Cuốn nhật ký đặc biệt của phóng viên chiến trường Điện Biên Phủ

Ngày nay, khi đến thăm Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (TP Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên), công chúng có cơ hội được chiêm ngưỡng một kỷ vật đặc biệt, đó là cuốn nhật ký chiến trường của Đại tá quân đội, họa sĩ Phạm Thanh Tâm (1932-2019).

Cuốn nhật ký gồm 44 trang viết tay và các ký họa chiến trường ghi lại những diễn biến, cảm xúc của một nhà báo - chiến sĩ trực tiếp tham gia 55 ngày đêm “khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt” trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Từ 20 năm trước, cuốn nhật ký này  từng gây xôn xao dư luận thế giới khi được NXB Asia Ink xuất bản bằng tiếng Anh với tựa đề “Drawing Under Fire: War diary of a young Vietnamese artist”.

Một trong những phóng viên chiến trường đầu tiên

Tháng 5/2024, cuốn sách “Kí họa trong chiến hào” - là cuốn nhật ký in cùng hơn 30 ký họa của họa sĩ - chiến sĩ Phạm Thanh Tâm đã được NXB Kim Đồng phát hành nhân dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ. Bản tiếng Việt sử dụng tư liệu thiết kế và hình ảnh của ấn bản tiếng Anh “Drawing Under Fire: War diary of a young Vietnamese artist” ấn hành năm 2005 của NXB Asia Ink . Toàn bộ phần nhật ký của họa sĩ Phạm Thanh Tâm được đánh máy lại từ bản chép cuốn nhật ký năm 1954 của họa sĩ do NXB Asia Ink cung cấp.

Trang 24: Cuốn nhật ký đặc biệt của phóng viên chiến trường Điện Biên Phủ -0
Cố nhà báo, họa sĩ Phạm Thanh Tâm. (Ảnh tư liệu của Bảo tàng TP Hồ Chí Minh).

Họa sĩ Phạm Thanh Tâm quê gốc ở Nam Định, sinh năm 1932 tại Hải Phòng. Năm 1950, Phạm Thanh Tâm vào bộ đội, được phân công về Ban Chính trị Trung đoàn Bộ binh 34, làm phóng viên báo “Tất thắng” hoạt động chủ yếu ở vùng Nam Định, Ninh Bình. Do có năng khiếu hội họa và trước đó đã được theo học lớp dạy vẽ ngắn ngày của Liên khu 3, ông vừa viết báo vừa vẽ minh họa. Sau đó, Phạm Thanh Tâm trở thành phóng viên của báo “Quyết thắng” thuộc Đại đoàn Công pháo 351, được gửi đến một trung tâm huấn luyện quân sự ở biên giới với Trung Quốc. Cuối tháng 1/1954, ông trở lại chiến trường với vai trò phóng viên kiêm họa sĩ, trực tiếp tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Tại chiến trường, ông vừa viết tin, bài cho báo “Quyết thắng”, vừa gửi tin bài cho Báo “Quân đội nhân dân” và vẽ ký họa chiến trường.

Cuốn nhật ký được tác giả Phạm Thanh Tâm thực hiện từ tháng 2/1954, sau khi ông đi bộ xuyên 160km đường rừng từ Lào Cai đến Yên Bái để tham gia chiến dịch, sau đó đi tiếp chặng đường hơn 300km đến Điện Biên Phủ. Cuốn nhật ký làm lay động bạn đọc thế giới khi được xuất bản bằng tiếng Anh năm 2005 vì đã phản ánh một cách trung thực, sinh động về cuộc hành quân đầy gian khổ, hy sinh mà anh dũng của quân dân Việt Nam. Các chiến sĩ pháo binh chỉ bằng đôi tay trần đã kéo những khẩu pháo nặng hơn 2 tấn vượt qua núi non hiểm trở vào sát trận địa.

“Kí họa trong chiến hào” gồm 3 phần: “Đường ra trận”, “Trong chiến hào” và “Về hậu phương”. Trong đó: “Đường ra trận” là đường lên với Điện Biên nơi Phạm Thanh Tâm ghi lại chân dung những người ông gặp trên đường ra chiến dịch, đó là dân công hỏa tuyến, công binh mở đường, thanh niên xung phong và đặc biệt gần gũi với ông là chân dung những người pháo thủ thức suốt đêm để kéo pháo lên trận địa; Phần “Trong chiến hào” là những trang nhật ký viết trong suốt 55 ngày đêm của chiến dịch Điện Biên Phủ với những ghi chép sống động hữu ích cho bất cứ ai muốn tìm hiểu về chiến dịch Điện Biên Phủ; Phần “Về hậu phương” là niềm vui chiến thắng, những dự cảm về cuộc chiến phía trước để có được ngày hòa bình lâu dài.

Trang 24: Cuốn nhật ký đặc biệt của phóng viên chiến trường Điện Biên Phủ -0
Cuốn “Ký họa trong chiến hào” được NXB Kim Đồng phát hành năm 2024.

Là phóng viên khi ấy mới đang ở độ tuổi 20, qua mô tả trong cuốn nhật ký với 44 trang viết tay bằng bút mực, nhà báo Phạm Thanh Tâm khi đó đã di chuyển khắp chiến trường, xuyên qua chiến hào, tìm đến các trận địa pháo kề cận quân thù để thu thập thông tin về tình hình chiến sự. Ông ngủ trong trận địa, tham gia đào hầm, kéo pháo, đưa tin chiến trận cho các báo, vẽ ký họa, sáng tác thơ, bài hát…về những chiến sĩ pháo binh, lực lượng dân công hỏa tuyến tham gia mở đường, vận chuyển vũ khí, đạn dược, lương thực phục vụ chiến dịch. Đặc biệt, quá trình bám sát trận địa, ăn ngủ cùng bộ đội, ông còn dành nhiều trang nhật ký viết về Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp, về Quân đội nhân dân Việt Nam... với tất cả tấm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc. Phần cuối cuốn nhật ký là những bài hát, bài thơ do chính ông sáng tác nhằm cổ vũ, động viên tinh thần đồng chí, đồng đội trước mỗi trận đánh. Trong đó có một số bài tiêu biểu, như: “Đoàn quân anh dũng bắn phi cơ”; “Cho toàn Tây Bắc yên vui”; “Giặc Pháp ở Điện Biên Phủ sợ pháo ta”; “Hoan hô chiến thắng Điện Biên”... Năm 2014, nhân dịp kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, họa sĩ Phạm Thanh Tâm đã trao cuốn nhật ký quý giá của mình tặng Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ.

Số phận đặc biệt của cuốn nhật ký chiến trường

Cũng có nhiều người đặt câu hỏi, tại sao một cuốn nhật ký đặc biệt, có giá trị lịch sử như vậy mà lại được xuất bản bằng Tiếng Anh và mãi tới 20 năm sau đó mới xuất hiện phiên bản tiếng Việt? Có lẽ, cũng giống như cuộc đời,  cuốn sách này dường như cũng có số phận của riêng nó. Nhà báo - giám tuyển Sherry Bunchanan đã tình cờ biết được họa sĩ Phạm Thanh Tâm có ghi nhật ký trong những ngày ở chiến trường Điện Biên Phủ khi bà đi tìm hiểu về mỹ thuật trong chiến tranh của Việt Nam, trong đó Phạm Thanh Tâm là một trong số ít các họa sĩ có mặt trong cả 2 cuộc chiến. Sherry Bunchanan đã may mắn được nhà báo - họa sĩ Phạm Thanh Tâm cho phép xuất bản cuốn nhật ký được ông giữ gìn cẩn thận suốt gần 50 năm, để những ghi chép đặc biệt đó có cơ hội được giới thiệu đến với độc giả thế giới. 

Trang 24: Cuốn nhật ký đặc biệt của phóng viên chiến trường Điện Biên Phủ -0

Khi phiên bản tiếng Anh về cuốn nhật ký của Phạm Thanh Tâm xuất hiện, dư luận thế giới dường như ngỡ ngàng bởi vì cho đến thời điểm năm 2005, rất ít cuốn sách về chiến dịch Điện Biên Phủ từ góc nhìn của quân Việt Minh được xuất bản. Trong ấn bản tiếng Việt của “Ký họa trong chiến hào” được NXB Kim Đồng phát hành, nhà báo - giám tuyển Sherry Bunchanan đã chia sẻ: “Tôi thật lòng ngưỡng mộ sự bình tĩnh của Phạm Thanh Tâm dưới làn đạn của một trong những trận chiến khốc liệt nhất thế kỷ 20, trận chiến mang lại độc lập cho Việt Nam. Giữa chiến trường ông vẫn giữ được lòng trắc ẩn, giúp đỡ đồng đội của mình thông qua các bức tranh và vẫn có thể bình tâm cầm bút viết ở chốn mà nhà báo Mỹ Bernard Fall mô tả là “một góc địa ngục”…”.

Sau khi trở về từ chiến trường Điện Biên Phủ, năm 1955, phóng viên Phạm Thanh Tâm được điều về công tác tại Báo Quân đội nhân dân, sau đó ông theo học Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam (nay là Đại học Mỹ thuật Việt Nam). Trong cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, ông đã tham gia với vai trò đặc phái viên của Cục Tuyên huấn (Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam ông đã đến Chiến dịch Khe Sanh, Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử với vai trò là một họa sĩ chiến trường, rồi nghỉ hưu ở cương vị Giám đốc Xưởng Mỹ thuật Quân đội với quân hàm Đại tá…

Những câu chuyện đời lính bằng tranh, ký họa của ông cho đến nay vẫn được cán bộ, chiến sĩ và công chúng trong nước và thế giới yêu thích bởi sự chân thực, sống động và đầy ắp tính lịch sử, là một khối tư liệu bằng hình ảnh vô cùng quý giá. Chỉ tiếc rằng, khi bản tiếng Việt của cuốn sách “Kí họa trong chiến hào” được xuất bản tại Việt Nam thì Đại tá, cựu phóng viên chiến trường, họa sĩ Phạm Thanh Tâm đã về miền mây trắng…

Nguyệt Hà

Các tin khác

Đồng hành với người dân gỡ khó từ cơ sở

Đồng hành với người dân gỡ khó từ cơ sở

Ở những địa bàn rộng lớn và rất đặc thù như miền Trung, phóng viên thường trú là cầu nối đưa thông tin từ cơ sở đến tòa soạn nhanh, chính xác và khách quan. Gần dân để nghe, đi sâu thực tế để hiểu, kiểm chứng để phản ánh đúng những vấn đề người dân quan tâm – đó cũng là cách phóng viên Báo Công an nhân dân (CAND) đưa tiếng nói cơ sở đến bạn đọc, đồng thời góp phần giúp cơ quan chức năng kịp thời nhận diện và hành động.

Dấu ấn đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình đầu tiên của Việt Nam

Dấu ấn đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình đầu tiên của Việt Nam

Chúng tôi có mặt tại Đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình (GGHB) số 1, Bộ Công an đóng tại Trung tâm Đào tạo và Phát triển năng lực GGHB, ở xã Hoàng Hoa Thám, Hưng Yên vào một ngày nắng lửa, khi cả đơn vị tổ chức diễn tập thực chiến chào đón Đoàn Tư lệnh Cảnh sát Liên hợp quốc (LHQ) đến thăm và làm việc. Cảm nhận rõ nhất là dấu ấn của một đơn vị trẻ, năng động, mang theo khát khao thực hiện sứ mệnh GGHB LHQ tại các địa bàn xa Tổ quốc.

Một lần đến Trường Sa…

Một lần đến Trường Sa…

Tôi đã đăng ký đi Trường Sa không chỉ một lần. Mỗi khi nghe tin có đoàn công tác chuẩn bị ra đảo, tôi lại đăng ký. Nhưng rồi vì nhiều lý do, tôi vẫn chưa thực hiện được ước nguyện. Có lúc tưởng như đã đến lượt mình, cuối cùng lại lỡ hẹn.

Từ “người đưa tin” đến nhiệm vụ quốc tế cao cả

Từ “người đưa tin” đến nhiệm vụ quốc tế cao cả

Từ những bản tin đầu tiên với không ít va vấp, nghề báo đã đưa tôi đến Trường Sa, Làng Nủ, những sự kiện trọng đại của đất nước và rồi tới hiện trường động đất cách quê hương nửa vòng trái đất. Mỗi chuyến đi cho tôi thêm một cách hiểu về hai chữ “đưa tin”.

Nghề báo đã cho tôi gặp những người thầy “đặc biệt”

Nghề báo đã cho tôi gặp những người thầy “đặc biệt”

26 năm gắn bó với Báo CAND (tờ báo mà chúng tôi coi như ngôi nhà thứ hai và là một phần cuộc đời của mình) thì có tới 24 năm tôi là phóng viên theo dõi mảng giáo dục và đào tạo. Và đến bây giờ, tôi vẫn luôn thầm cảm ơn một cơ duyên may mắn vô hình nào đó đã đưa tôi đến với giáo dục, cho tôi cơ hội được đóng góp một phần nhỏ bé của mình trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo nước nhà.

Chút kỷ niệm về chuyến xuất ngoại “vô tiền khoáng hậu”

Chút kỷ niệm về chuyến xuất ngoại “vô tiền khoáng hậu”

Trong đời làm báo của mình - đặc biệt là gần 30 năm làm báo Công an nhân dân và An ninh thế giới - tôi đã đi công tác không biết bao nhiêu chuyến và riêng đi nước ngoài cũng phải gần 25 chuyến. Nhưng có một chuyến đi “vô tiền khoáng hậu”, đó là chuyến đi sang Pakistan vào trung tuần tháng 10 năm 2001.
Và lý thú nhất trong chuyến đi này là chuyện tôi và cuốn Kinh Koran.

Lắng nghe dân nói, làm đến cùng việc dân cần…

Lắng nghe dân nói, làm đến cùng việc dân cần…

Có những bài báo “khép lại” sau khi đăng tải nhưng hành trình tạo chuyển biến trong đời sống từ bài báo ấy chỉ mới bắt đầu. Tại Lâm Đồng, từ những đồi thông bị “xẻ thịt” đến những khu dân cư bị bủa vây bởi ô nhiễm được phản ánh trên Báo Công an nhân dân đã góp phần thúc đẩy cơ quan chức năng vào cuộc, kịp thời chấn chỉnh, xử lý dứt điểm vi phạm, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân.

Cần “dẹp” những trò nhảy múa quái dị ở công viên Lãm Làng

Cần “dẹp” những trò nhảy múa quái dị ở công viên Lãm Làng

Để công viên Lãm Làng thực sự trở lại đúng chức năng là không gian sinh hoạt cộng đồng, vui chơi, giải trí lành mạnh, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng cần sớm vào cuộc, kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý nghiêm những hành vi gây mất an ninh, trật tự, gây ô nhiễm tiếng ồn, chiếm dụng không gian công cộng trái quy định.

Chuyện “rèn binh” chó nghiệp vụ của Cảnh vệ miền Nam

Chuyện “rèn binh” chó nghiệp vụ của Cảnh vệ miền Nam

Ít xuất hiện trước công chúng, nhưng công tác bảo vệ các sự kiện chính trị, văn hóa quan trọng diễn ra hay các chuyến công tác của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, khách quốc tế đến khu vực phía Nam, những chú chó nghiệp vụ của Phòng Cảnh vệ miền Nam (Bộ Tư lệnh Cảnh vệ) luôn sát cánh cùng cán bộ, chiến sĩ, trở thành “mắt thần”, “lá chắn” bảo đảm an ninh, an toàn tuyệt đối.

Xóa vùng lõm sóng ở Lạng Sơn: Đưa kết nối đến những bản làng biệt lập

Xóa vùng lõm sóng ở Lạng Sơn: Đưa kết nối đến những bản làng biệt lập

Từ bản Lân Đặt biệt lập giữa núi rừng, nơi người dân vừa trải qua nhiều tháng bị nước lũ chia cắt, đến những tuyến cáp đang được triển khai tại Tràng Định, hành trình xóa vùng lõm sóng di động ở Lạng Sơn đang được thực hiện bằng quyết tâm của Viettel, sự vào cuộc của bộ đội và sự đồng lòng của chính quyền, nhân dân. Không chỉ đưa sóng 4G đến những nơi còn thiếu kết nối, chương trình còn mở rộng cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ số, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh trên địa bàn biên giới.

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Trước tình trạng vi phạm pháp luật trong học sinh, thanh thiếu niên (HS, TTN) còn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm, Công an TP Hải Phòng đã triển khai nhiệm vụ, giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật trong HS, TTN, người thất nghiệp trên địa bàn. Trong đó đánh giá thực trạng, nhận diện nguyên nhân, đề ra giải pháp nhằm chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở, không để những biểu hiện lệch chuẩn trở thành mầm mống tội phạm.

Những lá đơn từ tuổi mười tám

Những lá đơn từ tuổi mười tám

Có những chàng trai vừa rời ghế nhà trường đã tìm đến Công an xã để tìm hiểu về tiêu chuẩn, điều kiện thực hiện nghĩa vụ Công an nhân dân (CAND). Sau khi cân nhắc, họ viết đơn tình nguyện, mong muốn được rèn luyện trong môi trường kỷ luật, thử sức và trưởng thành qua những năm tháng thực hiện nghĩa vụ. Đằng sau mỗi lá đơn là những khát vọng của tuổi trẻ, cùng mong muốn được góp sức mình cho quê hương.

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Thông qua công tác tuyên truyền, vận động kết hợp tổ chức nhiều hình thức linh hoạt, sáng tạo, lực lượng Công an xã, phường tại Hà Tĩnh đã vận động người dân trên địa bàn giao nộp hàng trăm khẩu súng cùng nhiều công cụ hỗ trợ, vật liệu nổ các loại.

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Sau cai nghiện, điều khó nhất với nhiều người không chỉ là tránh xa ma túy mà còn là bắt đầu lại cuộc sống. Từ rà soát, quản lý, giáo dục đến kết nối vay vốn, học nghề, tìm việc làm, Công an các đơn vị, địa phương ở Hải Phòng đang cùng chính quyền, ngân hàng và các đoàn thể tạo thêm những “điểm tựa” để người sau cai có thể tự đứng lên bằng chính sức lao động của mình.

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

Không để ma túy có khoảng trống len vào địa bàn, suốt 45 ngày đêm, Công an TP Đà Nẵng đồng loạt tổng rà soát từ khu dân cư, chung cư, nhà trọ, cơ sở lưu trú đến chợ đầu mối, bến xe và những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ. Với phương châm “đi từng nhà, rà từng người”, mỗi cuộc kiểm tra không chỉ để phát hiện, xử lý mà còn mở ra những đầu mối truy xét, đấu tranh, làm sạch địa bàn. 45 ngày đêm khép lại, yêu cầu “làm sạch để giữ sạch” tiếp tục được đặt ra thường xuyên, hướng tới mục tiêu xây dựng TP Đà Nẵng không ma túy.

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

10 năm qua, những đứa trẻ đang được nuôi dưỡng tại Trung tâm Từ thiện xã hội chùa Hồi Long, xã Hoằng Thanh, tỉnh Thanh Hóa vẫn gọi sư cô Thích Đàm Ngoan là mẹ. Từ những đứa trẻ đỏ hỏn bị bỏ lại bên cổng chùa đến những em nhỏ lớn lên dưới mái nhà Hồi Long, sư cô đã dành phần lớn thời gian, công sức và tình yêu thương để các em có một tuổi thơ bình thường như bao đứa trẻ khác.

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Hơn hai thập kỷ sau khi được mở tuyến, đường Hồ Chí Minh nhánh Tây từ Phong Nha đến Khe Sanh đã trở thành một trục giao thông quan trọng xuyên qua miền Tây Quảng Trị. Tuyến đường đi qua những vùng núi rừng hiểm trở, kết nối các bản làng với miền xuôi, tạo thuận lợi cho người dân đi lại, giao thương và từng bước thay đổi sinh kế.

Nẻo thiện tìm về

Nẻo thiện tìm về

Giúp đỡ người dân đi qua đường khi gặp mưa lũ, không nhận tiền “bồi dưỡng” của đối tượng khai thác gỗ trái phép, không quản thời gian, không nề hà công việc, có lệnh triệu tập là lên đường, đó là bản tính của Nguyễn Quốc Duy - Tổ trưởng Tổ an ninh trật tự (ANTT) thôn Mỹ Thạnh, xã Hàm Thạnh, tỉnh Lâm Đồng.

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Để ngăn ngừa hành vi đặt bẫy, giăng lưới săn bắt động vật hoang dã (chim trời) mùa di cư, lực lượng Công an cơ sở ở các xã ven biển tỉnh Hà Tĩnh đã đồng loạt triển khai nhiều biện pháp thu gom, phá huỷ các bẫy chim trái phép đến bắt giữ, xử lý những trường hợp săn bắt, tiêu thụ động vật hoang dã trái phép.