Gặp lại những huyền thoại của "Đội quân tóc dài"

"Hai chị em – Hai trận tuyến" là câu chuyện kể về một thời hào hùng của "Đội quân tóc dài" và phong trào "Ba đảm đang" bằng hình ảnh chân thực, giản dị về cuộc sống, chiến đấu của phụ nữ hai miền Nam - Bắc trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Sau 40 năm đất nước thống nhất, lớp thế hệ phụ nữ huyền thoại với sức mạnh níu cánh máy bay, bịt nòng đại bác, trở thành "niềm tự hào của dân tộc, nỗi khiếp sợ của kẻ thù" đã gặp nhau tại Hà Nội trong niềm vui và nước mắt tuôn trào.

55 năm đã trôi qua kể từ ngày ra đời của "Đội quân tóc dài" và 50 năm của phong trào "Ba đảm đang" thì đây được coi là một cuộc triển lãm quy mô nhất với những hình ảnh tả thực đã làm sống lại những năm tháng khốc liệt của chiến tranh nhưng cũng đầy hào hùng và vinh quang của một thời "Cả nước lên đường", "Mỗi người làm việc bằng hai vì miền Nam ruột thịt".

Không giấu được xúc động khi ra Thủ đô Hà Nội, nguyên lãnh đạo "Đội quân tóc dài" xã Phong Thạnh, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu – bà Nguyễn Thị Lập khi nhìn bức ảnh của nữ tướng Nguyễn Thị Định, nhà lãnh đạo, biểu tượng của "Đội quân tóc dài" đã bật khóc.

Năm nay 83 tuổi nhưng bà Lập vẫn còn minh mẫn và sức khỏe dẻo dai, bà đã vượt hơn 1.000km từ TP Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng ra Hà Nội tham dự triển lãm.

Tham gia "Đội quân tóc dài" từ ngày còn trẻ, bà nhớ lại: "Ác liệt nhất là vào năm 1960 – 1961, thời kỳ này, chị em vừa đấu tranh vũ trang vừa đấu tranh chính trị rất gay gắt. Đêm thì tập kết, sáng trực tiếp cầm đơn đưa đến Đồn Giá Rai. Nội dung đơn là kêu gọi địch không được lập ấp chiến lược, không được bắt lính, chống gom dân lập ấp. Thời kỳ này, địch đàn áp rất dã man, ở ấp 25 có 2 chị hy sinh, rồi đến ấp 15 thêm 3 chị hy sinh nữa...".

Nói đến đây, bà Lập lấy tay lau nước mắt. Với bà, ký ức bi tráng của một thời lại ùa về. "Năm 1962 địch đã thu đơn của Đội quân tóc dài, chúng không đánh đập nữa. Chị em nộp đơn xong bơi xuồng về, tay giơ cao để mừng thắng lợi" – bà Lập tiếp lời.

Bà Nguyễn Thị Lập xúc động trước tấm ảnh nữ tướng Nguyễn Thị Định.
Bà Nguyễn Thị Lập xúc động trước tấm ảnh nữ tướng Nguyễn Thị Định.

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, bà Lập đã bị địch bắt giam cầm ở Cần Thơ, Thủ Đức, sau đó đày ra Côn Đảo, khi ấy bà đã đảm nhận cương vị Ủy viên BCH Công vận TP Cần Thơ.

40 năm sau ngày đất nước giải phóng, bà đã nhiều lần đi tìm lại đồng đội cũ, nhưng người còn, người mất, người thất lạc tin tức.

Bà chia sẻ: "Từ lúc ra đây, được gặp lại các chị em từng hoạt động một thời, tôi chỉ rưng rưng nước mắt. Triển lãm này thật có ý nghĩa khi giúp chị em chúng tôi được gặp lại nhau, xum vầy đoàn tụ".

Hy sinh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, cuộc đời riêng của bà cũng giống như bao người phụ nữ trong "Đội quân tóc dài" ngày ấy, chịu rất nhiều mất mát.

Năm 1954, chồng tập kết ra Bắc khi bà đang mang thai được 5 tháng. Một mình sinh con, nuôi con và hoạt động cách mạng.

Trong một lần bà đi hoạt động, cô con gái nhỏ 5 tuổi ở nhà bị té xuống ao chết đuối. "Lúc đó tôi chỉ muốn được đi theo con. Nếu còn sống, năm nay nó cũng hơn 50 tuổi rồi" – bà lại sụt sịt.

Sau này đất nước thống nhất, bà không sinh thêm được người con nào nữa và bà đã nhận nuôi 2 người con nay đã trưởng thành.

Gặp bà Tịnh, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Lưởng, ở ấp Trương Hiền, xã Thạnh Trị, huyện Thạnh Trị, tỉnh Sóc Trăng ôm chầm lấy bạn. Năm nay cũng 83 tuổi, biết nhau trong "Đội quân tóc dài" ngày ấy, tuy cùng ở Sóc Trăng nhưng hiếm hoi lắm hai bà mới có cơ hội được gặp nhau. "Tui vui quá, từ sáng tới giờ chỉ khóc" - bà Lưởng chia sẻ.

Bà nhớ như in, ngày 26/2/1962, bà tham gia vào "Đội quân tóc dài" của huyện Thạnh Trị, sau đó làm Trưởng ban "Đội quân tóc dài" của xã Thạnh Trị và bị địch bắt giam tại Sóc Trăng.

Ở vào tuổi "xưa nay hiếm" mà các bà vẫn còn minh mẫn và khỏe mạnh như thế này thật đáng mừng. Chỉ vào bức ảnh "Phong trào báo nói", cô Trần Thị Lan, ở TP Hồ Chí Minh cảm động cho biết: "Người nói ở trên loa là tôi đó". Khi ấy cô Lan là Tổng Thư ký Phong trào Phụ nữ đòi quyền sống đô thị miền Nam, trong một lần xuống đường tuyên truyền, cô đã được tác giả ghi lại

"Đây là dịp hiếm hoi chị em hai miền Nam – Bắc được gặp nhau nên chúng tôi rất sung sướng được gặp mặt tất cả chị em, bạn bè thân quen cũ. Niềm vui này sẽ mang mãi về sau" – cô Lan tự hào kể.

"Hai chị em – Hai trận tuyến" là những câu chuyện chân thực, giản dị về cuộc sống, chiến đấu của phụ nữ hai miền Nam - Bắc trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ.

Ở "Trận tuyến miền Nam" được miêu tả bằng rất nhiều bức ảnh về Bến Tre quật khởi, đấu tranh chính trị ở Củ Chi, ngã ba Chim Chim (Tiền Giang)...

Những câu chuyện đầy cảm xúc, có thể chạm vào trái tim mỗi chúng ta bởi nó đã truyền tải được những thông điệp về lòng yêu nước, nghị lực và tình yêu thương, sự dũng cảm, kiên cường, đức tính đảm đang, trung hậu của người phụ nữ Việt Nam.

Chúng ta sẽ bắt gặp ở đây câu chuyện về những bà má miền Nam tay không cản xe tăng địch, giữ gìn hoa màu với tinh thần "Một tấc không đi, một ly không rời" để bảo vệ mảnh đất quê hương; hay "Đội quân tóc dài" huyền thoại với sức mạnh "níu" cánh máy bay, bịt nòng đại bác, trở thành "niềm tự hào của dân tộc, nỗi khiếp sợ của kẻ thù".

Về người vợ liệt sỹ 3 năm làm vợ, bà chỉ được ở bên chồng 40 ngày, rồi sau một mình vò võ mang thai, nuôi con, chờ chồng suốt 14 năm với niềm tin chồng mình vẫn đang chiến đấu ở miền Nam.

Về những cô gái lái xe dẻo dai như Anh hùng Phùng Thị Viên kiên cường vượt qua mưa bom bão đạn dọc Trường Sơn lịch sử.

Những cô gái tuổi đời đôi mươi khi bị bom vùi vẫn bình tĩnh lấy áo che nòng súng, moi đất chui lên, tiếp tục chiến đấu kiên cường...

Còn rất nhiều những đóng góp, hy sinh của những người phụ nữ khác, có chăng họ chỉ khác nhau cái tên, công việc, nhưng tất cả đều giống nhau ở mục tiêu, lý tưởng sống và tình yêu quê hương, đất nước. Và họ, những người phụ nữ ấy đã trở thành một phần của lịch sử dân tộc.

Trần Hằng

Các tin khác

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

“Việt Nam thành công không chỉ vì đạt được thành tựu đáng chú ý, mà còn vì đã tìm ra con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn quốc gia”, Đại sứ Trung Quốc Hà Vĩ chia sẻ. Còn với Đại sứ Liên minh châu Âu Julien Guerrier, trong 30 năm qua, mỗi lần ông đến Việt Nam đều cảm nhận sự đổi thay và tiến bộ rõ rệt...