay SS-20 Saber của Liên Xô diễn ra vào những năm 1980. Giờ đây, sau khi được phân loại, giải mật cho thấy tình báo Mỹ đã che giấu nhiều sự thật và cũng bối rối không kém về DoL. Tình báo Mỹ lo ngại DoL có thể khơi mào cho các vụ phóng tên lửa đạn đạo tiếp theo khác của Nga trong tương lai.
Tài liệu giải mật do Cục Công nghệ hải ngoại (FTD) thuộc Không quân Mỹ (USAF) thực hiện dựa theo Đạo luật tự do thông tin. FTD được thành lập năm 1961 chịu trách nhiệm phân tích và đánh giá công nghệ hàng không vũ trụ nước ngoài, bao gồm nhiều loại máy bay nước ngoài có thể bay và không thể bay. FTD nổi tiếng với việc duy trì một phi đội máy bay chiến đấu do khối Liên Xô và Trung Quốc sản xuất, sau đó được chuyển giao cho phân ban thử nghiệm bí mật, thường được biết đến với tên gọi Đại bàng Đỏ, tại sân bay Tonopah, Nevada.
FTD sau này đã phát triển thành một phân ban của Trung tâm Tình báo không gian và hàng không quốc gia (NASIC) thuộc USAF và là đơn vị chính giải thích về DoL được công bố từ năm 1986. Theo FTD: “Mặc dù các báo cáo khác nhau, hầu hết các nhà quan sát mô tả hiện tượng này là một quả cầu trắng nhỏ trên đường chân trời, mở rộng đều ra ngoài và lên trên trong khi vẫn giữ hình dạng mái vòm. Ban đầu nó mờ đục, nhưng sau mở rộng, trong suốt, và các ngôi sao có thể được nhìn thấy qua trung tâm của mái vòm. Khi nó bắt đầu mờ dần, ranh giới bên ngoài vẫn sáng hơn tạo thành một vòng cung hình cầu vồng. Ở mức độ tối đa, nó được báo cáo là vô cùng lớn, chiếm hơn một nửa bầu trời. Theo tính toán gần đúng cho thấy nó rộng khoảng 1.900 km, với tâm cao 1.000 km. Hầu hết các DoL có thể nhìn thấy trong khoảng 20 phút, nhưng đã có báo cáo kéo dài đến 100 phút. Trong hầu hết các trường hợp, DoL được nhìn thấy khi các nhà quan sát đang ở trong bóng tối hoặc chạng vạng”.
Không rõ đã bao giờ USAF, hay bất kỳ nhánh nào khác của quân đội hay cộng đồng tình báo Mỹ bắt gặp DoL bao giờ chưa nhưng trong báo cáo năm 1986 của FTD lại mô tả mối quan hệ giữa hiện tượng này và tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM) RSD-10/SS-20 của Liên Xô lại có khả năng di chuyển trên đường bộ. Tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM) RSD-10/SS-20 được Liên Xô triển khai lần đầu vào năm 1976, và là thiết kế IRBM tiên tiến nhất của Liên Xô hồi đó, với các phiên bản cuối cùng có tầm bắn gần 7.600 km, mang tối đa ba đầu đạn MIRV (Multiple Independently Targetable Reentry Vehicle). Điều này phù hợp với lời kể trực tiếp về DoL của phi công Robert Hopkins lái máy bay RC-135S Cobra Ball, tác giả cuốn sách "Máy bay Boeing KC-135 Stratotanker: Hơn cả một máy bay tiếp nhiên liệu", chia sẻ với báo chí sau khi tài liệu này được giải mật.
Trong khi FTD nhận thấy mối liên hệ rõ ràng giữa RSD-10/SS-20 và DoL, thì giới khoa học lại gặp khó khăn trong việc xác định chính xác mối liên hệ giữa hai hiện tượng này. Tính đến thời điểm năm 1986, nhiều thứ về DoL được ghi nhận có liên quan đến phóng tên lửa RSD-10/SS-20, nhưng không phải tất cả các lần phóng tên lửa này đều có hiện tượng nói trên. Thêm vào đó, trong một số trường hợp, ánh sáng xuất hiện trước khi phóng, nhưng lại có trường hợp xảy ra sau khi tên lửa cất cánh.
“Cho đến nay, vẫn chưa có lời giải thích thỏa đáng nào với các quan sát được báo cáo. Các giả thiết rất đa dạng, như do xả nhiên liệu tên lửa chưa sử dụng đến việc giải phóng các đám mây ion cho đến nhầm là hiện tượng UFO (vật thể bay không xác định hay đĩa bay). Các quan sát về sự phân tán sau đó có thể được sử dụng để tính toán các đặc tính vật lý của tầng khí quyển trên như mật độ, nhiệt độ và tốc độ dòng chảy của các hạt, phần báo cáo công khai dựa trên thí nghiệm thường nhấn mạnh về lý thuyết đám mây ion. Những thí nghiệm này khác với các quan sát về DoL đã được báo cáo và quan trọng nhất là về hình dạng, kích thước và thời gian nhìn thấy. Các vòm DoL dường như không chứa các hạt mang điện vì không có vệt hoặc xu hướng các hạt đi theo các đường sức từ như trong các thí nghiệm giải phóng ion. Ngoài ra, các vòm DoL thường nhiều hơn và có thể nhìn thấy trong thời gian dài hơn bất kỳ thí nghiệm ion hóa nào đã biết”, báo cáo FTD năm 1986 nêu rõ
Một trong những điểm nhấn trong tài liệu được dư luận biết đến là bản dịch chính thức của FTD có tiêu đề: “Mô hình toán học ngẫu nhiên của một đám mây nhân tạo phát quang hóa học trong tầng khí quyển trên”, được xuất bản trên một tạp chí khoa học của Liên Xô năm 1983 của tác giả Ye. G. Slekenichs thuộc Phân ban Obninsk của Viện Vật lý kỹ thuật Moscow cho thấy, có một phương pháp phổ biến để nghiên cứu tầng khí quyển trên cao hiện nay là quan sát hành vi của các đám mây phát quang nhân tạo trong đó. Cụ thể, việc quan sát các đám mây phát quang hóa học nhân tạo cho phép xác định nồng độ của các thành phần nhỏ trong khí quyển.
Bài báo cũng lưu ý, việc tạo ra những đám mây này rất khó khăn và đòi hỏi sự chuẩn bị đáng kể, do đó việc sử dụng mô hình toán học để tính toán trước các chi tiết khác nhau là rất có giá trị. Theo Slekenichs, tác giả nghiên cứu thì bài báo xem xét mô hình toán học ngẫu nhiên của một đám mây phát quang hóa học hình cầu được hình thành bằng cách phun một chất phản ứng ở độ cao hơn 120km.
Một trong những giả thiết thuyết phục nhất vẫn là vòm DoL là biện pháp đối phó với khả năng cảnh báo sớm hoặc chống tên lửa đạn đạo của Mỹ. Đây là lời giải thích khả thi cho hiện tượng này đã được thảo luận công khai trên báo chí và các ấn phẩm khác vào cuối những năm 1980. Chắc chắn, đám mây này có thể làm mù hoặc gây nhiễu các vệ tinh cảnh báo sớm đang theo dõi các vụ phóng tên lửa hoặc gây khó khăn trong việc phát hiện và theo dõi các phương tiện tái nhập khí quyển để đánh chặn, hoặc ít nhất là Liên Xô hy vọng nó có thể làm được những điều này.
Tầm bắn và đầu đạn MIRV của RSD-10/SS-20 đã đặt ra một thách thức lớn đối với NATO và đã khiến Hoa Kỳ triển khai tên lửa đạn đạo tầm trung Pershing II (MRBM) và BGM-109G Gryphon, một biến thể phóng từ mặt đất của tên lửa hành trình Tomahawk, đến châu Âu để đáp trả. Việc loại bỏ các tên lửa RSD-10/SS-20 là mục tiêu chính của Hiệp ước Lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) đã bị bãi bỏ, được hai nước ký kết năm 1987. Mặc dù INF đã dẫn đến việc phá hủy các tên lửa RSD-10/SS-20, ngoại trừ một số ít được cho ngừng hoạt động và trưng bày, quân đội Mỹ rõ ràng lo ngại rằng mái vòm DoL dù là gì đi nữa, sẽ được xem là liên quan đến các tên lửa đạn đạo khác của Liên Xô. Vì lý do này mà năm 1990, FTD đã công bố một bản ghi nhớ kỹ thuật tiêu đề “Các chuyến bay SS-25 DoL”.
