Đến nơi đâu có tiếng gọi của đồng bào!

Để mọi câu chuyện bảo hộ công dân đều đi đến “cái kết có hậu”, mỗi cán bộ ngoại giao hơn bao giờ hết phải nỗ lực hết mình, thực hiện nhiệm vụ bằng cả trái tim và khối óc, coi “tiếng gọi của đồng bào” là mệnh lệnh cao nhất và thiêng liêng nhất.

PV: Xin Thứ trưởng cho biết các kết quả nổi bật của công tác bảo hộ công dân trong năm 2025, đặc biệt trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp với nhiều điểm nóng xung đột, bất ổn cũng như các thách thức phi truyền thống ngày càng gia tăng?

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Có thể nói, bảo hộ công dân luôn là trọng tâm và ưu tiên hàng đầu của Bộ Ngoại giao, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi tình hình thế giới và khu vực diễn biến hết sức phức tạp. Trong năm qua, các điểm nóng xung đột ngày càng gay gắt, đồng thời bùng phát nhiều thách thức an ninh mới, ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của công dân Việt Nam đang sinh sống tại các quốc gia đó.

Không chỉ vậy, các yếu tố bất ngờ, khó đoán định cũng tạo ra áp lực lớn cho công tác này. Thiên tai cực đoan thời gian qua diễn biến vô cùng khó lường. Công dân Việt Nam khi đi du lịch hay làm việc, nếu chẳng may gặp phải các điều kiện khắc nghiệt như vậy sẽ rất dễ bị tổn thương. Một vấn đề nổi cộm khác là nạn lừa đảo trực tuyến với thủ đoạn ngày càng tinh vi, các đối tượng tìm mọi cách để đối phó với sự ngăn chặn của cơ quan chức năng.

Đó là những vấn đề nổi lên trong năm 2025. Bảo hộ công dân ở đây trước hết là làm sao để công dân ta được có an ninh, an toàn khi ở nước ngoài. Thứ hai là để lợi ích và quyền lợi hợp pháp của công dân ta được đảm bảo trong những trường hợp có rủi ro. Và thứ ba là khi có vấn đề phát sinh xảy ra phải có biện pháp ứng phó kịp thời. 

PV: Với những thách thức cũng như các yêu cầu đặt ra trong năm qua, công tác bảo hộ công dân của Bộ Ngoại giao đã hoàn thành tốt các nhiệm vụ, mục tiêu. Trước các tình huống xung đột bùng phát, ta đã có kế hoạch rất kịp thời, từ việc cảnh báo công dân không đến khu vực nguy hiểm cho đến hướng dẫn tuân thủ các chỉ dẫn an toàn. 

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Bên cạnh đó, chúng ta cung cấp đường dây nóng 24/24 của Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao), cũng như mỗi cơ quan đại diện ngoại giao đều có một đường dây nóng để công dân ta khi có vấn đề có thể liên hệ. Ngoài ra, các cơ quan chức năng cũng phối hợp với nhau vô cùng chặt chẽ. Ở trong Bộ Ngoại giao, đầu mối là Cục Lãnh sự và các đơn vị, vụ khu vực liên quan. Đối với bên ngoài thì là sự phối hợp giữa Bộ Ngoại giao với các lực lượng khác, kể cả Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, đặc biệt là hệ thống các cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài. Đây là những đơn vị “tuyến đầu” trong công tác bảo hộ công dân.

Khi vấn đề xảy ra, ngoài việc cảnh báo, chúng ta luôn giữ liên lạc chặt chẽ với các đầu mối cộng đồng song song với giữ kênh liên lạc với các cơ quan chức năng sở tại để nắm chắc tình hình; sẵn sàng các kế hoạch bảo vệ an toàn tính mạng công dân ở nhiều mức độ khác nhau. Đã có nhiều trường hợp chúng ta phải sơ tán công dân về nước, điển hình như khi xung đột bùng phát giữa Iran và Israel, chúng ta đã kịp thời triển khai kế hoạch và đưa công dân về nước an toàn; hoặc sơ tán đến vùng không bị ảnh hưởng bởi xung đột vũ trang, chiến sự; đảm bảo an ninh an toàn cho cán bộ, nhân viên cơ quan đại diện cũng như bảo vệ tài sản, cơ sở thiết yếu của cơ quan đại diện ta. Năm vừa qua, chúng ta đã thực hiện rất tốt những công việc này.

Đối với vấn đề lừa đảo trực tuyến, Bộ Ngoại giao đã phối hợp với các cơ quan chức năng đưa hơn 500 người từ các nước lân cận về nước. Dù tình hình tại các nước này diễn biến rất phức tạp, chúng ta đã phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, trong đó Bộ Ngoại giao là đầu mối và cơ quan đại diện là “tuyến đầu” để trao đổi với các lực lượng chức năng sở tại, đưa người dân về nước an toàn.

PV: Thưa Thứ trưởng, những ngày vừa qua, mỗi người dân mang trong mình dòng máu Việt đều rạo rực hướng về Đại hội XIV của Đảng – một kỳ Đại hội với những kỳ vọng lớn lao về một Việt Nam hạnh phúc và thịnh vượng hơn. Tuy nhiên, tôi tin rằng ở đâu đó trên thế giới, vẫn còn nhiều người con đất Việt đang phải tất bật lo toan hay đối mặt với những trắc trở, gian nan trong cuộc sống. Một Việt Nam hạnh phúc chắc chắn sẽ không bỏ quên họ. Theo Thứ trưởng, sứ mệnh bảo hộ công dân khi đặt trong câu chuyện về tình người và nghĩa đồng bào mang những ý nghĩa như thế nào?

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Trong công tác bảo hộ công dân, thực tế có những trường hợp bất trắc và đáng tiếc xảy ra, như công dân tử vong trong xung đột hoặc bị tai nạn ở nước ngoài. Chúng ta đều giải quyết kịp thời, từ việc lo hậu sự cho nạn nhân, hỗ trợ gia đình sang tận nơi cho đến những nỗ lực cao nhất để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho công dân ta.

Có thể nói, tổng đài bảo hộ công dân trong năm 2025 ghi nhận số lượng cuộc gọi hỗ trợ tăng cao. Cán bộ luôn làm việc với tinh thần 24/7, không quản đường xa hay nguy hiểm, kể cả tại các khu vực chiến sự. Dù các trưởng cơ quan đại diện của ta, cán bộ lãnh sự cảnh báo và thu xếp cho nhân dân rời đi, nhưng chính họ vẫn phải hiện diện ở chính nơi đầy hiểm nguy đó, không chỉ là phận sự, mà còn là trách nhiệm và tình người, không chỉ làm theo mệnh lệnh từ cấp trên mà chính là mệnh lệnh trái tim.

Theo tôi, với mỗi cán bộ làm công tác bảo hộ công dân, phải vượt qua những khuôn khổ trách nhiệm thông thường mới có thể làm tốt công tác đặc thù này, đáp ứng nguyện vọng của bà con ở nước ngoài và cả thân nhân của bà con ở trong nước. Ngoài việc hoàn thành nhiệm vụ, đó còn là cái tâm, là tình người và nghĩa đồng bào.

PV: Theo Thứ trưởng, công tác bảo hộ công dân thời gian tới đặt trong bối cảnh phức tạp của khu vực và thế giới sẽ có những thuận lợi và khó khăn gì?

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Thực tế, khi tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp thì công tác bảo hộ công dân đối mặt với thách thức là chính. Trước hết, như một lẽ đương nhiên, những diễn biến khó đoán định, xung đột vũ trang hay bất ổn nội bộ của các nước gây xáo trộn xã hội và mất an ninh trật tự sở tại sẽ tác động trực tiếp đến đời sống, an ninh, an toàn của công dân ta ở nước ngoài. Đó chính là phạm trù trọng tâm của công tác bảo hộ công dân.

Thách thức lớn thứ hai là mọi việc diễn biến rất nhanh, thậm chí trong tính từng phút, đòi hỏi công tác bảo hộ phải cực kỳ khẩn trương, có quyết định đúng lúc và trách nhiệm. Điều này đặt ra yêu cầu cao về việc theo dõi, bám sát tình hình cũng như kỹ năng phân tích và dự báo; không chỉ đối với Cục Lãnh sự mà đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, trách nhiệm của toàn Bộ Ngoại giao, giữa các đơn vị khu vực, cơ quan đại diện ở nước ngoài, sự trao đổi thông tin nhịp nhàng giữa các bộ ngành liên quan, đặc biệt là “bộ ba” Ngoại giao, Công an và Quốc phòng.

Một thách thức nội tại cũng rất lớn và không kém phần quan trọng là nguồn lực. Nguồn lực – yếu tố con người, nhân sự tại nhiều cơ quan đại diện hiện nay rất mỏng, kể cả ở những địa bàn đang có biến động phức tạp; còn chưa kể đến những khó khăn về phương tiện, nhất là khi phải triển khai sơ tán công dân với quy mô lớn.

Thách thức đa chiều là vậy nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng chúng ta đã có một cơ chế vận hành rất tốt và được coi như một “chìa khóa”. Khi cần, chúng ta có thể kích hoạt hệ thống bảo hộ công dân ngay lập tức, với nòng cốt là Cục Lãnh sự và sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ trưởng và lãnh đạo Bộ. Chúng ta đã có nhiều kinh nghiệm qua nhiều tình huống thực tế trước đây, đặc biệt là trong năm qua với các chiến dịch bảo hộ công dân tại Ukraine, Iran và Israel, ở cả hai đầu cầu.

PV: Như Thứ trưởng đề cập, số điện thoại tổng đài bảo hộ công dân 24/7 có thể đổ chuông bất cứ lúc nào với những câu chuyện không giống nhau. Công tác bảo hộ công dân “muôn hình vạn trạng” như vậy thì đòi ở cán bộ ngoại giao bản lĩnh và phẩm chất đặc thù ra sao, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Như tôi đã nói, bảo hộ công dân không đơn thuần là hành động “bảo vệ” mà phải bao gồm cả năng lực nắm bắt tình hình, phân tích và dự báo để đưa ra các kịch bản, phương án khác nhau. Đây là yêu cầu chuyên môn rất quan trọng. Bên cạnh đó, ngoài trách nhiệm và nghiệp vụ vững vàng, cán bộ phải đặt trọn vẹn chữ tâm trong từng quyết định và hành động.

Đằng sau những con số thống kê tưởng chừng khô khan nhưng “biết nói” về công tác bảo hộ công dân là hình ảnh của không ít cán bộ làm việc với tinh thần không nghỉ, vượt lên trên trách nhiệm đơn thuần, đứng giữa những lằn ranh nguy hiểm để giữ trọn vẹn sự bình an cho công dân ta, trong mọi hoàn cảnh. Điều đó không chỉ thể hiện sự quyết tâm và tinh thần đi đầu của những “chiến sỹ” ngoại giao mà còn thắp sáng niềm tin về tình người, nghĩa đồng bào trong mọi hiểm nguy, gian khó.

Ngoài ra, trong năm qua chúng ta còn thực hiện bảo hộ ngư dân và tàu cá. Mặc dù số lượng vi phạm đã giảm đáng kể, nhưng những vụ việc phát sinh thường ở những vùng biển xa hoặc chưa phân định. Khi ngư dân bị tạm giữ tại các đảo nhỏ xa xôi, chúng ta vẫn kịp thời có mặt; một mặt hỗ trợ cơ quan chức năng trong nước giải quyết các vấn đề liên quan đến Thẻ vàng, mặt khác là đấu tranh, theo sát để ngư dân được đối xử nhân đạo và được xử lý các vấn đề liên quan sớm nhất, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của công dân ta, phối hợp xử lý nghiêm các vi phạm, bảo vệ hình ảnh, uy tín của đất nước.

PV: Thưa Thứ trưởng, tinh thần làm việc đó phải chăng là minh họa cụ thể cho phương châm đằng sau mỗi cán bộ ngoại giao là người dân, là Tổ quốc cũng như tinh thần tận tụy, phụng sự, “Tổ quốc trên hết” được nhiều Lãnh đạo cấp cao gửi gắm tới cán bộ ngoại giao trong thời kỳ mới?

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Tôi cho rằng tinh thần phụng sự Tổ quốc là truyền thống tốt đẹp của cán bộ ngoại giao, được các thế hệ đi trước, các nhà ngoại giao tiền bối vun đắp và để lại.

Chúng ta có thể nhìn thấy hình ảnh các nhà ngoại giao “đấu trí” trong nhiều cuộc đàm phán lịch sử, thể hiện bản lĩnh, khí phách ngoại giao. Chúng ta cũng có những tấm gương cán bộ ngoại giao hy sinh khi làm nhiệm vụ và những “hy sinh thầm lặng” khác. Đó là truyền thống quý báu mà chúng ta phải tiếp tục kế thừa và phát huy, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay với mục tiêu xây dựng ngành Ngoại giao chuyên nghiệp, hiện đại và sáng tạo.

Tôi tin rằng mỗi cán bộ làm công tác bảo hộ công dân phải vững vàng một tinh thần như vậy, tinh thần phụng sự và luôn đặt Tổ quốc trong tim để có thể giải mọi “bài toán” với “đáp số có hậu”, mang đến sự bình an cho công dân Việt Nam trên mọi nẻo đường.

PV: Hướng tới kỷ niệm 80 năm truyền thống công tác Lãnh sự Việt Nam (1946 - 2026), Thứ trưởng có thông điệp và mong mỏi như thế nào đối với công tác bảo hộ công dân trong thời gian tới?

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Cục Lãnh sự là một trong những đơn vị đầu tiên của Bộ Ngoại giao khi vừa mới được thành lập (tháng 8/1945). Điều này cho thấy công tác bảo hộ công dân và pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài đã được chú trọng ngay từ đầu, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước và Chính phủ đối với quyền lợi của nhân dân.

80 năm là chặng đường dài đồng hành cùng lịch sử đất nước và của Ngành. Công tác lãnh sự đã có những đóng góp quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc. Suy cho cùng, lợi ích đó chính là quyền và lợi ích của từng người dân, từng pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài.

Hướng tới dấu mốc 80 năm, chúng ta cần nhìn lại những gì đã làm tốt để phát huy. Song trong bối cảnh mới đầy thách thức, công tác bảo hộ công dân phải có những cách làm mới, tiệm cận và gần dân hơn, quán triệt tinh thần lấy “dân là gốc”, người dân là trung tâm và phát huy tinh thần phụng sự.

PV: Trong kỷ nguyên mới, con người được đặt ở trung tâm của sự phát triển và là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt trong công tác bảo hộ công dân. Chúng ta đang đi những bước chân vững chắc mở cánh cửa tương lai mới của đất nước, Thứ trưởng kỳ vọng như thế nào về công tác đặc thù và có ý nghĩa quan trọng này?

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng: Tôi nghĩ rằng trong thời gian tới, khi nhu cầu đi lại, du lịch, học tập và làm việc của người dân ngày càng mở rộng và đa dạng, công tác bảo hộ công dân cần được tăng cường hơn nữa.

Thứ nhất là tăng cường nguồn lực về con người, phương tiện và tài chính. Thứ hai, khái niệm an ninh con người hiện nay không chỉ là an ninh sinh mạng hay an toàn theo định nghĩa truyền thống, mà còn là an ninh, an toàn trên môi trường số. Chúng ta phải nỗ lực giảm thiểu rủi ro cho công dân từ không gian mạng trước nạn lừa đảo trực tuyến. Tôi kỳ vọng việc đảm bảo an ninh, an toàn cho công dân sẽ luôn được thực hiện ở mức cao nhất có thể.

Cơ quan đại diện luôn phải có mặt kịp thời, sự hiện diện ấy không chỉ mang đến cho công dân ta những giải pháp vượt qua phút nguy nan, “ánh sáng cuối đường hầm” mà còn là cả những màu nhiệm về tình người, nghĩa đồng bào trong gian khó, để hạnh phúc và sự bình an có mặt ở mọi nơi, đúng như tinh thần, đích đến của đường lối, chủ trương Đại hội XIV của Đảng.

PV: Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!