Đại tá, nhà thơ Lê Va: Duyên nghiệp văn chương

Tôi tình cờ được đọc bài thơ "Ông tôi" của Lê Va trên báo Văn Nghệ từ hồi 2001. Sau đó bài thơ đã được nhận giải thơ hay trong tháng. Tôi nhớ mãi câu: "Chập tối. Ông tôi lại hăm hở lau bóng đèn. Như chuẩn bị làm rạng rỡ thêm trái đất. Đổ thêm dầu vào đèn. Để kéo dài sự sống của lửa. Trước bình minh". Nghe nói Lê Va là người Mường. Hóa không phải, anh người gốc Hà Đông cũ, họ Nguyễn.

Trước khi đến với thơ, Lê Va khởi nghiệp Công an của mình bằng cuộc đi bộ gần 30 cây số từ thị xã Hòa Bình lên huyện Đà Bắc để nhận nhiệm vụ, từ năm 1977. Ngày ấy làm gì có đường bằng phẳng mà toàn sỏi đá lổn nhổn, nhưng với sự hăm hở đầy nhiệt huyết của tuổi 18, Lê Va đã cất lên tiếng ca đầu tiên trong đời mình trên miền sơn cước đầy rừng rậm, thú hoang.

Bố anh trước khi lên đường nhập ngũ cũng đã nhắc nhở con trai mình hãy tiếp bước những nhịp hành quân nếu "Tổ quốc gọi tên mình". Và thế là Lê Va tạm biệt quê hương lên đường, làm việc tại vùng núi gian khổ, xa nhất tỉnh Hòa Bình. Lê Va sống trong không khí hừng hực như những chiến binh thuở Tây Tiến, hành quân qua đây sang bến sông Đà vượt thác, tiến về phía Tây.

Thật tình cờ chỉ một năm sau, khi nghe tin một người đàn ông Mường cứu sống bốn em bé bị đắm đò trên sông Đà vào mùa nước lũ, Lê Va đã xúc động viết ngay một bài báo. Không ngờ bài được in trên báo Hà Sơn Bình (năm 1978) và được trao giải Nhất trong cuộc thi viết về "Gương người tốt việc tốt". Phần thưởng  là chiếc bút máy Kim Tinh.

Từ đó, Lê Va thường dùng chiếc bút này viết bài cho Đài Truyền thanh huyện Đà Bắc. Có thể nói, sự nghiệp làm báo của Lê Va bắt đầu từ đây. Những bài viết của Lê Va thường phản ánh hiện thực của những chuyến đi lên núi vào bản công tác. Đặc biệt là tình cảm của đồng bào dân tộc đã bao bọc yêu thương những chiến sĩ công an mỗi lần xuống địa bàn.

Lê Va nhớ lại, có những chuyến đi bộ xa hàng chục cây số, toàn đường rừng heo hút, dốc cao dựng đứng, đến với những bản nghèo xa nhất tỉnh. Anh đã phải ở lại hàng tuần để làm nhiệm vụ. Những câu thơ của thi sĩ Quang Dũng ngày nào hiện lên vời vợi nỗi nhớ thương: "Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm/ Heo hút cồn mây súng ngửi trời/ Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống/ Pha Luông nhà ai mưa xa khơi".

 Có thể nói Lê Va đã sống đúng với không khí của một thuở "Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói" trong suốt 18 năm trên vùng cao. Nào là ký ức với Đồng Chum; nào những cuộc leo bộ lên đỉnh núi Mường Chiềng, Ca Lông; cùng với đó là những đêm trắng bên lửa bếp trên cánh rừng Phu Canh hun hút sương bay.

Mỗi khi đứng bên sông Đà, nơi tận cùng của huyện Đà Bắc tiếp giáp với Lai Châu, tâm hồn Lê Va lại rạo rực nỗi niềm của những chiến binh xưa ra đi không hẹn ước. Những vần thơ đâu đó ấp ủ trong lòng người chiến sĩ công an như muốn chia sẻ nỗi bâng khuâng khó tả theo đuổi anh suốt chặng đường đời cho đến sau này.

Lê Va không thể quên được những đêm cuối tháng, trời tối đen như mực, những người mẹ già ở bản lại đốt đuốc dẫn anh đi kiểm soát an ninh. Dựa vào dân. Sống với dân. Thương dân như thương chính bản thân mình. Hàng trăm chuyến đi bộ leo núi lên bản đã nuôi dưỡng một bản lĩnh chiến sĩ và là suối nguồn thơ ca của Lê Va sau này.

 Sau một thời gian lên chức Phó trưởng Công an huyện Đà Bắc, Lê Va được chuyển về làm Phó Giám thị trại giam tỉnh Hòa Bình, năm 1993. Lê Va mang theo những ký ức không thể nào quên trong suốt những tháng năm tuổi trẻ sống với bà con dân tộc miền núi cao.

Cùng với đó, vợ con anh vẫn còn ở lại trên đó, làm việc và học tập. Vợ anh là giáo viên bám bản, bám rừng cho đến khi về hưu. Vậy nên, tuy xa Đà Bắc nhưng tâm hồn Lê Va luôn tràn ngập những kỷ niệm chẳng bao giờ phai nhòa. Những vần thơ Lê Va đã lan tỏa với những hình ảnh gắn liên với những bản làng núi cao.

Ai cũng nhớ đến bài thơ "Người vùng cao đón khách" của Lê Va đã được đưa vào sách giáo khoa, với mục "Hướng dẫn cảm thụ văn học". Bài thơ đã được in trên báo Văn Nghệ năm 2003, sau giải thưởng thơ của anh năm 2001. Người đọc đã yêu thơ Lê Va với ngôn cách của xứ Mường rõ nét.

Trong bài thơ, Lê Va gây ấn tượng với những hình ảnh độc đáo về tình cảm của người miền núi: "Nói lời dốc đứng/ Cử chỉ khúc khuỷu/ Tình đầy như mây trắng quanh năm/ Bụng trong như mùa thu suối sớm".

Hay như hình ảnh dễ thương, dễ nhớ trong câu kết: "Người vùng cao cười Nụ cười của em bé trong nôi". Ắt là phải trải nghiệm và sống với một tình thương yêu sâu sắc, Lê Va mới có được những câu thơ lạ như thế. Hay trong bài thơ nổi tiếng khác của anh là "Nhà sàn" cũng vậy. Lê Va đã có một giọng điệu "rất Mường" khi kể về ngôi nhà sàn thân thương mà anh đã sống với nó trong những đêm đông giá rét.

Một số tác phẩm của nhà thơ Lê Va.
Một số tác phẩm của nhà thơ Lê Va.

Bài thơ dài như một câu chuyện kể, như một bài hát trong trường ca mới, khắc họa nét đẹp văn hóa của người Mường. Nhiều người đã học thuộc bài thơ "Nhà sàn" của anh để đi trò chuyện, nói về phong tục và nếp sống của người vùng cao, tựa như một bản đồng dao mới dễ thuộc, dễ gần.

Từ đó dường như thơ đã hút hồn Lê Va. Nhất là sau này được chuyển công tác về Phòng Công tác Chính trị Công An tỉnh Hòa Bình, anh càng say mê với nghiệp thơ. Ngoài mảng thơ về đề tài miền núi, Lê Va còn có phần hướng tới những suy tư về cuộc sống thực tại, với những nỗi niềm chia sẻ đầy tâm trạng. Đâu đó là tâm trạng nỗi đau với tệ nạn phá rừng một thời anh đã chứng kiến, nay đã bật lên trong thơ anh với những hình ảnh như khắc vào tâm trí người đọc: "Những cơn mơ rủ nhau về hội tụ trên cây lim già/Ngổn ngang đồi núi sẹo-thời gian". Chính vì thế Lê Va có những câu thơ hay trong bài như: "Có những cơn mơ hóa thạch còn tươi nỗi buồn/ Có những cơn mơ vừa nở đã tàn nỗi nhớ".

Hay đặc biệt, anh phát hiện tứ thơ, vận đúng vào trái tim mình. Đó là bài thơ "Nghĩ gì". Anh viết khi xem bức ảnh em bé đeo ống nghe bên cạnh quả địa cầu, trên bìa báo tết Sức khỏe và đời sống. Mở đầu với câu thơ: "Em bé đeo ống nghe/ Khám bệnh cho trái đất".

Từ đó những câu thơ mang tính hiện thực đau xót hiện ra: "Trái đất đang nhức đầu/ Bởi cây xanh bị đốn/ Trái đất đang đau mắt/ Do chất thải khói bom/ Trái đất đang gầy còm/ Do khắp nơi đào bới". Và cuối bài thơ Lê Va đã làm người đọc giật mình khi viết: "Tội làm trái đất ốm/ Do người lớn cả thôi/ Bé ước thế giới này/Không có người lớn nữa". Có lẽ những sự phát hiện này bật lên từ sự đau xót về tệ nạn làm tan nát môi trường mà Lê Va đã nặng trĩu tâm can, trong những năm tháng sống và làm việc trên miền núi.

Thơ cuốn hút tâm hồn Lê Va như dòng sông dậy sóng. Anh mơ những ngày tháng sống tự do với thơ và đã làm đơn xin nghỉ hưu sớm hơn 6 năm so với hàm Đại tá Công an do chính sách quy định. nhiều người cho là anh là phiêu lưu, thậm chí "dở người". Nhưng đó là câu chuyện rất "Mường" mang tên Lê Va năm 2011.

Lê Va có những bài thơ hay về người thân trong gia đình hay nhiều câu thơ độc đáo về đời sống của người vùng cao. Nhưng có lẽ, thơ Lê Va nổi bật ở những thi phẩm mang tính triết lý tinh tế, qua những câu chuyện xã hội. Đó chính là bản ngã của một thi sĩ, ẩn chứa trong trái tim người chiến sĩ công an có trách nhiệm với công việc mình làm. Người đọc có thể phát hiện ra mạch cảm xúc "công dân" đó trong thơ anh qua các tác phẩm như "Nhịp đập hai mùa"; "Chớp núi"; "Khúc thức" hay "Tha thẩn xanh"…

Cho đến nay Lê Va đã xuất bản 10 đầu sách, trong đó có 5 tập thơ. Anh đã đoạt được nhiều giải thưởng văn học của tỉnh Hòa Bình, giải của Bộ Văn hóa và Báo Văn nghệ…Với sự say mê sáng tạo và thiết tha với sự nghiệp phát triển văn nghệ của địa phương, Lê Va đã được bầu làm Chủ tịch Hội Văn nghệ tỉnh Hòa Bình  nhiệm kỳ 2012-2017.

Vương Tâm

Các tin khác

Những người đối mặt với hiểm nguy và giặc lửa

Những người đối mặt với hiểm nguy và giặc lửa

Trong những thời khắc cam go nhất của sự sống, hình ảnh người chiến sĩ Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) luôn hiện lên như điểm tựa vững chắc, sẵn sàng đối mặt hiểm nguy để giành lại sự sống cho người dân. Niềm vui của họ không ồn ào, không phô trương, mà lặng lẽ lắng lại trong sự an toàn của người dân, trong từng ánh mắt, nụ cười và những lá thư cảm ơn giản dị nhưng đầy ý nghĩa.

"Kế hoạch CM12" - dấu ấn mới của Điện ảnh CAND

"Kế hoạch CM12" - dấu ấn mới của Điện ảnh CAND

Điện ảnh Công an nhân dân (CAND) vừa bắt tay vào sản xuất bộ phim truyền hình dài tập "Kế hoạch CM12". Bộ phim tái hiện một trong những chiến công đặc biệt, mang dấu ấn sâu đậm của lực lượng CAND ở lĩnh vực phản gián trong những năm 1981-1984 mà ít người được biết. Không chỉ là một bộ phim về nghiệp vụ, bộ phim chứa đựng thông điệp về bản lĩnh, trí tuệ và sự nhân văn của lực lượng CAND Việt Nam.

Thượng úy Công an tạo clip "viral"

Thượng úy Công an tạo clip "viral"

Tuần qua, một clip tuyên truyền Luật Trật tự an toàn giao thông (TTATGT) đường bộ của Công an xã A Lưới (TP Huế) rất sinh động, ấn tượng đã gây "bão" trên mạng xã hội. Cùng với nhiều clip tuyên truyền khác của cán bộ, chiến sĩ Công an ở nhiều đơn vị, các clip tuyên truyền pháp luật như thế đã tạo viral (lan tỏa) trên mạng xã hội, thu hút hàng triệu lượt xem và bình luận, mang lại hiệu quả tuyên truyền tích cực trong cộng đồng.

Khát vọng cống hiến của người “truyền lửa”

Khát vọng cống hiến của người “truyền lửa”

Dưới tiết trời nắng ấm của một ngày cuối tháng 3, chúng tôi gặp Thiếu úy Nguyễn Thị Phương Anh, cán bộ Khoa An ninh chính trị nội bộ, Trường Đại học An ninh nhân dân (Bộ Công an) cũng là lúc em vừa trở về sau chuyến công tác ở TP Hà Nội. Phương Anh là một trong 20 gương mặt trẻ Công an vừa được Bộ Công an tuyên dương, trao giải thưởng “Gương mặt trẻ Công an tiêu biểu” năm 2025.

Người lính trở về từ ký ức làng

Người lính trở về từ ký ức làng

Tháng Tư lại về trên làng tôi, một ngôi làng ở Diễn Châu Nghệ An - lặng lẽ mà thấm sâu như một miền ký ức cũ. Gió từ cánh đồng thổi qua, mang theo hương lúa trổ bông dìu dịu, quyện trong sắc nắng cuối xuân còn vương chút êm đềm.

Người kể chuyện Kế hoạch phản gián CM-12

Người kể chuyện Kế hoạch phản gián CM-12

Thời gian gần đây, Thiếu tướng Nguyễn Khắc Đức - nguyên Cục trưởng Cục Kỹ thuật nghiệp vụ 1, Bộ Công an - trở thành tác giả có nhiều đầu sách được NXB CAND ấn hành. Gắn bó với trang viết từ khi còn là một người lính nghiệp vụ, sau khi nghỉ hưu, Thiếu tướng Nguyễn Khắc Đức có nhiều thời gian hơn dành cho công việc viết lách mà ông yêu thích từ thuở thiếu thời.

Thơ Xuân mới: Khắc họa thành công hình tượng người chiến sĩ CAND

Thơ Xuân mới: Khắc họa thành công hình tượng người chiến sĩ CAND

1.118 tác giả dự thi với hơn 3.000 tác phẩm là những con số “biết nói” chứng tỏ sức hấp dẫn của cuộc thi thơ mang tên “Xuân mới” do Chi hội Nhà văn Công an tổ chức. Hàng nghìn tác giả thuộc nhiều độ tuổi, ngành nghề, vùng miền khác nhau đã cùng hội tụ so tài, tạo nên một bức tranh thi ca muôn màu, muôn sắc, phong phú về chủ đề, đa dạng về bút pháp, linh hoạt về giọng điệu, mới mẻ trong cách thể nghiệm.

Bền bỉ hành trình lan tỏa văn hóa đọc

Bền bỉ hành trình lan tỏa văn hóa đọc

Từ cuối tháng 3 đến hết tháng 4 hằng năm, Trung tá Đỗ Thu Thơm, Giám đốc Thư viện CAND lại tất bật với các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam trong lực lượng CAND.

“Lính chiến” kể chuyện đánh án

“Lính chiến” kể chuyện đánh án

Nhiều đường dây lừa đảo kinh tế quy mô lớn, thủ đoạn tinh vi liên tiếp bị bóc gỡ, bắt giữ nhiều đối tượng, thu hồi tài sản không nhỏ cho Nhà nước và Nhân dân... Một trong những người trực tiếp tham gia, góp phần quan trọng làm nên sự thành công của những chuyên án đặc biệt ấy là Đại úy Nguyễn Hữu Dũng (Công an phường Cầu Giấy, TP Hà Nội).

"Đất cháy": Khi "đất" chưa nguội và "lửa" còn âm ỉ

"Đất cháy": Khi "đất" chưa nguội và "lửa" còn âm ỉ

Trong nhiều năm, văn học viết về lực lượng Công an nhân dân thường vận hành trong một quỹ đạo khá ổn định, lấy sự kiện làm trung tâm, tổ chức tự sự quanh mô hình xung đột - truy quét - chiến thắng, và khép lại bằng sự khẳng định trật tự. Ở đó, văn học chủ yếu đóng vai trò minh chứng cho một chân lý có sẵn. Sự kiện được kể lại như một bằng chứng, hơn là như một vấn đề cần suy tư.

Nguyện ước mùa xuân từ châu Phi

Nguyện ước mùa xuân từ châu Phi

Lời tòa soạn: Với những sĩ quan Công an thực hiện nhiệm vụ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ở những miền đất xa xôi của châu Phi, cuộc sống không chỉ là nhịp công việc căng thẳng giữa nắng rát mưa tuôn, mà vẫn có những lúc lắng lại tâm tư, vút bay cảm xúc đẹp đẽ về quê hương xứ sở, về tình đồng nghiệp quốc tế, những ước muốn ngân lên nơi con tim nặng lòng với lục địa đen. Xin giới thiệu tới độc giả những nguyện ước thiêng liêng của các sĩ quan Công an từ châu Phi.

Phố nhỏ với ký ức cuộc bầu cử đầu tiên

Phố nhỏ với ký ức cuộc bầu cử đầu tiên

Phố Hàng Vôi (Hà Nội) dài hơn 300m, rộng 8m, chạy từ phố Lò Sũ đến ngã tư phố Ngô Quyền giao với Tông Đản, nối liền với phố Hàng Tre. Đây nguyên là đất thôn Kiếm Hồ, Trừng Thanh thuộc tổng Tả Túc (sau là tổng Phúc Lâm), huyện Thọ Xương, kinh thành Thăng Long xưa. Phố này trước đây nằm sát bờ sông Hồng, thuận tiện cho thuyền bè chở vôi các nơi cập bến, có nhiều chỗ nung vôi và buôn bán vôi, do đó có tên là Hàng Vôi.

Tôn vinh các giá trị của thi ca

Tôn vinh các giá trị của thi ca

Ngày Thơ Việt Nam đã diễn ra sôi động trên địa bàn cả nước trong dịp Tết Nguyên tiêu. Ngày Thơ Việt Nam chính thức ra đời đến nay được 24 năm, nhưng ở một số địa phương, sự kiện Ngày Thơ đã được tổ chức trước đó như ở tỉnh Quảng Ninh vào năm 1988, Đêm thơ Núi Nhạn (tỉnh Phú Yên cũ) vào năm 1980.

Cho bản làng yên vui

Cho bản làng yên vui

Những ngày đầu năm mới, bước chân của những cán bộ, chiến sĩ Công an xã Mường Chanh, tỉnh Sơn La ngày đêm bám bản, bám mường, đến với đồng bào các bản, các xóm để tuyên truyền, vận động thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, giữ gìn an ninh, trật tự, mang lại cuộc sống bình yên cho mỗi mái nhà.

Giá trị của tầm vóc chiến lược

Giá trị của tầm vóc chiến lược

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định chân lý: “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một. Sông có thể cạn, núi có thể mòn, nhưng chân lý ấy không bao giờ thay đổi”. Chân lý của Người đồng thời cũng thể hiện tầm vóc tư tưởng và chiến lược phát triển tương lai đất nước.

Gìn giữ giá trị di sản nghệ thuật của danh họa Lê Bá Đảng

Gìn giữ giá trị di sản nghệ thuật của danh họa Lê Bá Đảng

Nhân dịp Tết Bính Ngọ 2026, từ ngày 31/1 đến 28/2, gia đình họa sĩ Lê Bá Đảng phối hợp Bảo tàng Đà Nẵng tổ chức triển lãm “Ngựa và hoa trong sáng tác của họa sĩ Lê Bá Đảng”. Thành phố Đà Nẵng là nơi họa sĩ Lê Bá Đảng xuất dương sang Pháp bằng tàu thủy vào năm 1939 và thật ý nghĩa khi triển lãm được tổ chức tại đây sau khi toàn bộ di sản của ông được đưa về nước.

Bồi đắp sức mạnh nội sinh của dân tộc

Bồi đắp sức mạnh nội sinh của dân tộc

Khai xuân mới 2026, khi Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có những phát biểu rất quan trọng.

Xuân về theo bước chân anh

Xuân về theo bước chân anh

Giữa những ngày cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự, bảo vệ tuyệt đối an toàn Đại hội lần thứ XIV của Đảng và Tết Nguyên đán Bính Ngọ, trên nhiều nẻo đường, các cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh Bắc Ninh làm nhiệm vụ truy bắt đối tượng truy nã vẫn lặng lẽ bám địa bàn, vượt khó khăn, hiểm nguy...

Nước kiệu mùa xuân

Nước kiệu mùa xuân

Trong tâm thức của người Á Đông, năm Ngựa thường gợi lên những cuộc viễn du. Ngựa là vó câu tung hoành, là chí ở bốn phương, là những thảo nguyên bao la gió lộng. Nhưng, khi tờ lịch cuối cùng của năm cũ rơi xuống, nhường chỗ cho rạng đông của năm mới Bính Ngọ 2026, tôi lại không nghĩ về những chuyến đi tìm danh vọng hay những cuộc chinh phạt ồn ào.

Căn tính Việt như mầm xanh cội

Căn tính Việt như mầm xanh cội

Đất nước mình như câu hát “sáng chắn bão dông, chiều ngăn nắng lửa”, biểu thị một trầm tích lịch sử của mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, chính điều ấy rèn luyện ý chí và nghị lực để vượt qua những nguy nan, hiên ngang sống một cuộc đời xứng danh giống nòi Tiên Rồng. Từ trong những khó khăn đến kiệt cùng người Việt mình vẫn cố gắng sống, chung một lòng hướng về nhau, dìu dắt nhau đứng dậy và chia sẻ ngọt bùi cho nhau.