Cuốn nhật ký của người lính giải phóng gần 60 năm lưu lạc tại Mỹ

Cựu binh Mỹ Peter Mathews đang giữ cuốn nhật ký của một người lính Việt Nam trong chiến tranh. Đã 56 năm trôi đi, chiến tranh lùi xa nhưng ông vẫn luôn canh cánh khi chưa trao trả được cuốn nhật ký của người lính Giải phóng tới gia đình anh…

Nỗi niềm gia đình thân nhân liệt sĩ

Ngày đầu tháng 2/2023, chúng tôi tìm về gia đình liệt sĩ Cao Văn Tuất (thôn Cao Thắng, xã Kỳ Xuân, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh). Ngôi nhà đơn sơ nằm trong con ngõ nhỏ hẹp, những hạt mưa xuân đang lơ lửng trước hiên càng làm không khí thêm yên tĩnh, trầm buồn. Những ngày này, thông tin về cuốn nhật ký của người lính quân Giải phóng do một cựu binh Mỹ thu được tại chiến trường, đang xôn xao trong làng, ngoài xóm.

Cuốn nhật ký của người lính giải phóng gần 60 năm lưu lạc tại Mỹ -0
PV trao đổi với anh Hà Huy Mỳ.

Tiếp chúng tôi là anh Hà Huy Mỳ - con trai bà Cao Thị Diếu (chị gái đầu của liệt sĩ Cao Văn Tuất). Ông Mỳ là người lo việc hương khói, thờ cúng liệt sĩ Cao Văn Tuất từ bao năm nay.

Không nén được những giọt nước mắt, anh Mỳ xúc động kể: “Tôi được nghe bố mẹ kể lại, cậu Tuất sinh năm 1942. Cậu đi bộ đội từ năm 1963, đến năm 1972 thì gia đình nhận được giấy báo tử từ đơn vị gửi về. Cậu tôi nhập ngũ khi tuổi đời còn trẻ, mang trong mình ước mơ hoài bão chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Từ ngày cậu tôi đi, đến nay đã gần 60 năm vẫn là khoảng trống không thể lấp đầy đối với gia đình. Giờ đây mẹ tôi (chị gái của liệt sĩ Cao Văn Tuất) và dì tôi (em gái liệt sĩ Cao Văn Tuất) đều đã tuổi cao sức yếu nhưng không ngày nào không mong ngóng tin của cậu tôi. Từ khi biết tin cuốn nhật ký cậu tôi viết đang được một cựu binh người Mỹ lưu giữ, chúng tôi đều vui mừng, xúc động cả đêm không ngủ được. Biết được những dòng tâm sự của cậu tôi, một người lính viết về nỗi nhớ mẹ, nhớ gia đình, người thân… thì chúng tôi càng thêm thương cậu nhiều hơn”.

Cuốn nhật ký của người lính giải phóng gần 60 năm lưu lạc tại Mỹ -0
Người cựu binh Mỹ Peter Mathews và cuốn nhật kí được lưu giữ cẩn thận gần 60 năm qua.

Ông Mỳ lật giở cuốn “Sổ gia đình liệt sĩ” bấy lâu được gia đình đặt trên bàn thờ thay cho di ảnh và bài vị của liệt sĩ Cao Văn Tuất. Bên trong sổ ghi thông tin ngày hy sinh của liệt sĩ là ngày 10/12/1967. Mốc thời gian này khá trùng khớp với mốc thời gian cựu binh Mỹ nhặt được cuốn sổ ở Tây Nguyên.

Trở lại với câu chuyện hơn 50 năm trước, Đăk Tô tháng 11 năm 1967 là một trận đánh ác liệt kéo dài hàng tháng trời tại Tây Nguyên. Những người lính Giải phóng thường để ba lô ở một khu vực tập kết để tiện di chuyển khi chiến đấu. Cuốn nhật ký gồm 93 trang được Peter Mathews - một xạ thủ súng máy thời đó tìm thấy trong một ba lô dưới chân đồi 724 (tên đồi được đặt theo độ cao của nó so với mực nước biển). Chiếc ba lô nằm giữa một đống ba lô và thi thể những người lính đã dũng cảm hi sinh sau một cuộc chiến. Chiếc ba lô không ở bên cạnh một người nào, cho nên Peter Mathews cũng không biết chủ nhân của nó là ai, ở đâu, còn sống hay đã chết? Peter Mathews đã coi nó như một kỉ vật chiến trường và khi rời Việt Nam, ông đã đem nó về cố quốc và lưu giữ kỹ suốt 56 năm qua, dù không biết rõ chủ nhân của nó là ai.

Cuốn nhật ký của người lính giải phóng gần 60 năm lưu lạc tại Mỹ -0
Cuốn nhật ký của người lính giải phóng gần 60 năm lưu lạc tại Mỹ -1
Một số trang trong cuốn nhật kí.

Gần đây vào một dịp tình cờ, Peter Mathews làm việc tại Upper Saddle River, khi tới một văn phòng đặt tại nhà của một khách hàng, ông bắt gặp chiếc nón lá Việt Nam. Điều đó mở đầu cho cuộc trò chuyện giữa ông với vị khách hàng này, người đã nhận nuôi hai đứa trẻ từ Việt Nam và đã đến thăm đất nước này nhiều lần. Peter Mathews mang cuốn nhật ký tới nhà của khách hàng đó, ông này lại nhờ bạn của mình dịch một số trang. Sau đó Peter Mathews bắt đầu đăng các trang trong cuốn nhật ký lên mạng xã hội với hy vọng thu thập được thêm thông tin.

Sau khi đọc một số trang trong cuốn nhật ký vừa được dịch, Peter Mathews biết tên của người lính là Cao Xuan Tuat, cũng như địa chỉ của người đó tại huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Từ đó càng thôi thúc ông ước muốn tìm kiếm các đầu mối liên hệ cũng như quay lại Việt Nam và tìm ra chủ nhân những dòng chữ cùng các bức vẽ minh họa khiến ông vô cùng ấn tượng, hay chí ít là trao lại di vật này cho thân nhân liệt sĩ để ông khép lại những vết hằn mà chiến tranh.

Hành trình đi tìm chủ nhân cuốn nhật ký

Ngay từ ngày 30/1/2023, sau khi tiếp cận thông tin về việc cựu binh Mỹ tìm chủ nhân cuốn nhật ký, ông Trần Nhật Tân - Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh Hà Tĩnh đã phối hợp với các cơ quan chức năng để rà soát, đối chiếu với danh sách các cựu chiến binh, liệt sĩ tại địa phương.

Cuốn nhật ký của người lính giải phóng gần 60 năm lưu lạc tại Mỹ -0
Cuốn nhật ký của người lính giải phóng gần 60 năm lưu lạc tại Mỹ -1
Cuốn nhật kí được người cựu binh Mỹ lưu giữ cẩn thận từ năm 1966.

Đồng thời, thông qua email, ông Tân cũng đã từng bước liên hệ được với tác giả bài viết đăng tải trên tờ báo North Jersey và liên hệ được với nhân vật chính - ông Peter Mathews để nắm bắt thêm những thông tin liên quan, phục vụ cho công cuộc tìm kiếm. Một điều khó khăn là ông Peter Mathews hiện đã 77 tuổi, không thành thạo máy vi tính và các phần mềm chia sẻ hình ảnh, phụ thuộc vào con gái nên việc gửi hình ảnh các trang trong cuốn nhật ký rất chậm, mỗi lần chỉ vài trang.

Sau hơn một ngày để xác minh, tìm kiếm, gửi địa chỉ email liên hệ, ông Peter Mathews gửi một bức ảnh chụp một trang trong cuốn sổ, trong đó có ghi rõ địa chỉ gia đình chủ nhân cuốn nhật ký ở thôn Cao Thắng, xã Kỳ Xuân, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, có cha là Cao Xuân Kế, mẹ là Lê Thị Vỹ, chị là Cao Thị Diếu.

Sau khi nhận được thông tin khá chi tiết, cơ quan chức năng Hà Tĩnh đã ngay lập tức phối hợp trích lục hàng trăm hồ sơ các cựu binh, liệt sĩ trên toàn tỉnh có họ Cao. Trong đó xác định có 36 liệt sĩ quê Kỳ Anh có họ Cao và 9 liệt sĩ quê Kỳ Anh có tên Tuất, nhưng duy nhất 1 người có họ Cao tên Tuất là Cao Văn Tuất (khác tên đệm), ở xã Kỳ Xuân, huyện Kỳ Anh có nhiều thông tin khá trùng khớp.

Ngoài ra, theo thông tin từ Công an tỉnh Hà Tĩnh, sau khi rà soát dữ liệu dân cư và xác định không có ai có đầy đủ tên Cao Xuan Tuat như trong cuốn sổ ghi chép có hộ khẩu tại Hà Tĩnh. Một người bạn cùng tham gia bộ đội cùng thời điểm với liệt sĩ Cao Văn Tuất cũng xác nhận chữ viết trong sổ ghi chép là của liệt sĩ Cao Xuân Tuất.

Cuốn nhật ký của người lính giải phóng gần 60 năm lưu lạc tại Mỹ -0
Sổ gia đình liệt sĩ Cao Văn Tuất do người cháu Hà Huy Mỳ lưu giữ.

Bên cạnh đó, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và huyện Kỳ Anh cũng cung cấp tên 1 liệt sĩ là Cao Văn Tuất, quê ở Kỳ Xuân, Kỳ Anh như trên. Liệt sĩ Cao Văn Tuất có bố là Cao Văn Kế (đã mất), mẹ là Lê Thị Vỹ (đã mất) và 3 người chị gái Cao Thị Diếu, Cao Thị Nồng và Cao Thị Nành (đã mất). Tuy nhiên, do nhiều lý do khách quan, gia đình chỉ còn lại một ít hồ sơ về liệt sĩ Cao Văn Tuất và đáng tiếc di ảnh liệt sĩ cũng không có. Đến nay dù nhiều nỗ lực vẫn chưa tìm được thông tin về phần mộ của liệt sĩ.

Các cơ quan chức năng Hà Tĩnh hiện đang tiếp tục liên hệ với ông Peter Mathews để có đầy đủ nội dung cuốn nhật ký.Toàn bộ tài liệu liên quan đã được cung cấp cho Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh để làm các thủ tục theo đúng quy định. Các cơ quan liên quan cũng đang kết nối để ông Peter Mathews có thể sang Việt Nam trong thời gian sớm nhất và tổ chức trao trả lại gia đình liệt sĩ cuốn sổ ghi chép theo nguyện vọng.

Hành trình đi tìm chủ nhân quyển sổ là cách để Peter Mathews được xoa dịu những vết hằn và những ám ảnh mà chiến tranh để lại trong ông, giúp ông sống thanh thản trên cõi đời còn lại. Đó cũng là khát vọng hòa bình, hữu nghị giữa những con người và giữa các dân tộc với nhau trong một thế giới dễ bị tổn thương bởi khủng hoảng, chiến tranh.

Đặng Thanh Ngà

Các tin khác

Bài 1: Những cuộc tìm kiếm chưa bao giờ dừng lại

Bài 1: Những cuộc tìm kiếm chưa bao giờ dừng lại

Tháng Bảy, khi hàng vạn người từ khắp mọi miền đất nước về Quảng Trị dâng hương tri ân các anh hùng liệt sĩ, trên mảnh đất từng là chiến trường ác liệt này vẫn có những cuộc tìm kiếm lặng lẽ diễn ra. Có gia đình sau hơn nửa thế kỷ mới xác định được nơi người thân yên nghỉ nhờ giám định ADN. Có những người vẫn mang theo tấm sơ đồ cũ băng rừng, vượt suối để tìm cha. Mỗi cuộc tìm kiếm là một hành trình đi qua thời gian, nối quá khứ với hiện tại bằng khát vọng đưa những người lính trở về với gia đình và quê hương.

Tháng Bảy tri ân ở “tọa độ lửa” Ngã ba Đồng Lộc

Tháng Bảy tri ân ở “tọa độ lửa” Ngã ba Đồng Lộc

Những ngày tháng Bảy, hàng vạn du khách từ khắp nơi trên mọi miền đất nước đã tìm về "địa chỉ đỏ" Khu di tích lịch sử cấp quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) để tri ân, tưởng nhớ 10 liệt nữ TNXP và các anh hùng, liệt sĩ nhân dịp kỷ niệm 58 năm Chiến thắng Đồng Lộc (24/7/1968 - 24/7/2026) và 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947-27/7/2026).

Lời thề trước giờ ra trận và hành trình tìm đồng đội của bác sĩ già

Lời thề trước giờ ra trận và hành trình tìm đồng đội của bác sĩ già

Dưới cái nắng oi ả của những ngày trung tuần tháng 7, tại Công viên Lê Thị Riêng (TP Hồ Chí Minh), không khí làm việc của Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh diễn ra khẩn trương nhưng cẩn trọng và khoa học. Bên những hố đất sâu, có bóng dáng một người đàn ông năm nay đã 82 tuổi với cặp kính dày, đôi tay tỉ mỉ gạt từng lớp bùn đất, phân loại từng mẩu xương, từng di vật nhỏ…

Hiệu quả chuyển đổi số trong ngành thuế

Hiệu quả chuyển đổi số trong ngành thuế

Chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu trong quản lý Nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - thuế, nơi yêu cầu cao về tính minh bạch, chính xác và kịp thời. Ngành thuế Việt Nam đang từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, số hóa quy trình quản lý nhằm xây dựng hệ thống thuế hiện đại, lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ.

Chuyện tình bất tử của cô giao liên bên sông Vàm Cỏ Đông

Chuyện tình bất tử của cô giao liên bên sông Vàm Cỏ Đông

Chiến tranh "mượn" ông đi nhưng chưa trả lại cho bà. Một lời hứa, đợi chờ kéo dài tận 6 thập kỷ còn mãi trong tim. Thương một người hẹn mãi mãi không về, quý một người giữ mãi đợi chờ. Đó là chuyện tình bất tử của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và cô giao liên Nguyễn Thị Lệ.

Bài 2: Không ngại gian khó, hiện thực hóa khát vọng sớm đưa các liệt sĩ về với quê hương

Bài 2: Không ngại gian khó, hiện thực hóa khát vọng sớm đưa các liệt sĩ về với quê hương

Tháng Bảy - tháng Tri ân, tại nhiều nghĩa trang liệt sĩ và những địa bàn từng là chiến trường ác liệt năm xưa ở miền Trung, cuộc hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn được các lực lượng chức năng khẩn trương triển khai. Từ những phần mộ chưa biết tên đến các khu vực nghi còn hài cốt liệt sĩ trong rừng sâu, núi cao hay dưới lòng đất của các chiến trường cũ, tất cả đều đang được rà soát bằng nhiều giải pháp đồng bộ, với mục tiêu trả lại tên tuổi cho những người đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Bài 1: Ký ức dẫn đường nơi… “đất lửa”

Bài 1: Ký ức dẫn đường nơi… “đất lửa”

Triệu con tim của cả nước đang hướng về “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Những ngày này, việc thực hiện chiến dịch đang diễn ra rất khẩn trương tại tất cả các địa phương. Và lực lượng Công an đang bám sát nhiệm vụ mà Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ giao cho.

Gặp nữ chiến sĩ kiên trung của Ban An ninh Quảng Đà

Gặp nữ chiến sĩ kiên trung của Ban An ninh Quảng Đà

Từ cô gái 15 tuổi làm giao liên giữa vùng địch kiểm soát đến nữ Đội trưởng Đội trinh sát An ninh vũ trang huyện Duy Xuyên (Quảng Nam cũ) lập nhiều chiến công vang dội trên chiến trường Quảng Đà, Anh hùng LLVTND Nguyễn Thị Xoa đã dành trọn tuổi thanh xuân cho cách mạng. Hơn 50 năm sau ngày đất nước thống nhất, người nữ chiến sĩ năm xưa vẫn lặng lẽ tiếp tục hành trình cống hiến... 

Thầm lặng "gác bầu trời" để pháo hoa tỏa sáng đôi bờ sông Hàn

Thầm lặng "gác bầu trời" để pháo hoa tỏa sáng đôi bờ sông Hàn

Khi hàng vạn người dân và du khách ngước nhìn bầu trời sông Hàn (Đà Nẵng) chờ đón những màn pháo hoa rực rỡ của Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 (DIFF 2026), ở một "mặt trận" khác, những cán bộ, chiến sĩ Công an TP Đà Nẵng vẫn lặng lẽ canh giữ vùng trời lễ hội. 

Khi AI bước vào tòa soạn…

Khi AI bước vào tòa soạn…

Chiều muộn, tại một toà soạn ở Hà Nội, những phóng viên vẫn lạch cạch gõ chữ. Những bài báo dần lên khuôn hình. Thế nhưng, thay vì căng mắt dò lỗi bài viết, giờ đây phóng viên có thể nhấn một câu lệnh, chỉ trong tích tắc các lỗi chính tả sẽ được AI báo về. Điều đáng nói, “dò lỗi” chỉ là một công việc rất nhỏ trong muôn vàn công đoạn khác mà giờ đây AI có thể hỗ trợ các toà soạn báo.

Báo chí tìm hướng đi mới trong kỷ nguyên AI

Báo chí tìm hướng đi mới trong kỷ nguyên AI

Trong thời đại mà trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển tới mức có thể viết các bài báo, tóm tắt sự kiện và đưa ra những phản hồi mang tính thời sự chỉ trong vài giây, “AI đang thay đổi báo chí đến mức nào” là một câu hỏi không thể né tránh.

“Những năm tháng khốc liệt” của nhà báo cựu tù Côn Đảo

“Những năm tháng khốc liệt” của nhà báo cựu tù Côn Đảo

Ký ức chiến tranh, niềm trăn trở và ám ảnh về năm tháng tù đày đã thôi thúc người cựu tù Côn Đảo cầm bút viết nên cuốn sách “Những năm tháng khốc liệt”. Với chất liệu sống thô ráp, chân thực, cùng khoảng thời gian chịu đựng mọi đòn roi tra tấn và khổ đau tận cùng của kiếp người đã tạo nguồn cảm xúc giúp tác giả Hoàng Phương kể lại câu chuyện của đời mình cùng những người bạn tù “nơi địa ngục trần gian” Côn Đảo.

Vùng cát trắng khô cằn Nam Cửa Việt đổi thay từng ngày

Vùng cát trắng khô cằn Nam Cửa Việt đổi thay từng ngày

Trên dải cát trắng khô cằn ven biển, thôn Phú Hội, xã Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị đang chứng kiến sự chuyển đổi rõ nét khi nhiều mô hình nuôi trồng thủy sản mới như ốc hương, cá kình, cá lăng đuôi đỏ… từng bước mở rộng. Những đối tượng nuôi đa dạng, ứng dụng kỹ thuật mới không chỉ mở ra hướng khai thác hiệu quả hơn vùng đất cát, mà còn tạo thêm nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho nhiều hộ dân.

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Ở nơi đại ngàn Trường Sơn của xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị vẫn phủ một màu xanh trải dài đến tận chân trời, rừng từ lâu đã trở thành kho sinh kế của đồng bào Bru - Vân Kiều. Từ những sợi mây rừng, giọt mật ong, búp măng đến những chiếc lá thuốc giữa tầng cây cổ thụ…, những sản vật dưới tán rừng đã âm thầm nuôi sống bao thế hệ người dân bản địa.

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Những lần khơi thông cửa biển Cửa Việt, Lý Hòa cho thấy nạo vét chỉ có thể giải quyết phần ngọn nếu không đi cùng các giải pháp căn cơ. Khi dòng chảy tự nhiên bị thay đổi, lượng cát bồi lắng vẫn tiếp tục tìm đường trở lại, đẩy các cửa biển vào vòng luẩn quẩn “khơi thông – bồi lấp – khơi thông”.

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Từ Cửa Việt đến Lý Hòa, những cửa sông, cửa biển từng là lối ra khơi, nơi kết nối hoạt động khai thác thủy sản, vận tải biển và đời sống cư dân ven biển, đang bị bồi lấp nghiêm trọng. Khi luồng lạch bị thu hẹp, phía sau những doi cát không chỉ là những con tàu mắc cạn, mà còn là sinh kế của hàng nghìn người dân bị ảnh hưởng.

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Giữa vùng biển phía Đông tỉnh Quảng Trị, đảo Cồn Cỏ hiện lên như một chấm xanh giữa trùng khơi. Từ lâu, hòn đảo tiền tiêu này được biết đến như một pháo đài nơi đầu sóng, một địa danh ghi dấu những năm tháng chiến tranh ác liệt. Hôm nay, bên cạnh giá trị về quốc phòng, chủ quyền, Cồn Cỏ đang viết tiếp câu chuyện mới về gìn giữ những giá trị của biển, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ vẫn được các lực lượng chức năng kiên trì thực hiện. Trên những địa bàn từng là chiến trường ác liệt ở phía tây Quảng Trị, cán bộ, chiến sĩ ngày đêm lần tìm từng dấu tích đồng đội. Cùng với đó, lực lượng Công an đẩy mạnh thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, góp phần nối lại những cuộc đoàn viên còn dang dở sau chiến tranh.