GS Hà Minh Đức và những công trình lớn về đề tài Hồ Chí Minh

Hơn 50 năm gắn bó với công tác giảng dạy đại học, trong đó nhiều năm là Viện trưởng Viện Văn học và Chủ nhiệm Khoa Báo chí Trường Đại học KHXH và NV (Đại học Quốc gia Hà Nội), GS.NGND Hà Minh Đức (Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2012) đã không ngừng lao động, sáng tạo. Cùng với hàng loạt công trình nghiên cứu, lý luận chuyên ngành, ông đã có nhiều đầu sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Vài năm gần đây tuy sức khỏe có phần giảm sút nhưng hầu như năm nào GS.NGND Hà Minh Đức cũng ra sách và mỗi lần như vậy ông đều dành tặng tôi. Ngày cuối năm Ất Mùi, tôi được ông tặng hai cuốn “Dặm ngàn xa trên xứ người” (NXB Giáo dục Việt Nam, 2015) và “Ký ức những sắc màu thời gian” (NXB chính trị quốc gia - Sự thật, 2015). Nâng niu cuốn sách trên tay, tôi chia sẻ: “Thầy đã vào tuổi bát tuần rồi mà năm nào cũng “sòn sòn” ra sách thế này thì chúng em bái phục!”. Ông thủng thẳng: “Ừ thì còn sống được ngày nào thì vẫn gắng “rút ruột nhả tơ”…

GS Hà Minh Đức gọi “Dặm ngàn xa trên xứ người” là tập du ký, ghi chép lại những chuyến công tác (hội thảo khoa học, trao đổi văn hóa, văn nghệ với các tổ chức nước ngoài) ở Mỹ, Canada cũng như một số nước châu Âu và những chuyến du lịch đến các nước láng giềng ASEAN. Trong “Dặm ngàn xa trên xứ người”, nhằm gây sự chú ý của bạn đọc, ông chọn “Ba lần đến nước Mỹ” để mở đầu tập du ký. 

Lần đầu cách đây hơn 33 năm, trong bối cảnh Việt Nam còn bị Mỹ cấm vận, tháng 6-1982, theo lời mời của Trường Đại học Ha-vớt, ông cùng GS Phan Cự Đệ đến Mỹ dự hội thảo “Văn học Việt Nam giữa hai thế chiến 1914-1945”. Lần thứ 2 (từ 30-4 đến 2-5-1995), GS Hà Minh Đức sang dự hội thảo “Di sản Việt Nam, 20 năm sau” do Đại học California tổ chức. Và lần thứ 3, từ ngày 17-3 đến ngày 1-4-1999 theo lời mời của Trung tâm trao đổi giáo dục với Việt Nam của Hoa Kỳ.

Đại diện sinh viên K17, Khoa Ngữ văn - Đại học Tổng hợp Hà Nội trước đây chúc mừng GS Hà Minh Đức nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11-2015.
Đại diện sinh viên K17, Khoa Ngữ văn - Đại học Tổng hợp Hà Nội trước đây chúc mừng GS Hà Minh Đức nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11-2015.

Ba lần đến nước Mỹ trong những hoàn cảnh và điều kiện khác nhau, nhưng đều phản ánh những tiến triển trong quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, từ chỗ là cựu thù đến đối tác toàn diện… Hơn nửa thế kỷ giảng dạy đại học, GS Hà Minh Đức luôn ý thức phải dành thời gian thích đáng cho nghiên cứu và cho ra đời nhiều tác phẩm có giá trị khoa học cao. Một phần quan trọng trong quá trình nghiên cứu của ông là đề tài về Bác Hồ kính yêu. 

Từ năm 1979, GS Hà Minh Đức cho ra đời chuyên luận “Chủ tịch Hồ Chí Minh - nhà thơ lớn của dân tộc”, sau nhiều năm sưu tầm và xử lý tư liệu. Năm 1985, ông xuất bản cuốn “Tác phẩm văn xuôi của Chủ tịch Hồ Chí Minh”, rồi tới năm 1991, GS công bố “Sự nghiệp báo chí Hồ Chí Minh”. Gần đây nhất, năm 2014 và đầu năm 2015, ông liên tiếp xuất bản hai đầu sách là “Tác phẩm Hồ Chí Minh - cẩm nang của cách mạng Việt Nam” và “Hồ Chí Minh, Anh hùng dân tộc và tầm thời đại của Người”.

Cuốn "Tác phẩm Hồ Chí Minh - cẩm nang của cách mạng Việt Nam" là chuyên luận, tập hợp các bài viết của GS Hà Minh Đức trong khoảng hơn mười năm trở lại đây. Từ các bài báo đăng trên tờ "Người cùng khổ" qua "Bản án chế độ thực dân Pháp" khi Người còn hoạt động ở nước ngoài đến những bài nói, bài viết chính luận khi Hồ Chủ tịch về nước lãnh đạo toàn Đảng, toàn dân thực hiện hai cuộc kháng chiến vĩ đại như "Tuyên ngôn độc lập", "Dân vận", "Sửa đổi lối làm việc", "Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân"… 

Sau hơn 35 năm nghiên cứu, GS Hà Minh Đức đã có bảy đầu sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bằng sự cảm nhận tinh tế, GS Hà Minh Đức đã chỉ ra tư tưởng xuyên suốt và nổi bật trong thơ, văn của Bác là "không có gì quý hơn độc lập, tự do". Đây cũng chính là chủ nghĩa yêu nước của thời đại mới, là truyền thống anh hùng của dân tộc được phát huy, đúc kết thành chân lý. 

Mười năm làm Chủ nhiệm Khoa Báo chí (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn), trong bộn bề công việc của người quản lý, năm 2000, GS Hà Minh Đức cho ra đời cuốn sách "Báo chí Hồ Chí Minh - chuyên luận và tuyển chọn" (cụm công trình được Giải thưởng Hồ Chí Minh). Trên cơ sở xử lý hàng nghìn trang tư liệu tác phẩm báo chí của Bác, kể từ những bài báo đầu tiên đăng trên tờ "Người cùng khổ" đến bài cuối cùng "Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên nhi đồng", ký T.L (ngày 1-6-1969 trên báo Nhân dân). 

GS Hà Minh Đức cho rằng, Hồ Chí Minh không những đặt nền móng cho báo chí cách mạng mà còn là bậc thầy của báo chí cách mạng Việt Nam. Hoạt động báo chí của Hồ Chí Minh đã tạo hiệu quả và tác động lớn lao đến tinh thần yêu nước của quần chúng; kêu gọi mọi tầng lớp nhân dân đoàn kết chống phong kiến, đế quốc; loại trừ cái xấu, cái lạc hậu đồng thời cổ vũ tình yêu thương con người… Một tư duy sắc sảo, một ngòi bút tài năng, một vốn tri thức giàu có và bút pháp đa dạng đã góp phần tạo nên phong cách báo chí Hồ Chí Minh – rất độc đáo, giàu tính sáng tạo của báo chí hiện đại…

Ghi nhận những đóng góp của GS Hà Minh Đức, trung tuần tháng 5-2015, Ban Tuyên giáo Trung ương trong dịp tổng kết đợt 2 cuộc vận động sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học nghệ thuật, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” đã trao giải A cho tác phẩm “Hồ Chí Minh, Anh hùng dân tộc và tầm thời đại của Người” của ông. 

Cuối  tháng 5-2015, Trường Đại học KHXH & NV (Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp với Viện Văn học đã tổ chức kỷ niệm sinh nhật lần thứ 80 của GS Hà Minh Đức. Tại buổi lễ, GS Hà Minh Đức tâm sự: “Cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chủ tịch vẫn là đề tài chưa thể nào vơi cạn. Tôi chỉ tiếc là mình đã “chân yếu, mắt mờ, tóc bạc”. Hy vọng những người nghiên cứu và sáng tác trẻ, nay mai sẽ có thêm các công trình làm sâu sắc hơn tầm vóc Hồ Chí Minh”…

Còn chúng tôi - những sinh viên được học thầy cách đây 43 năm ở nơi sơ tán Yên Phong, Hà Bắc và các khóa kế tiếp chỉ mong sao thầy luôn sống khỏe, vui vẻ và bền bỉ “rút ruột, nhả tơ” cho đời.

Nguyễn Khôi

Các tin khác

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

“Việt Nam thành công không chỉ vì đạt được thành tựu đáng chú ý, mà còn vì đã tìm ra con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn quốc gia”, Đại sứ Trung Quốc Hà Vĩ chia sẻ. Còn với Đại sứ Liên minh châu Âu Julien Guerrier, trong 30 năm qua, mỗi lần ông đến Việt Nam đều cảm nhận sự đổi thay và tiến bộ rõ rệt...