"Hạn chót" cho thỏa thuận hạt nhân Iran?

Việc Mỹ và 3 cường quốc châu Âu thống nhất lựa chọn cuối tháng 8 là thời hạn chót để đạt được thỏa thuận hạt nhân mới với Iran thể hiện bước đi chiến lược mới nhằm đưa Tehran đến bàn đàm phán, nhưng cũng có thể gây tác động không mong muốn cho tiến trình này, dựa trên những phản ứng mà Iran đang đưa ra.

Theo thông tin do trang Axios đăng tải ngày 15/7 (giờ địa phương) Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và những người đồng cấp nhóm E3 (gồm Anh, Đức, Pháp) trong cuộc điện đàm một ngày trước đó đã thống nhất thời hạn chót để đạt được thỏa thuận hạt nhân mới với Iran. Trích dẫn 3 nguồn thạo tin, Axios cho biết thời hạn được các bên thống nhất là vào cuối tháng 8 năm nay. Cuộc điện đàm vừa qua giữa ngoại trưởng 4 nước được cho là nhằm mục đích phối hợp lập trường trong lộ trình đàm phán ngoại giao về vấn đề hạt nhân với Iran cũng như đưa ra các giải pháp liên quan.

%3fnh.jpg -0
Việc Mỹ và 3 nước châu Âu đưa ra hạt chót cho thỏa thuận hạt nhân liệu có phải tối hậu thư với Iran? Ảnh: Getty

Các nguồn tin cũng cho biết thêm, nếu các bên liên quan không đạt được thỏa thuận trước thời hạn trên, nhóm E3 sẽ kích hoạt "Cơ chế tái áp đặt trừng phạt" (snapback) được quy định trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ). Cơ chế này cho phép khôi phục toàn bộ các biện pháp trừng phạt từng được dỡ bỏ theo Kế hoạch Hành động chung Toàn diện (JCPOA) mà Iran ký với Nhóm P5+1 (gồm Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Nga và Trung Quốc) vào năm 2015.

Những thông tin này cũng tương đồng với tuyên bố được Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot đưa ra ngày 15/7, theo đó khẳng định Pháp, Vương quốc Anh và Đức sẽ kích hoạt cơ chế "snapback" đối với Iran muộn nhất vào cuối tháng 8, nếu đến thời điểm đó không có tiến triển cụ thể nào về một thỏa thuận hạt nhân. "Pháp và các đối tác của chúng tôi hoàn toàn có cơ sở để tái áp đặt các lệnh cấm vận toàn cầu đối với vũ khí, ngân hàng và thiết bị hạt nhân từng được dỡ bỏ cách đây 10 năm. Nếu không có cam kết chắc chắn, cụ thể và có thể kiểm chứng từ Iran, chúng tôi sẽ thực hiện động thái này muộn nhất vào cuối tháng 8", ông Barrot phát biểu với báo giới trước cuộc họp Ngoại trưởng EU tại Brussels.

Quy định "phục hồi" - đã được đưa vào thỏa thuận để các bên có thể phản ứng khi xác định Iran vi phạm các cam kết - sẽ hết hiệu lực vào tháng 10 tới. Việc kích hoạt cơ chế "phục hồi" sẽ kéo dài trong 30 ngày, và các quốc gia châu Âu được cho là muốn hoàn tất việc kích hoạt (nếu có) trước khi Nga đảm nhận chức Chủ tịch Hội đồng Bảo an vào tháng 10. Với cơ chế trên, các biện pháp như cấm vận vũ khí, hạn chế đi lại, phong tỏa tài sản của các cá nhân/tổ chức và cấm giao dịch tài chính sẽ được áp dụng với Iran.

Cần lưu ý rằng, năm 2018, Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận này và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt Iran. Sau khi tái đắc cử nhiệm kỳ hai và quay trở lại nắm quyền từ tháng 1 vừa qua, ông Trump kêu gọi Tehran trở lại bàn đàm phán để có thể đạt được thỏa thuận mới. Song, các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân đã bị gián đoạn vì chiến dịch tấn công 12 ngày của Israel cũng như cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran. Vì thế, giới quan sát cho rằng, việc đưa ra một hạn chót gần kề là chiến lược mới của Mỹ và ba cường quốc châu Âu nhằm gây sức ép buộc Tehran phải ngồi vào bàn đàm phán. Tuy nhiên, dường như đây chưa phải thời điểm phù hợp, nhất là khi Iran liên tục đưa ra những tuyên bố phản đối gần đây.

Theo đó, Hãng thông tấn nhà nước IRNA hôm 15/7 đưa tin, cố vấn của lãnh tụ tối cao Iran, ông Ali Velayati, khẳng định nước này sẽ không tham gia bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ về chương trình hạt nhân nếu Washington buộc Tehran phải từ bỏ hoạt động làm giàu urani. Hãng thông tấn nhà nước IRNA dẫn lời ông Velayati quả quyết: "Nếu các cuộc đàm phán bị đặt điều kiện là phải ngừng làm giàu urani, thì sẽ không có đàm phán nào diễn ra". Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nhấn mạnh cam kết theo đuổi con đường ngoại giao và phản đối chiến tranh, đồng thời sẽ sử dụng mọi nguồn lực chính trị để bảo vệ quyền lợi quốc gia.

Chỉ ba ngày trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định bất kỳ cuộc đàm phán nào với các cường quốc sẽ chỉ tập trung vào các vấn đề hạt nhân và không liên quan đến năng lực quân sự của Tehran, trong đó có chương trình tên lửa đạn đạo. Phát biểu trước các nhà ngoại giao tại thủ đô Tehran hôm 12/7, Ngoại trưởng Araghchi nêu rõ: "Nếu đàm phán được tiến hành, chủ đề đàm phán sẽ chỉ là hạt nhân và tạo dựng lòng tin vào chương trình hạt nhân của Iran để đổi lấy dỡ bỏ trừng phạt". Bên cạnh đó, người đứng đầu ngành ngoại giao Iran cũng nhấn mạnh bất kỳ thỏa thuận hạt nhân mới nào đều phải tôn trọng quyền được làm giàu urani vì mục đích hòa bình theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân của nước Cộng hòa Hồi giáo.

Đáng chú ý, cùng thời điểm 4 Ngoại trưởng Mỹ, Anh, Pháp, Đức đưa ra hạn chót, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baghaei, cũng lập tức cảnh báo nước này sẽ phản ứng mạnh nếu LHQ tái áp đặt lệnh trừng phạt đối với chương trình hạt nhân của nước này. Ông Baghaei khẳng định việc châu Âu đe dọa sử dụng "cơ chế tái áp đặt trừng phạt" là không có cơ sở pháp lý và chính trị, và việc này sẽ vấp phải phản ứng tương xứng từ Iran. Tehran cho rằng các quốc gia châu Âu đã vi phạm nghiêm trọng các nghĩa vụ theo thỏa thuận hạt nhân năm 2015 nên không có đủ tư cách pháp lý để kích hoạt cơ chế này.

Đặt trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông đang diễn biến phức tạp với liên tiếp xung đột xảy ra, việc đặt hạn chót là tháng 8 không khác gì một "tối hậu thư" mà Mỹ và châu Âu gửi đến Iran. Truyền thông quốc tế cũng đang chờ đợi những phản ứng tiếp theo từ cả hai bên, với hi vọng về một triển vọng ngoại giao đầy thiện chí, giúp gián tiếp hạ nhiệt tại Trung Đông.

Bảo Hân

Các tin khác

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Giữa thời điểm Iran đứng trước những quyết định then chốt về eo biển Hormuz và đàm phán với Mỹ, việc Lãnh tụ tối cao đưa cựu Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Mohsen Rezaei trở lại trung tâm hoạch định an ninh phản ánh những tính toán đáng chú ý của Tehran.

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Iran cho biết, đàm phán với Oman về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz đang tiến gần tới thỏa thuận, song Tehran cảnh báo việc đạt được thỏa thuận với Muscat chưa đủ để tuyến đường biển chiến lược này được khơi thông hoàn toàn.

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vừa lên tiếng bác bỏ những báo cáo gần đây của loạt hãng tin cho rằng kho vũ khí tấn công và phòng thủ của Mỹ đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm sau 5 tháng chiến sự với Iran. Bất chấp những tuyên bố trấn an từ giới chức, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu hụt đạn tên lửa phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot và THAAD, có thể đặt lực lượng Mỹ và các đồng minh vào tình thế rủi ro cao.

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Sau nhiều tháng đối đầu quân sự, Mỹ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu lạc quan là cuộc mặc cả phức tạp về quyền kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Làn sóng hàng chục nghìn người di cư tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta chỉ trong vài ngày đã khiến khu vực biên giới của Tây Ban Nha rơi vào tình trạng hỗn loạn, đồng thời trở thành phép thử đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới của Liên minh châu Âu (EU).

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Châu Âu đang phải đối mặt với một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức báo động, trong khi nhiều khu vực khác lại hứng chịu các cơn dông, mưa đá và thời tiết cực đoan. Từ Tây Ban Nha, Pháp đến khu vực Balkan, lực lượng cứu hỏa và chính quyền các nước đang phải chạy đua với thời gian nhằm kiểm soát các thảm họa thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng.