Hơn hai năm sau, cuộc điều tra khép lại bằng hàng loạt cuộc đột kích đồng thời tại nhiều quốc gia, 15 vụ bắt giữ, khoảng 4 triệu euro tài sản bị thu giữ hoặc phong tỏa và đây là một trong những chiến dịch hợp tác quốc tế lớn nhất nhằm vào tội phạm có tổ chức trong thời gian gần đây.
Từ hai chiếc điện thoại tới mạng lưới tội phạm toàn cầu
Nhìn bề ngoài, đây là một chiến dịch truy quét tội phạm ma túy quốc tế quy mô lớn, điều không còn quá hiếm trong bối cảnh các đường dây xuyên biên giới ngày càng phát triển. Nhưng điều khiến giới điều tra chú ý lại nằm ở xuất phát điểm của vụ án. Toàn bộ cuộc điều tra không bắt đầu từ một vụ bắt giữ lớn, một chuyên án bí mật kéo dài hàng thập kỷ hay một cuộc đấu súng trên đường phố. Nó bắt đầu từ hai chiếc điện thoại được thu giữ trong một vụ việc tưởng như bình thường tại một thị trấn nhỏ của Thụy Điển vào cuối năm 2023.
Theo thông tin do Europol, Cảnh sát Thụy Điển và Cảnh sát Australia công bố, tháng 11/2023, trong quá trình điều tra một vụ án ma túy tại thị trấn nhỏ Eskilstuna của Thụy Điển, cảnh sát thu giữ hai chiếc điện thoại từ một nghi phạm. Ban đầu, đây chỉ được xem là một phần chứng cứ trong một cuộc điều tra hình sự thông thường. Khi những chiếc điện thoại được chuyển tới bộ phận pháp y kỹ thuật số, các chuyên gia bắt đầu trích xuất dữ liệu. Đây là công việc quen thuộc trong nhiều cuộc điều tra hiện đại. Điện thoại thông minh ngày nay chứa gần như toàn bộ cuộc sống của một người: danh bạ, lịch sử liên lạc, tin nhắn, giao dịch, hình ảnh, vị trí và các mối quan hệ xã hội.
Điều bất ngờ là những dữ liệu đầu tiên không dẫn tới một đường dây ma túy đơn lẻ. Chúng dẫn tới nhiều nhóm khác nhau. Các nhà điều tra phát hiện những cuộc liên lạc được mã hóa, những đầu mối nằm ở nhiều quốc gia và các dấu hiệu cho thấy những người xuất hiện trong dữ liệu đang tham gia một hệ thống rộng lớn hơn nhiều so với dự đoán ban đầu.
Càng đào sâu, mạng lưới càng mở rộng. Một số người liên quan dường như không trực tiếp buôn bán ma túy. Họ điều hành doanh nghiệp. Một số quản lý hoạt động logistics. Một số khác phụ trách các giao dịch tài chính. Tất cả tạo thành những vỏ bọc phức tạp khiến việc xác định ai thực sự đứng sau dòng tiền trở nên cực kỳ khó khăn.
Đó là hình ảnh điển hình của tội phạm có tổ chức trong thế kỷ XXI. Nếu các băng nhóm tội phạm thế kỷ trước thường hoạt động trong phạm vi địa lý tương đối cố định, thì các mạng lưới hiện đại vận hành gần giống một tập đoàn đa quốc gia. Hàng hóa được vận chuyển qua nhiều nước. Tiền được luân chuyển qua nhiều hệ thống tài chính. Các thành viên có thể sống ở các châu lục khác nhau nhưng vẫn phối hợp chặt chẽ thông qua các nền tảng liên lạc mã hóa.
Trong quá trình điều tra, một hướng đi đặc biệt thu hút sự chú ý của cảnh sát. Một số dấu vết dẫn tới hoạt động phân phối ma túy trực tuyến nhắm vào khách hàng ở khu vực Bắc Âu. Những người điều hành không nhất thiết phải sống cùng quốc gia với khách hàng. Họ tận dụng Internet, các nền tảng giao dịch và hệ thống thanh toán phức tạp để mở rộng hoạt động vượt qua mọi biên giới địa lý.
Một nhánh khác của cuộc điều tra lại dẫn tới hoạt động rửa tiền. Đối với các tổ chức tội phạm, kiếm được tiền mới chỉ là bước đầu. Điều khó hơn là biến nguồn tiền đó thành tài sản có thể sử dụng hợp pháp. Chính vì vậy, nhiều mạng lưới tội phạm hiện đại đầu tư rất nhiều công sức vào việc che giấu nguồn gốc tài sản.
Các điều tra viên nhận thấy nhiều công ty dường như đóng vai trò trung gian trong việc di chuyển dòng tiền. Trên giấy tờ, các doanh nghiệp này hoạt động hợp pháp, nhưng phía sau là những giao dịch khiến cơ quan điều tra nghi ngờ rằng chúng đang được sử dụng để che giấu lợi nhuận từ các hoạt động phạm pháp.
Cái bẫy 1,2 tấn ma túy
Trong lúc cuộc điều tra tiếp tục mở rộng, một diễn biến khác xảy ra tại Đức. Đầu năm 2025, cơ quan hải quan nước này phát hiện hai container hàng hóa chuẩn bị được vận chuyển tới Australia. Theo hồ sơ vận chuyển, chúng chứa loại vật liệu thường được sử dụng trong lĩnh vực xây dựng. Không có dấu hiệu nào đủ rõ ràng để khiến người ngoài nghi ngờ.
Nhưng sau quá trình kiểm tra kỹ lưỡng, giới chức Đức phát hiện điều bất thường. Bên trong lô hàng là một lượng lớn ma túy được ngụy trang tinh vi. Theo thông tin được công bố sau đó, tổng khối lượng lên tới khoảng 1,2 tấn. Đây là thời điểm cuộc điều tra bước sang giai đoạn mới. Nếu chỉ đơn giản tịch thu lô hàng, cảnh sát sẽ ngăn chặn được số ma túy này xuất hiện trên thị trường. Nhưng họ có nguy cơ bỏ lỡ những nghi can đứng phía sau.Vì vậy, cơ quan thực thi pháp luật quyết định sử dụng một chiến thuật quen thuộc trong các chuyên án lớn: theo dõi có kiểm soát.
Do vậy, các container vẫn tiếp tục hành trình của chúng. Những người điều hành đường dây không hề biết rằng kế hoạch của họ đã bị phát hiện. Khi lô hàng tới Melbourne, lực lượng chức năng Australia thay thế phần hàng cấm bằng vật liệu vô hại rồi tiếp tục để hàng được vận chuyển như bình thường nhưng mọi động thái đều nằm dưới sự giám sát của cơ quan điều tra. Container được đưa từ cảng tới một nhà kho ở bang Victoria. Sau đó, chúng tiếp tục được vận chuyển tới một cơ sở khác ở khu vực ngoại ô Melbourne.
Những người chờ nhận hàng tin rằng kế hoạch vẫn đang diễn ra suôn sẻ. Nhưng thực tế, chúng đã bước vào giai đoạn cuối của cái bẫy. Các cuộc bắt giữ tại Australia cung cấp thêm chứng cứ cho hồ sơ điều tra vốn đã ngày càng dày lên qua từng tháng.
Đến đầu năm 2026, các nhà điều tra tại nhiều quốc gia đi đến kết luận rằng họ đã có đủ cơ sở để hành động đồng loạt. Đó là một quyết định không hề đơn giản. Một chiến dịch quốc tế chỉ thành công khi mọi mắt xích phối hợp chính xác. Nếu một quốc gia hành động quá sớm, những nghi phạm ở nơi khác có thể bỏ trốn. Nếu quá muộn, chứng cứ có thể biến mất.
Sau nhiều tháng chuẩn bị, ngày hành động được ấn định. Sáng 4/3/2026, hàng chục cuộc khám xét diễn ra đồng thời tại nhiều quốc gia. Theo các cơ quan tham gia chiến dịch, những địa điểm bị nhắm tới bao gồm nơi ở của nghi phạm, văn phòng doanh nghiệp và các địa điểm được cho là có liên quan tới hoạt động của mạng lưới. Nhiều nhân vật bị xem là đầu mối quan trọng đã bị bắt giữ. Khối lượng lớn tài sản bị thu giữ và tiền mặt chỉ là một phần nhỏ. Các nhà điều tra còn thu được đồng hồ xa xỉ, trang sức, phương tiện đắt tiền và cả du thuyền. Những tài sản này không chỉ có giá trị kinh tế mà còn giúp cơ quan điều tra lần theo cách dòng tiền được dịch chuyển và cất giấu trong nhiều năm.
Sau các đợt truy quét đầu tiên, Operation Candy vẫn chưa kết thúc. Trong những tháng tiếp theo, các cơ quan chức năng tiếp tục khai thác dữ liệu và chứng cứ thu được từ những cuộc khám xét. Những cái tên mới xuất hiện, những mối liên hệ mới được phát hiện. Cảnh sát Thụy Điển sau đó công bố thêm nhiều vụ bắt giữ và khám xét liên quan đến chiến dịch.
Điều đó cho thấy một thực tế đáng chú ý: trong thời đại số, một cuộc điều tra không còn kết thúc khi nghi phạm bị bắt. Mỗi thiết bị điện tử bị thu giữ có thể mở ra nhiều hướng điều tra mới, mỗi tài khoản liên lạc có thể dẫn tới những mắt xích khác, mỗi giao dịch tài chính có thể kéo theo cả một mạng lưới phía sau.
Có lẽ bài học lớn nhất từ Operation Candy không nằm ở số người bị bắt hay khối lượng ma túy bị thu giữ mà là cách thế giới tội phạm đang thay đổi và cơ quan thực thi pháp luật cũng buộc phải thay đổi theo. Các tổ chức tội phạm ngày nay không còn bị giới hạn bởi biên giới quốc gia. Chúng tận dụng công nghệ, logistics toàn cầu và hệ thống tài chính quốc tế để mở rộng hoạt động. Nhưng chính sự phụ thuộc vào công nghệ ấy cũng tạo ra điểm yếu. Mọi cuộc gọi, mọi tin nhắn, mọi giao dịch điện tử đều có thể để lại dấu vết. Và đôi khi, sự sụp đổ của một mạng lưới trải dài qua nhiều châu lục lại bắt đầu từ một thứ rất nhỏ là chiếc điện thoại.
Tạp chí Diplomat dẫn thông tin từ Europol cho hay, quá trình điều tra cũng cho thấy mạng lưới này không chỉ hoạt động tại châu Âu. Theo Europol, các điều tra viên xác định một số thành viên của tổ chức tại Thái Lan đã vận hành hoạt động phân phối ma túy trực tuyến nhắm vào khách hàng ở khu vực Bắc Âu. Trong khi đó, các mắt xích tại Thụy Điển phụ trách phân phối trong nước và rửa tiền. Còn một mục tiêu trọng yếu tại Tây Ban Nha bị cáo buộc hỗ trợ hoạt động buôn bán ma túy quy mô lớn. Những phát hiện này giúp giải thích vì sao một cuộc điều tra khởi nguồn từ một thị trấn nhỏ của Thụy Điển cuối cùng lại dẫn tới các cuộc đột kích đồng thời tại nhiều quốc gia cách nhau hàng nghìn cây số.
Điều khiến Operation Candy trở nên đặc biệt không nằm ở khối lượng ma túy hay số người bị bắt, mà ở cách cuộc điều tra được khởi động. Europol cho biết phần lớn các mục tiêu quan trọng của chuyên án trước đó chưa từng nằm trong tầm ngắm của cơ quan thực thi pháp luật. Chỉ sau khi các điều tra viên giải mã và phân tích dữ liệu trong hai chiếc điện thoại bị thu giữ, cấu trúc thực sự của mạng lưới mới dần hiện ra.
