Gặp phi công Trung đoàn Không quân Sao Đỏ từng góp phần làm nên “Điện Biên Phủ trên không”

Cho tôi xem bài thơ “Ký ức vùng trời” mà ông viết sau chiến tranh, được đăng trên 1 tờ báo xuân cách nay ngót 20 năm, ông nói đến giờ ông vẫn tâm đắc nhất câu “Cất cánh lệ trào, Tổ quốc khôn nguôi”. 

Lúc ghé vào Cơ quan đại diện Báo CAND tại TP Hồ Chí Minh, ông bộc bạch với tôi ông đang rất nhớ, chính xác là “nhớ da diết” những ngày này cách đây 45 năm. Đó là thời kỳ khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh phá hoại mà đế quốc Mỹ gây ra ở miền Bắc; và đó cũng chính là thời điểm quân dân ta làm nên một “Điện Biên Phủ trên không” chấn động địa cầu…

Hạ gục “quạ đen”

Đêm 26-12-1972, phi công trẻ Dương Bá Kháng được phân công trực chiến với đồng chí Đỗ Văn Lanh. “Khi đó, tôi và anh Lanh mới ngoài 20. Anh Lanh sau này trở thành Anh hùng lực lượng vũ trang, đã hy sinh sau chiến tranh trong khi làm nhiệm vụ”, ông Kháng nhớ lại.

Theo lời ông Kháng, mờ sáng 27-12, trời Hà Nội rất lạnh, mây thấp phủ đầy. Có mặt tại sân bay để kiểm tra sức khỏe, thực hiện các thủ tục để nhận máy bay chiến đấu, điều ông băn khoăn nhất lúc đó chính là tình trạng đường băng sân bay vừa bị hai dải bom B-52 cắt chéo, hố bom dày đặc sau trận oanh tạc tối hôm trước. Đường băng không thể cất - hạ cánh được nên đường lăn phải “kiêm nhiệm” chức năng này dù nó rất nhỏ.

Ông Dương Bá Kháng tại Cơ quan đại diện Báo CAND.
Ông Dương Bá Kháng tại Cơ quan đại diện Báo CAND.  

“Khoảng 11h30 hôm đó, khi chúng tôi đang ăn trưa thì có lệnh báo động cấp 1. Vội vã cầm mũ bay, tôi lao vút ra, leo lên thang, vào buồng lái. Chiếc 05 của Biên đội trưởng Lanh ra đầu đường lăn, cất cánh. Bụi bay mù mịt từ những hố bom chằng chịt, nham nhở nên tôi không nhìn thấy đường lăn mà  chỉ có thể định hướng theo dải bụi kéo dài phía sau đuôi chiếc 05 khi chạy đà cất cánh. Sau khi thu càng, chúng tôi nhận được lệnh từ Sở chỉ huy - đồng chí Nguyễn Hồng Nhị, Trung đoàn trưởng: “05! Hướng bay 350, cao độ 5.000”. “Nghe tốt!”, đồng chí Lanh trả lời”, ông nhớ lại.

Khi vừa qua khỏi một tầng mây, độ cao khoảng 3.000m thì có lệnh: “05! Vòng phải 160, độ cao 2.000m, phía sau bên phải 20 độ, 20km đang có nhiều tốp quạ đen phía trên!”. Đồng chí Lanh trả lời: “Nghe rõ!” và vòng phải gấp. 

Đang ở bên cạnh phải chiếc 05, ông Kháng nhanh tay đánh cần lái sang phải để giữ đội hình. Lại có lệnh: “05! Quạ đen bên trái 25 độ, phía sau 16km!”. Ông Kháng vội đánh lái sang trái nhưng không thấy máy bay địch. Lại có lệnh: “05! Khẩn trương giảm xuống độ cao 500m, 210 độ, quạ đen đang bám sát!”. 

“Qua giọng nói của Sở chỉ huy, chúng tôi biết tình hình rất nguy cấp. Thật khó và quá căng thẳng khi phải vừa giữ đội hình, vừa phải xuyên mây xuống, lúc vòng bên phải, lượn bên trái, lúc lên lúc xuống để lách tránh mây và cơ động, quan sát phát hiện địch. Có lúc tôi bay quá gần nên đồng chí Lanh ra hiệu cho tôi giãn rộng cự ly, đề phòng tên lửa của địch”, ông Kháng nhớ lại.

Vừa vào độ cao 500m, 210 độ thì Sở chỉ huy thông báo: “05! Bên trái 30 độ, 10km, quạ đen đang đến gần!”. Đánh cần lái sang bên trái nhưng vẫn chưa thấy địch nên ông đảo cánh trở về bên phải thì phát hiện 2 chiếc F-4 của Mỹ đen trũi, mốc thếch, rất to ngay bên cạnh. 

Nghĩ rằng phi công Mỹ chưa thấy mình nên ông đẩy cần lái lên phía trước để giảm độ cao, điều khiển máy bay nằm ép mình dưới đội hình của máy bay địch; đồng thời đề nghị chiếc 05 của Biên đội trưởng cơ động theo hình dích dắc lên xuống.

“Vừa đúng cự ly cho phép, tôi bật công tắc an toàn và ấn nút. Máy bay hơi rùng mình, lắc nhẹ. Tên lửa được phóng ra, hơi rơi xuống rồi lao vút thẳng vào một con quạ đen làm nó chao đảo, lắc lư nhưng hình như nó chỉ bị thương do vẫn còn bay. Tôi nghiến răng kéo cần lái bám theo chúng đang cơ động rất gấp phía trước. Đội hình của địch nháo nhác và cơ động liên tục rất gấp vì biết là có máy bay MIG của ta đeo bám. Đồng chí Lanh động viên tôi: “06, bình tĩnh, bắn cho chính xác, tôi vẫn cơ động để nhử địch!”. 

Mắt tối sầm vì máy bay bị quá tải lớn, khi đó tôi chỉ linh cảm và phán đoán máy bay địch sẽ làm động tác gì? Sau nhiều vòng quần nhau với máy bay địch, có lúc phải làm động tác lừa địch, tôi lại đưa được một quạ đen khác vào đúng tâm của vòng ngắm. Tôi tự tin ấn nút. Tên lửa rời bệ phóng lao vút đi, thẳng tắp, rất đẹp. Rồi một quầng lửa rất to, nổ bùng như quả bom napan. 

Đồng chí Lanh cũng khen: Bắn rất tốt. Còn Sở chỉ huy reo lên: Trúng rồi. Quạ đen đã bị hạ!”, giọng ông Kháng sung sướng như vừa trong khoảnh khắc đầy tự hào 45 năm trước.

Vào Đảng ngay tại mặt trận

Ông Kháng kể, chỉ trong tích tắc ngay sau đó, ông thấy chiếc 06 mình lái đã ở rất gần mặt đất. Liếc nhanh đồng hồ độ cao, chỉ còn 220m. “06, về căn cứ, bên trái 40 độ, 8km!”, Sở chỉ huy phát lệnh. Ông nhận lệnh, thả càng, chuẩn bị thao tác hạ cánh thì lại nghe lệnh rất gấp của đài bổ trợ: “06, thu càng, bay lại, cơ động gấp, phía sau có địch rất gần”. 

Ông vội thu càng, cánh tà, tăng vòng quay, mở tăng lực động cơ và cơ động sang trái ở độ cao rất thấp, thấp đến mức tưởng chừng bụng máy bay có thể chạm vào mặt nước hồ Đại Lải (nay thuộc tỉnh Vĩnh Phúc). Khu E (doanh trại Đoàn Sao Đỏ) cũng đóng ngay sát đó.

“Tôi rất buồn vì lúc này máy bay đã hết vũ khí vì khi đó MIG-21 mới chỉ được trang bị 2 quả tên lửa không đối không. Nếu còn vũ khí, tôi sẽ sẵn sàng tiếp tục chiến đấu. Một ý nghĩ thoáng qua là máy bay mình cũng có thể là quả tên lửa thứ ba và là cuối cùng”, ông nhớ lại.

Vừa lúc đó, tiếng đồng chí Thông, chỉ huy đài bổ trợ lại vang lên: “Quạ đen bay qua, 06 về hạ cánh!”. “Khi tôi liếc nhìn đồng hồ độ cao và đồng hồ nhiên liệu thì cũng vừa lúc đèn đỏ bật sáng, báo hiệu dầu còn rất ít. Tôi tắt tăng lực, giảm vòng quay và quyết định là phải hạ cánh khẩn cấp ở độ cao thấp. Một khó khăn rất lớn đến với tôi là hạ cánh ở đường lăn đầy bụi bặm và hai bên là những hố bom. Tôi tỉnh táo điều khiển máy bay chính xác, nhịp nhàng theo tính toán cá nhân và sự hỗ trợ của đài hạ cánh, tiếp đất an toàn.

Chạy theo đường lăn được một đoạn thì tôi được lệnh: “06, tắt máy, ra khỏi máy bay ngay, quạ đen đang đến!”. Rất nhanh, tôi tắt máy, thả dù hãm, cho máy bay dừng lại, ra khỏi buồng lái, nhảy xuống đất. Chiếc Com-măng-ca (dòng xe quân sự của Liên Xô trước đây – PV) cũng vừa kịp tới, đón tôi”, ông kể.

Trên đường về Sở chỉ huy, ông Kháng cũng nhận được tin là chiếc 05 của đồng chí Lanh đã hạ cánh an toàn ở sân bay Yên Bái, đang chờ lệnh trở về căn cứ. 

“Vào đến Sở chỉ huy, mọi người ùa ra, bắt tay chúc mừng tôi và đưa tôi vào phòng chỉ huy, nơi đã được chuẩn bị trang nghiêm, có treo ảnh Bác Hồ, cờ Đảng và quốc kỳ. Đồng chí Trần Ưng, Chính ủy Trung đoàn bắt tay tôi và tuyên bố kết nạp tôi vào Đảng ngay tại mặt trận và trao tặng tôi Huy hiệu Bác Hồ”, giọng ông đầy tự hào.

Là dân gốc Thừa Thiên – Huế, Dương Bá Kháng kể, ông theo ba má tập kết ra Bắc năm 1954. Năm 1966, khi địch leo thang phá hoại miền Bắc, ông được tuyển chọn học lớp phi công chiến đấu ở Nga. Trở về nước sau 4 năm học tập tốt, ông được chọn vào tham gia chiến đấu tại Trung đoàn Không quân Sao Đỏ - đơn vị chủ lực của Không quân nhân dân Việt Nam, nơi đã sản sinh ra nhiều thế hệ phi công anh hùng.

Trận ngày 27-12-1972 là trận đánh đáng ghi nhớ nhất trong cuộc đời quân ngũ của ông. Sau đó, ông còn tham gia những trận khác chống chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ, cho tới Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử và chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam trên các loại máy bay A-37, F-5 của Mỹ… Trước khi chuyển ngành sang Ban Kinh tế Trung ương và nghỉ hưu vào năm 2008, ông là Trung tá, trợ lý huấn luyện Quân chủng Phòng không Không quân. 

Thái Bình

Các tin khác

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

“Việt Nam thành công không chỉ vì đạt được thành tựu đáng chú ý, mà còn vì đã tìm ra con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn quốc gia”, Đại sứ Trung Quốc Hà Vĩ chia sẻ. Còn với Đại sứ Liên minh châu Âu Julien Guerrier, trong 30 năm qua, mỗi lần ông đến Việt Nam đều cảm nhận sự đổi thay và tiến bộ rõ rệt...