Dẹp nạn ăn cắp bản quyền trên không gian số: Vi phạm bản quyền - nỗi ám ảnh dai dẳng (bài 1)

Trong bối cảnh công nghệ phát triển như vũ bão, vi phạm bản quyền, đặc biệt là vi phạm bản quyền trên môi trường số ngày càng phức tạp. Ngày 5/5, Chính phủ đã có Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Những động thái quyết liệt từ nhiều bộ, ngành, địa phương ngay sau đó đang được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ - vấn đề vẫn nan giải hiện nay.

Chỉ vài giờ sau khi trận cầu lớn diễn ra hoặc một bộ phim mới ra rạp không lâu đã bị phát tán trái phép trên không không gian mạng. Từ bóng đá, truyền hình đến điện ảnh, vi phạm bản quyền không còn là hành vi nhỏ lẻ mà đang hình thành cả một “hệ sinh thái” nội dung lậu với quy mô ngày càng lớn, đặt ra thách thức không nhỏ cho công tác quản lý và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Bóng đá lậu – “thị trường nghìn tỷ” trên không gian mạng

Một trong những lĩnh vực ghi nhận tình trạng vi phạm bản quyền “nóng” nhất hiện nay là thể thao, đặc biệt là bóng đá. Đây không còn là câu chuyện mới, mà đã trở thành vấn đề nhức nhối kéo dài nhiều năm tại Việt Nam. Các giải đấu lớn như Ngoại hạng Anh, Champions League, Europa League, Euro, World Cup hay các giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Âu thường xuyên bị phát sóng trái phép trên website, ứng dụng, mạng xã hội và các nền tảng livestream lậu.

Dẹp nạn ăn cắp bản quyền trên không gian số -0
Tài khoản Xôi lạc TV trên mạng xã hội Facebook (ảnh chụp màn hình).

Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử từng công bố, trong giai đoạn từ tháng 8/2022 - 8/2023, gần 1.000 website bóng đá lậu đã bị ngăn chặn truy cập. Cũng trong giai đoạn 2022–2023, số liệu SimilarWeb được cơ quan chức năng dẫn lại cho thấy Việt Nam có khoảng 70 website bóng đá lậu, thu hút hơn 1,5 tỷ lượt xem. Đây là những con số cho thấy hoạt động phát lậu bóng đá không còn là hiện tượng nhỏ lẻ, mà có quy mô lớn, có khả năng thu hút lượng truy cập khổng lồ.

Các hình thức vi phạm ngày càng tinh vi, từ tiếp sóng trái phép tín hiệu truyền hình, livestream trận đấu trên mạng xã hội, cắt ghép và đăng tải lại nội dung, đến phát sóng trên các website và ứng dụng lậu. Không ít trang web liên tục thay đổi tên miền để né tránh cơ quan chức năng; sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài, dịch vụ ẩn thông tin tên miền, CDN hoặc các công cụ trung gian để gây khó khăn cho việc truy vết và xử lý.

Dẹp nạn ăn cắp bản quyền trên không gian số -0
Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hưng Yên thu giữ tang vật vụ án vụ án xâm phạm bản quyền tác giả, quyền liên quan; tổ chức đánh bạc và đánh bạc; truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy thông qua trang web Xoilactv.

Thiệt hại kinh tế do vi phạm bản quyền gây ra là rất lớn. K+ từng cho biết đơn vị này thất thoát khoảng 300 tỷ đồng mỗi năm vì tình trạng phát lậu bóng đá. Chỉ trong một tháng, K+ đã phát hiện khoảng 4.000 đường link vi phạm liên quan đến các giải đấu như Ngoại hạng Anh, Champions League và Europa League. Trong khi đó, VTVcab từng xử lý hơn 30.000 video vi phạm trên Facebook và hơn 8.000 video lậu trên YouTube chỉ riêng trong năm 2020.

Không chỉ gây thất thu cho các đơn vị sở hữu bản quyền, tình trạng này còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của thị trường truyền hình Việt Nam trong quá trình đàm phán với các đối tác quốc tế. VTVcab từng bị ngừng quyền phát sóng Champions League và Europa League do tình trạng vi phạm bản quyền nghiêm trọng trên môi trường Internet. Khi các đối tác quốc tế đánh giá một thị trường có rủi ro cao về vi phạm bản quyền, chi phí mua bản quyền có thể tăng lên, điều kiện khai thác bị siết chặt hơn, thậm chí có nguy cơ các đơn vị trong nước không còn được tiếp cận một số giải đấu lớn.

Dẹp nạn ăn cắp bản quyền trên không gian số -0
Các đối tượng bị bắt giữ trong vụ án án xâm phạm bản quyền tác giả, quyền liên quan; tổ chức đánh bạc và đánh bạc; truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy thông qua trang web Xoilactv.

Điện ảnh vẫn “khóc ròng”

Trong lĩnh vực điện ảnh, vi phạm bản quyền đã trở thành nỗi ám ảnh của nhà sản xuất phim trong rất nhiều năm qua khi phim vừa phát hành đã bị ghi lại và đăng tải công khai lên mạng xã hội hoặc các website lậu. Việc tiết lộ những tình tiết quan trọng dưới danh nghĩa review phim trong các hội nhóm, có số lượng thành viên lớn, tiếp tay phát tán phim lậu gây thiệt hại cho nhà sản xuất.

Mới đây nhất phải kể đến “Mưa đỏ” và “Thỏ ơi” - 2 bộ phim ăn khách top đầu của Điện ảnh Việt Nam. Ngay ở thời điểm mới ra mắt phim, ê kíp đã phải kêu gọi khán giả tôn trọng lao động nghệ thuật của đoàn phim, không ghi hình bộ phim trong rạp và phát tán các clip này. Điện ảnh Quân đội nhân dân – đơn vị sản xuất “Mưa đỏ” phải ra văn bản đề nghị khán giả và cộng đồng yêu điện ảnh không xem, không chia sẻ, không lan truyền các bản phim “Mưa đỏ” được đăng tải trái phép. Tuy nhiên, chỉ kêu gọi và trông chờ vào ý thức của khán giả, của cộng đồng yêu điện ảnh thì không đủ hiệu quả.

Dẹp nạn ăn cắp bản quyền trên không gian số -0
Cảnh trong bộ phim "Thỏ ơi" - bộ phim đã bị quay lén rồi phát tán trái phép trên mạng xã hội chỉ ít ngày sau khi phát hành.
Dẹp nạn ăn cắp bản quyền trên không gian số -0
Cơ quan Công an xử phạt đối tượng phát tán trái phép bộ phim "Thỏ ơi" trên mạng xã hội.

Thực tế, ngay cả khi “Mưa đỏ” được TV360 phát miễn phí, phim cũng vẫn bị nhiều website lậu đăng tải chỉ sau vài giờ phát hành. Với phim “Thỏ ơi!!”, đại diện cho nhà phát hành - Galaxy Studio phải lên tiếng “kêu cứu” khi bộ phim bị quay trái phép và đăng tải lên các nền tảng mạng xã hội, website chia sẻ nội dung số chỉ sau 4 ngày chính thức khởi chiếu.

Việc quay lén và phát tán clip lên mạng làm lộ nội dung phim, trực tiếp ảnh hưởng đến nguồn thu phòng vé, quyền lợi của nhà sản xuất, nhà phát hành, hệ thống rạp và toàn bộ ê-kíp sáng tạo. Trong khi đó, nhà sản xuất đã phải đầu tư lớn cho kịch bản, diễn viên, bối cảnh, hậu kỳ, quảng bá và phát hành. Tình trạng phán tán phim lậu làm suy giảm động lực đầu tư vào các dự án điện ảnh chất lượng cao. Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn nhà sản xuất khi bị xâm phạm bản quyền vẫn chủ yếu dừng ở việc lên tiếng trên truyền thông hoặc mạng xã hội.

Dẹp nạn ăn cắp bản quyền trên không gian số -0
Các trang web xem “bóng đá lậu” như xôi lạc TV thường có nhiều tên miền dự phòng sử dụng khi bị chặn.

Không khó thể nhận thấy vi phạm bản quyền hiện nay không còn là những hành vi đơn lẻ, tự phát mà đã trở thành vấn đề nhức nhối của thị trường nội dung số. Rất nhiều chuyên gia từng cảnh báo, vi phạm bản quyền kéo dài dẫn đến nhiều hệ luỵ như: Nhà sản xuất, người sáng tạo mất động lực đầu tư; chi phí mua bản quyền quốc tế ngày càng tăng cao; người dùng bị dẫn dắt đến các nền tảng tiềm ẩn rủi ro về mã độc, lừa đảo và cờ bạc trực tuyến.

Vi phạm bản quyền – hệ luỵ không chỉ là kinh tế

Trao đổi với phóng viên Báo CAND, bà Lê Thị Minh Hằng, Giám đốc Trung tâm Pháp luật và Tác quyền (LECOCE – Legal & Copyright Center) cho rằng, hiện nay, tình trạng vi phạm bản quyền phim ảnh và các chương trình thể thao trên không gian mạng tại Việt Nam đang diễn biến phức tạp, có xu hướng chuyên nghiệp hóa, xuyên biên giới và gắn với lợi ích thương mại rất lớn.

Ghi nhận thực tiễn từ hoạt động hỗ trợ thực thi quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số cho thấy, các hành vi vi phạm không còn dừng ở việc chia sẻ nhỏ lẻ mà đã hình thành các hệ thống khai thác nội dung trái phép có tổ chức, sử dụng hạ tầng công nghệ để thu hút lượng truy cập lớn, bán quảng cáo, thu phí thành viên hoặc dẫn dụ người dùng sang các nền tảng cá cược, cờ bạc, game và dịch vụ vi phạm khác.

Dẹp nạn ăn cắp bản quyền trên không gian số: Vi phạm bản quyền - nỗi ám ảnh dai dẳng (Bài 1) -0
Bà Lê Thị Minh Hằng, Giám đốc Trung tâm Pháp luật và Tác quyền (LECOCE).

Các bộ phim điện ảnh, phim truyền hình, chương trình giải trí thường bị phát tán trái phép trên website lậu; cắt ghép, reup trên mạng xã hội; livestream trái phép; lưu trữ trên server nước ngoài nhằm né tránh xử lý. Nhiều website vi phạm có giao diện chuyên nghiệp, cập nhật phim gần như đồng thời với nền tảng chính thức. Một số đối tượng sử dụng AI, công cụ tự động để sao chép, gắn phụ đề, đổi tên miền liên tục nhằm kéo dài thời gian tồn tại.

Các giải bóng đá quốc tế, võ thuật, tennis, e-sports… thường bị livestream lậu trên Facebook, YouTube, Telegram; phát lại tín hiệu trái phép; chia sẻ đường link xem lậu hàng loạt. Đặc biệt, các trận đấu có bản quyền giá trị cao thường xuất hiện hàng trăm nguồn phát lậu chỉ trong vài phút sau khi trận đấu bắt đầu. Nhiều đường dây khai thác trái phép tín hiệu thể thao có yếu tố xuyên biên giới, sử dụng CDN, hosting quốc tế và hệ thống tài khoản ảo để né truy vết.

Giám đốc LECOCE cũng cho rằng, vi phạm bản quyền không chỉ là câu chuyện dân sự đơn thuần mà đang trở thành vấn đề liên quan tới an ninh văn hóa số; môi trường đầu tư sáng tạo; uy tín quốc gia trong thực thi sở hữu trí tuệ. Vi phạm bản quyền khiến các đơn vị sản xuất phim, phát hành và nắm giữ bản quyền thể thao mất doanh thu nghiêm trọng. Doanh nghiệp khó thu hồi vốn đầu tư. Thị trường bản quyền bị méo mó do cạnh tranh không lành mạnh giữa nền tảng hợp pháp và nền tảng lậu.

Khi tác phẩm bị khai thác trái phép tràn lan, nhà sản xuất và tác giả sẽ giảm động lực đầu tư cho các sản phẩm chất lượng cao. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa và công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam.

Dẹp nạn ăn cắp bản quyền trên không gian số -0
Luật sư Quản Văn Minh, Uỷ viên Ban chấp hành Hội Luật gia Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Quyền tác phẩm Điện ảnh và Phim Truyền hình Việt Nam.

Việt Nam đang hội nhập sâu về kinh tế số, thương mại số và sở hữu trí tuệ. Nếu tình trạng vi phạm bản quyền kéo dài, Việt Nam có nguy cơ bị đánh giá thấp trong môi trường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ quốc tế. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư, hợp tác phát hành nội dung và chuyển giao công nghệ quốc tế. Bên cạnh đó, nhiều website phim lậu chứa mã độc, quảng cáo cờ bạc, lừa đảo tài chính. Người dùng có nguy cơ bị đánh cắp dữ liệu cá nhân. Một số nền tảng vi phạm còn trở thành kênh trung gian cho hoạt động phi pháp khác.

Luật sư Quản Văn Minh, Uỷ viên Ban chấp hành Hội Luật gia Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Quyền tác phẩm Điện ảnh và Phim Truyền hình Việt Nam cũng cho rằng, tình trạng xâm phạm bản quyền, quyền tác giả trên môi trường số vẫn đang diễn ra khá phổ biến, gây thiệt hại lớn cho tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, tạo hình ảnh rất xấu về thị trường trong nước. Chủ thể quyền bị xâm phạm không chỉ là tổ chức, cá nhân trong nước mà bao gồm cả tổ chức, cá nhân nước ngoài. Ông Minh cho rằng, các công ty cung cấp dịch vụ trung gian cho phép người dùng truy cập và đăng tải nội dung nhưng việc kiểm soát bản quyền lỏng lẻo cũng là nguyên nhân gây ra tình trạng xâm phạm quyền tác giả.

Chủ thể vi phạm thường là những người có độ tuổi trẻ, có trình độ công nghệ, các kỹ năng tương tác mạng xã hội, có trình độ học vấn hay kiến thức lĩnh vực chuyên môn nhất định nhưng lại thiếu kiến thức hiểu biết pháp luật về sở hữu trí tuệ, không nhận thức được hành vi vi phạm của mình có thể gây ra những tiêu cực, ảnh hưởng đến sự phát triển của cộng đồng, xã hội xung quanh, chỉ nhìn thấy những lợi ích “cá nhân” trục lợi trước mắt…

Luật sư Quản Văn Minh cũng cho rằng, vi phạm bản quyền là vấn nạn chung trên toàn cầu, không chỉ riêng ở Việt Nam. Ở trong nước, hiện nay, chúng ta đã có hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ, đáp ứng được các cam kết của Việt Nam trong các hiệp định thương mại, các hiệp ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia ký kết. Với Luật Sở hữu trí tuệ, hệ thống nghị định, thông tư để thực hiện Luật Sở hữu trí tuệ, chúng ta đã có công cụ khá hoàn thiện để bảo hộ tốt các vấn đề liên quan đến quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ nói chung. Theo quy định hiện hành cũng như các công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia, hành vi xâm phạm bản quyền hoàn toàn có thể bị xử lý bằng các biện pháp dân sự, hành chính, thậm chí hình sự, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm. Tuy nhiên, quá trình thực thi vẫn còn rất nhiều khó khăn.

Hoa Nguyễn - Nguyễn Bình - Quang Trường

Các tin khác

Bộ Công an lý giải đề xuất mở rộng đối tượng, nâng mức phạt hành chính

Bộ Công an lý giải đề xuất mở rộng đối tượng, nâng mức phạt hành chính

Tại dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), Bộ Công an đã đề xuất bổ sung đối tượng bị xử phạt vi phạm hành chính; đồng thời nâng mức phạt tiền nhằm khắc phục những khó khăn trong thực tiễn thi hành và tình trạng chế tài tiền phạt không bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa, không tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm.

TP Hồ Chí Minh đẩy mạnh chuyển đổi số chống tham nhũng, tiêu cực

TP Hồ Chí Minh đẩy mạnh chuyển đổi số chống tham nhũng, tiêu cực

Đẩy mạnh số hóa hồ sơ, công khai dữ liệu quy hoạch, đất đai, xây dựng; tăng cường giải quyết công việc trên môi trường điện tử có khả năng giám sát, lưu vết toàn bộ quy trình là những giải pháp TP Hồ Chí Minh đang triển khai nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới.

Tăng cường nguồn lực cho công tác xây dựng pháp luật

Tăng cường nguồn lực cho công tác xây dựng pháp luật

Quỹ hỗ trợ xây dựng chính sách, pháp luật là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân, trực thuộc Bộ Tư pháp, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Quỹ huy động, tiếp nhận và quản lý các nguồn lực hợp pháp nhằm hỗ trợ hoạt động nghiên cứu, xây dựng chính sách, pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật.

Sửa đổi luật đáp ứng yêu cầu đổi mới, đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật

Thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện về xử lý vi phạm hành chính

Bộ Công an đã hoàn thành dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) để lấy ý kiến góp ý của nhân dân. Nhiều quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính được Bộ Công an đề xuất nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện, hiện đại, phù hợp với yêu cầu cải cách tổ chức bộ máy nhà nước, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số.

Sự tử tế của người cầm bút vẫn là những giá trị bất biến

Sự tử tế của người cầm bút vẫn là những giá trị bất biến

Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, hiện là Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số, dù công nghệ có xoay vần, phát triển đến đâu, sự tử tế của người cầm bút vẫn là những giá trị bất biến để báo chí khẳng định vị thế trước "cơn lốc" mạng xã hội.

Báo chí cách mạng trước thử thách an ninh thông tin trong thời đại số

Báo chí cách mạng trước thử thách an ninh thông tin trong thời đại số

Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ là lời nhắn gửi sâu sắc tới đội ngũ những người làm báo, mà còn đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược: báo chí cách mạng phải giữ vững sự thật, kiến tạo niềm tin, làm chủ công nghệ, góp phần bảo vệ an ninh thông tin, an ninh tư tưởng và trật tự, an toàn xã hội trong kỷ nguyên số.

Nâng cao hiệu quả trong phòng, chống tội phạm xâm phạm sở hữu

Nâng cao hiệu quả trong phòng, chống tội phạm xâm phạm sở hữu

Trong bối cảnh tội phạm xâm phạm sở hữu còn diễn biến phức tạp, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật hình sự và nâng cao hiệu quả áp dụng Bộ luật Hình sự là yêu cầu cấp thiết. Từ đó, góp phần bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của công dân, giữ vững an ninh, trật tự và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Ngăn chặn hiệu quả tội phạm trong lĩnh vực kinh tế

Ngăn chặn hiệu quả tội phạm trong lĩnh vực kinh tế

Thực tiễn đấu tranh với tội phạm trong lĩnh vực kinh tế cho thấy việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự và các văn bản hướng dẫn thi hành là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả ngăn chặn các loại tội phạm ẩn danh, tội phạm tài chính, công nghệ cao và tội phạm do pháp nhân thương mại thực hiện.

Tài khoản mạng xã hội " Ôn thi cùng Linhteacher 99" thu hút nhiều học sinh

Kỳ cuối: Phát huy sức mạnh cộng đồng mạng

Với tỷ lệ trên 70% dân số sử dụng Internet, khoảng 80 triệu tài khoản mạng xã hội, sức mạnh của cộng đồng mạng ngày càng được minh chứng rõ nét. Phát huy được sức mạnh của cộng đồng mạng, chính là phát huy được sức mạnh toàn dân trên môi trường số, tạo nên "lá chắn mềm", có ý nghĩa đối với nhiệm vụ đảm bảo trật tự an toàn xã hội; phòng ngừa, đấu tranh với các nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia.

Gian hàng 0 đồng của Công an xã Trung Thành, tỉnh Thanh Hóa .

Xây dựng môi trường an toàn trên không gian số

Không gian mạng ngày nay là một mặt trận phức hợp đặc biệt quan trọng, nơi hình thành, tác động trực tiếp đến nhận thức, cảm xúc và niềm tin xã hội. Xây dựng môi trường an toàn trên không gian mạng nhằm cụ thể hóa nhận thức, hành động trong việc đảm bảo an ninh toàn diện, đặt an ninh xuyên suốt mọi lĩnh vực phát triển của đất nước. 

Tạo cơ chế đặc thù để xử lý nhà đất dôi dư

Tạo cơ chế đặc thù để xử lý nhà đất dôi dư

Trong khi chủ trương thực hành tiết kiệm chống lãng phí đang được thực hiện triệt để, thì bài toán giải quyết nhà đất dôi dư sau sáp nhập tiếp tục được đặt ra riết róng, với một cơ chế đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý.

Chủ động ngăn chặn gian lận bằng AI trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT

Chủ động ngăn chặn gian lận bằng AI trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT

Năm 2026 là năm đầu tiên Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông (THPT) được tổ chức sau khi sáp nhập tỉnh, thành. Đặc biệt, kỳ thi năm nay có hơn 1,2 triệu thí sinh trên toàn quốc đăng ký dự thi, tăng hơn 61.000 em so với năm 2025 và là kỳ thi có số lượng thí sinh dự thi cao kỷ lục.

Tinh thần ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước: Kim chỉ nam cho khát vọng vươn mình

Tinh thần ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước: Kim chỉ nam cho khát vọng vươn mình

Ngày 5/6/1911, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành bước chân lên con tàu Amiral Latouche Tréville tại Bến cảng Nhà Rồng, bắt đầu cuộc hành trình vạn dặm tìm đường cứu nước. Quyết định ấy không chỉ thay đổi số phận của một con người, mà còn xoay chuyển toàn bộ bánh xe lịch sử của một dân tộc.