Gặp phi công Trung đoàn Không quân Sao Đỏ từng góp phần làm nên “Điện Biên Phủ trên không”

Cho tôi xem bài thơ “Ký ức vùng trời” mà ông viết sau chiến tranh, được đăng trên 1 tờ báo xuân cách nay ngót 20 năm, ông nói đến giờ ông vẫn tâm đắc nhất câu “Cất cánh lệ trào, Tổ quốc khôn nguôi”. 

Lúc ghé vào Cơ quan đại diện Báo CAND tại TP Hồ Chí Minh, ông bộc bạch với tôi ông đang rất nhớ, chính xác là “nhớ da diết” những ngày này cách đây 45 năm. Đó là thời kỳ khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh phá hoại mà đế quốc Mỹ gây ra ở miền Bắc; và đó cũng chính là thời điểm quân dân ta làm nên một “Điện Biên Phủ trên không” chấn động địa cầu…

Hạ gục “quạ đen”

Đêm 26-12-1972, phi công trẻ Dương Bá Kháng được phân công trực chiến với đồng chí Đỗ Văn Lanh. “Khi đó, tôi và anh Lanh mới ngoài 20. Anh Lanh sau này trở thành Anh hùng lực lượng vũ trang, đã hy sinh sau chiến tranh trong khi làm nhiệm vụ”, ông Kháng nhớ lại.

Theo lời ông Kháng, mờ sáng 27-12, trời Hà Nội rất lạnh, mây thấp phủ đầy. Có mặt tại sân bay để kiểm tra sức khỏe, thực hiện các thủ tục để nhận máy bay chiến đấu, điều ông băn khoăn nhất lúc đó chính là tình trạng đường băng sân bay vừa bị hai dải bom B-52 cắt chéo, hố bom dày đặc sau trận oanh tạc tối hôm trước. Đường băng không thể cất - hạ cánh được nên đường lăn phải “kiêm nhiệm” chức năng này dù nó rất nhỏ.

Ông Dương Bá Kháng tại Cơ quan đại diện Báo CAND.
Ông Dương Bá Kháng tại Cơ quan đại diện Báo CAND.  

“Khoảng 11h30 hôm đó, khi chúng tôi đang ăn trưa thì có lệnh báo động cấp 1. Vội vã cầm mũ bay, tôi lao vút ra, leo lên thang, vào buồng lái. Chiếc 05 của Biên đội trưởng Lanh ra đầu đường lăn, cất cánh. Bụi bay mù mịt từ những hố bom chằng chịt, nham nhở nên tôi không nhìn thấy đường lăn mà  chỉ có thể định hướng theo dải bụi kéo dài phía sau đuôi chiếc 05 khi chạy đà cất cánh. Sau khi thu càng, chúng tôi nhận được lệnh từ Sở chỉ huy - đồng chí Nguyễn Hồng Nhị, Trung đoàn trưởng: “05! Hướng bay 350, cao độ 5.000”. “Nghe tốt!”, đồng chí Lanh trả lời”, ông nhớ lại.

Khi vừa qua khỏi một tầng mây, độ cao khoảng 3.000m thì có lệnh: “05! Vòng phải 160, độ cao 2.000m, phía sau bên phải 20 độ, 20km đang có nhiều tốp quạ đen phía trên!”. Đồng chí Lanh trả lời: “Nghe rõ!” và vòng phải gấp. 

Đang ở bên cạnh phải chiếc 05, ông Kháng nhanh tay đánh cần lái sang phải để giữ đội hình. Lại có lệnh: “05! Quạ đen bên trái 25 độ, phía sau 16km!”. Ông Kháng vội đánh lái sang trái nhưng không thấy máy bay địch. Lại có lệnh: “05! Khẩn trương giảm xuống độ cao 500m, 210 độ, quạ đen đang bám sát!”. 

“Qua giọng nói của Sở chỉ huy, chúng tôi biết tình hình rất nguy cấp. Thật khó và quá căng thẳng khi phải vừa giữ đội hình, vừa phải xuyên mây xuống, lúc vòng bên phải, lượn bên trái, lúc lên lúc xuống để lách tránh mây và cơ động, quan sát phát hiện địch. Có lúc tôi bay quá gần nên đồng chí Lanh ra hiệu cho tôi giãn rộng cự ly, đề phòng tên lửa của địch”, ông Kháng nhớ lại.

Vừa vào độ cao 500m, 210 độ thì Sở chỉ huy thông báo: “05! Bên trái 30 độ, 10km, quạ đen đang đến gần!”. Đánh cần lái sang bên trái nhưng vẫn chưa thấy địch nên ông đảo cánh trở về bên phải thì phát hiện 2 chiếc F-4 của Mỹ đen trũi, mốc thếch, rất to ngay bên cạnh. 

Nghĩ rằng phi công Mỹ chưa thấy mình nên ông đẩy cần lái lên phía trước để giảm độ cao, điều khiển máy bay nằm ép mình dưới đội hình của máy bay địch; đồng thời đề nghị chiếc 05 của Biên đội trưởng cơ động theo hình dích dắc lên xuống.

“Vừa đúng cự ly cho phép, tôi bật công tắc an toàn và ấn nút. Máy bay hơi rùng mình, lắc nhẹ. Tên lửa được phóng ra, hơi rơi xuống rồi lao vút thẳng vào một con quạ đen làm nó chao đảo, lắc lư nhưng hình như nó chỉ bị thương do vẫn còn bay. Tôi nghiến răng kéo cần lái bám theo chúng đang cơ động rất gấp phía trước. Đội hình của địch nháo nhác và cơ động liên tục rất gấp vì biết là có máy bay MIG của ta đeo bám. Đồng chí Lanh động viên tôi: “06, bình tĩnh, bắn cho chính xác, tôi vẫn cơ động để nhử địch!”. 

Mắt tối sầm vì máy bay bị quá tải lớn, khi đó tôi chỉ linh cảm và phán đoán máy bay địch sẽ làm động tác gì? Sau nhiều vòng quần nhau với máy bay địch, có lúc phải làm động tác lừa địch, tôi lại đưa được một quạ đen khác vào đúng tâm của vòng ngắm. Tôi tự tin ấn nút. Tên lửa rời bệ phóng lao vút đi, thẳng tắp, rất đẹp. Rồi một quầng lửa rất to, nổ bùng như quả bom napan. 

Đồng chí Lanh cũng khen: Bắn rất tốt. Còn Sở chỉ huy reo lên: Trúng rồi. Quạ đen đã bị hạ!”, giọng ông Kháng sung sướng như vừa trong khoảnh khắc đầy tự hào 45 năm trước.

Vào Đảng ngay tại mặt trận

Ông Kháng kể, chỉ trong tích tắc ngay sau đó, ông thấy chiếc 06 mình lái đã ở rất gần mặt đất. Liếc nhanh đồng hồ độ cao, chỉ còn 220m. “06, về căn cứ, bên trái 40 độ, 8km!”, Sở chỉ huy phát lệnh. Ông nhận lệnh, thả càng, chuẩn bị thao tác hạ cánh thì lại nghe lệnh rất gấp của đài bổ trợ: “06, thu càng, bay lại, cơ động gấp, phía sau có địch rất gần”. 

Ông vội thu càng, cánh tà, tăng vòng quay, mở tăng lực động cơ và cơ động sang trái ở độ cao rất thấp, thấp đến mức tưởng chừng bụng máy bay có thể chạm vào mặt nước hồ Đại Lải (nay thuộc tỉnh Vĩnh Phúc). Khu E (doanh trại Đoàn Sao Đỏ) cũng đóng ngay sát đó.

“Tôi rất buồn vì lúc này máy bay đã hết vũ khí vì khi đó MIG-21 mới chỉ được trang bị 2 quả tên lửa không đối không. Nếu còn vũ khí, tôi sẽ sẵn sàng tiếp tục chiến đấu. Một ý nghĩ thoáng qua là máy bay mình cũng có thể là quả tên lửa thứ ba và là cuối cùng”, ông nhớ lại.

Vừa lúc đó, tiếng đồng chí Thông, chỉ huy đài bổ trợ lại vang lên: “Quạ đen bay qua, 06 về hạ cánh!”. “Khi tôi liếc nhìn đồng hồ độ cao và đồng hồ nhiên liệu thì cũng vừa lúc đèn đỏ bật sáng, báo hiệu dầu còn rất ít. Tôi tắt tăng lực, giảm vòng quay và quyết định là phải hạ cánh khẩn cấp ở độ cao thấp. Một khó khăn rất lớn đến với tôi là hạ cánh ở đường lăn đầy bụi bặm và hai bên là những hố bom. Tôi tỉnh táo điều khiển máy bay chính xác, nhịp nhàng theo tính toán cá nhân và sự hỗ trợ của đài hạ cánh, tiếp đất an toàn.

Chạy theo đường lăn được một đoạn thì tôi được lệnh: “06, tắt máy, ra khỏi máy bay ngay, quạ đen đang đến!”. Rất nhanh, tôi tắt máy, thả dù hãm, cho máy bay dừng lại, ra khỏi buồng lái, nhảy xuống đất. Chiếc Com-măng-ca (dòng xe quân sự của Liên Xô trước đây – PV) cũng vừa kịp tới, đón tôi”, ông kể.

Trên đường về Sở chỉ huy, ông Kháng cũng nhận được tin là chiếc 05 của đồng chí Lanh đã hạ cánh an toàn ở sân bay Yên Bái, đang chờ lệnh trở về căn cứ. 

“Vào đến Sở chỉ huy, mọi người ùa ra, bắt tay chúc mừng tôi và đưa tôi vào phòng chỉ huy, nơi đã được chuẩn bị trang nghiêm, có treo ảnh Bác Hồ, cờ Đảng và quốc kỳ. Đồng chí Trần Ưng, Chính ủy Trung đoàn bắt tay tôi và tuyên bố kết nạp tôi vào Đảng ngay tại mặt trận và trao tặng tôi Huy hiệu Bác Hồ”, giọng ông đầy tự hào.

Là dân gốc Thừa Thiên – Huế, Dương Bá Kháng kể, ông theo ba má tập kết ra Bắc năm 1954. Năm 1966, khi địch leo thang phá hoại miền Bắc, ông được tuyển chọn học lớp phi công chiến đấu ở Nga. Trở về nước sau 4 năm học tập tốt, ông được chọn vào tham gia chiến đấu tại Trung đoàn Không quân Sao Đỏ - đơn vị chủ lực của Không quân nhân dân Việt Nam, nơi đã sản sinh ra nhiều thế hệ phi công anh hùng.

Trận ngày 27-12-1972 là trận đánh đáng ghi nhớ nhất trong cuộc đời quân ngũ của ông. Sau đó, ông còn tham gia những trận khác chống chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ, cho tới Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử và chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam trên các loại máy bay A-37, F-5 của Mỹ… Trước khi chuyển ngành sang Ban Kinh tế Trung ương và nghỉ hưu vào năm 2008, ông là Trung tá, trợ lý huấn luyện Quân chủng Phòng không Không quân. 

Thái Bình

Các tin khác

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Ở nơi đại ngàn Trường Sơn của xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị vẫn phủ một màu xanh trải dài đến tận chân trời, rừng từ lâu đã trở thành kho sinh kế của đồng bào Bru - Vân Kiều. Từ những sợi mây rừng, giọt mật ong, búp măng đến những chiếc lá thuốc giữa tầng cây cổ thụ…, những sản vật dưới tán rừng đã âm thầm nuôi sống bao thế hệ người dân bản địa.

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Những lần khơi thông cửa biển Cửa Việt, Lý Hòa cho thấy nạo vét chỉ có thể giải quyết phần ngọn nếu không đi cùng các giải pháp căn cơ. Khi dòng chảy tự nhiên bị thay đổi, lượng cát bồi lắng vẫn tiếp tục tìm đường trở lại, đẩy các cửa biển vào vòng luẩn quẩn “khơi thông – bồi lấp – khơi thông”.

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Từ Cửa Việt đến Lý Hòa, những cửa sông, cửa biển từng là lối ra khơi, nơi kết nối hoạt động khai thác thủy sản, vận tải biển và đời sống cư dân ven biển, đang bị bồi lấp nghiêm trọng. Khi luồng lạch bị thu hẹp, phía sau những doi cát không chỉ là những con tàu mắc cạn, mà còn là sinh kế của hàng nghìn người dân bị ảnh hưởng.

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Giữa vùng biển phía Đông tỉnh Quảng Trị, đảo Cồn Cỏ hiện lên như một chấm xanh giữa trùng khơi. Từ lâu, hòn đảo tiền tiêu này được biết đến như một pháo đài nơi đầu sóng, một địa danh ghi dấu những năm tháng chiến tranh ác liệt. Hôm nay, bên cạnh giá trị về quốc phòng, chủ quyền, Cồn Cỏ đang viết tiếp câu chuyện mới về gìn giữ những giá trị của biển, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ vẫn được các lực lượng chức năng kiên trì thực hiện. Trên những địa bàn từng là chiến trường ác liệt ở phía tây Quảng Trị, cán bộ, chiến sĩ ngày đêm lần tìm từng dấu tích đồng đội. Cùng với đó, lực lượng Công an đẩy mạnh thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, góp phần nối lại những cuộc đoàn viên còn dang dở sau chiến tranh.

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữa miền quê ven sông Ô Lâu, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, làng cổ Hội Kỳ vẫn còn lưu giữ nhiều ngôi nhà rường hàng trăm năm tuổi – những dấu tích hiếm hoi của một không gian văn hóa xưa cũ còn sót lại. Sau hơn 5 thế kỷ hiện diện, những mái ngói rêu phong, cột kèo gỗ mít sẫm màu thời gian vẫn lặng lẽ đứng đó như một phần ký ức làng quê.

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Cơn mưa chuyển mùa bất chợt đổ xuống cao nguyên, những hạt mưa lách qua khung cửa sắt, rơi lộp độp xuống nền xi măng lạnh. Trong góc buồng giam ở Trại tạm giam số 1 Công an tỉnh Lâm Đồng, phạm nhân Huỳnh Thị Thanh Thảo (SN 1985, trú xã Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng) lặng lẽ ngồi nhìn ra khoảng trời xám đục ngoài ô cửa nhỏ.

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Biết mình là một trong những phạm nhân đủ điều kiện được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước trong đợt này, nữ phạm nhân Trần Ngọc Minh Anh (SN 2006, trú tại phường Lâm Viên – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng) đã không giấu được những giọt nước mắt vỡ òa sau quãng thời gian dài sống trong day dứt và ân hận.

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Chưa bao giờ ở xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ lại có đến nhiều đám tang cùng một lúc như vậy. Có tới 5 gia đình cùng chung một nỗi đau vô tận khi đột ngột mất đi người con trai yêu quý trong buổi chiều định mệnh. Lá vàng tiễn mái đầu xanh, tiếng khóc gọi tên con nghe quá xót xa.

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Tháng 5 về, nắng vàng như rót mật trên những sườn đồi phía Tây TP Đà Nẵng. Giữa màu xanh ngút ngàn của dãy Trường Sơn hùng vĩ, đồng bào các dân tộc lại rộn ràng chuẩn bị cho một ngày lễ đặc biệt trong trái tim mình: Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026).

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Vùng Bưng 6 xã vốn là căn cứ cách mạnh gắn liền với những trang sử đấu tranh kiên cường của quân dân ta qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Đây không chỉ là căn cứ lưu giữ giá trị lịch sử, truyền thống yêu nước, Vùng Bưng đầy lau sậy, cỏ cây xưa kia nay vươn mình mạnh mẽ với tốc độ phát triển kinh tế, văn hóa, đô thị và công nghiệp.

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Sương sớm còn vương trên những tán rừng già, giăng thành lớp màn mỏng bảng lảng phủ xuống buôn làng. Từng mái nhà dài của người Mnông ở xã Đam Rông 4 (Lâm Đồng) lặng lẽ thức giấc trong tiếng gà rừng gọi sáng, trong mùi khói bếp len qua vách gỗ. Con đường đất đỏ dẫn xuống bến nước diễn ra lễ cúng hôm nay bỗng trở nên rộn ràng khác lạ!

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa là một công trình quân sự trong lòng đất tại phường Phú Thọ Hòa, TP Hồ Chí Minh. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, địa đạo Phú Thọ Hòa là điểm trú ngụ của bộ đội chủ lực, được các đơn vị đặc công biệt động của cách mạng dùng làm bàn đạp tấn công vào nội thành Sài Gòn như: Trung đoàn Phạm Hồng Thái, Tiểu đoàn Ngô Gia Tự. Đồng thời, địa đạo cũng là cái nôi đảm bảo cho nhiều cán bộ quân dân chính đảng các cấp về dừng chân hoạt động tại đây.

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Chỉ hơn một giờ lênh đênh, còn tàu rời biển Cửa Việt (Quảng Trị) đã cặp đảo Cồn Cỏ. Tháng Tư, hòn đảo nhỏ hiện trước mắt chúng tôi xanh thẫm bởi rừng, lấp lánh bởi nắng và mang một vẻ bình yên rất riêng của vùng biển tiền tiêu. Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên không chỉ là vẻ đẹp ấy, mà là cảm giác Cồn Cỏ đang chuyển mình.

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.