Công nghệ kỹ thuật số tham chiến tại Trung Đông

Phi đội F-16 gắn hệ thống tác chiến điện tử của Mỹ

Ngày 23/02/2026, 12 tiêm kích F-16CJ Block 52 Viper của Mỹ, được trang bị hệ thống tác chiến điện tử Angry Kitten, được phát hiện đang di chuyển về khu vực Trung Đông trong bối cảnh Washington liên tục phát tín hiệu về khả năng sử dụng biện pháp quân sự với Iran.

Theo các nguồn tin, phi đội này thuộc Không đoàn Tiêm kích 169 của Vệ binh Quốc gia Không quân Nam Carolina, với dấu hiệu nhận diện “Swamp Fox”. Động thái triển khai diễn ra song song với việc Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tăng cường lực lượng không quân tại khu vực, bao gồm F-22, F-35, máy bay cảnh báo sớm và các khí tài hỗ trợ.

F-16CJ là biến thể chuyên biệt trong nhiệm vụ chế áp phòng không đối phương. Máy bay được thiết kế để tiếp cận khu vực có nguy cơ cao, chủ động “nhử” radar phòng không, xác định vị trí và tạo điều kiện cho các đòn tấn công tiếp theo. Đây là một trong những lực lượng đi đầu trong các chiến dịch không kích quy mô lớn.

Điểm đáng chú ý nằm ở hệ thống tác chiến điện tử đi kèm. Angry Kitten, tên chính thức là AN/ALQ-167, là một hệ thống gây nhiễu tiên tiến có khả năng can thiệp trực tiếp vào hoạt động của radar và hệ thống dẫn đường tên lửa. Thông qua công nghệ bộ nhớ tần số vô tuyến kỹ thuật số, hệ thống có thể ghi nhận, xử lý và phát lại tín hiệu theo cách gây sai lệch hoặc đánh lừa thiết bị đối phương.

Thay vì chỉ làm nhiễu tín hiệu, Angry Kitten còn có thể tạo ra các “mục tiêu giả”, khiến radar và đầu dò tên lửa xác định sai vị trí, từ đó làm giảm độ chính xác ngắm bắn hoặc buộc hệ thống phòng không phải ngắt kết nối. Điều này giúp tăng đáng kể khả năng sống sót của máy bay trong môi trường tác chiến có mật độ phòng không dày đặc.

Một đặc điểm khác của hệ thống này là khả năng cập nhật nhanh thông qua phần mềm, cho phép điều chỉnh để thích ứng với các mối đe dọa mới mà không cần thay đổi phần cứng. Đây là điểm khác biệt so với các hệ thống gây nhiễu truyền thống vốn có tính cố định cao hơn.

Dù chưa có xác nhận chính thức về việc sử dụng trong thực chiến, sự xuất hiện của hệ thống này cho thấy vai trò ngày càng lớn của tác chiến điện tử trong các xung đột hiện đại.

Israel tấn công mạng trên thực địa Tehran

Tại cuộc họp báo của Lầu Năm Góc, Tướng Dan Kane, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ, xác nhận Bộ tư lệnh Tác chiến mạng (CYBERCOM) đã phối hợp với Bộ chỉ huy Không gian (SPACECOM) triển khai các chiến dịch nhằm trực tiếp vào hạ tầng thông tin của Iran. Mục tiêu không chỉ là gây nhiễu, mà là làm tê liệt toàn bộ năng lực nhận thức chiến trường.

Các hệ thống liên lạc, cảm biến và giám sát bị vô hiệu hóa đồng thời, khiến lực lượng an ninh Iran rơi vào trạng thái mất khả năng quan sát, phát hiện và phản ứng. Khi các kênh thông tin bị cắt đứt, toàn bộ hệ thống phòng thủ trở nên rời rạc, không còn khả năng phối hợp trước một đòn tấn công quy mô lớn.

Song song với đó, Israel triển khai một lớp tấn công khác ngay trên thực địa Tehran, nhắm thẳng vào hạ tầng dân sự nhưng mang giá trị tình báo cao. Theo Financial Times, hệ thống camera giám sát giao thông tại thủ đô gần như bị kiểm soát, dữ liệu hình ảnh bị mã hóa và chuyển ra ngoài, cho phép theo dõi liên tục các hoạt động di chuyển trong khu vực trọng yếu.

Từ nguồn dữ liệu này, lực lượng tình báo Israel có thể bóc tách chi tiết lịch trình di chuyển, quy luật bảo vệ và các điểm sơ hở trong tổ chức an ninh. Trước cuộc không kích ngày 28/2, toàn bộ hoạt động di chuyển của lực lượng bảo vệ lãnh tụ tối cao Iran tại khu vực phố Pasteur đã bị theo dõi và phân tích theo thời gian thực.

Đòn đánh quyết định không nằm ở việc thu thập dữ liệu, mà ở việc cắt đứt khả năng phản ứng. Khoảng 12 trạm phát sóng di động gần khu vực trọng điểm bị can thiệp, khiến hệ thống liên lạc rơi vào trạng thái tắc nghẽn. Các thiết bị không thể kết nối ổn định, các cảnh báo không được truyền đi, và chuỗi chỉ huy bị gián đoạn đúng vào thời điểm then chốt.

Toàn bộ dữ liệu thu thập từ camera, viễn thông và các nguồn tình báo khác sau đó được xử lý bằng các thuật toán AI do đơn vị tình báo mạng quân sự Israel - Đơn vị 8200 và Cơ quan tình báo Israel (Mossad) vận hành. Việc tổng hợp và phân tích theo thời gian thực cho phép dựng lại một bức tranh tác chiến hoàn chỉnh, từ đó xác định thời điểm, mục tiêu và phương án tấn công với độ chính xác cao.

Những gì diễn ra tại Tehran cho thấy một hình thái tấn công mới. Hạ tầng số của đô thị không còn là yếu tố trung lập, mà trở thành mục tiêu trực tiếp trong chiến dịch quân sự. Khi hệ thống camera, viễn thông và dữ liệu bị kiểm soát, khả năng nhận thức và phản ứng của đối phương có thể bị triệt tiêu ngay từ trước khi đòn tấn công vật lý diễn ra.

Israel triển khai UAV kết hợp AI

Theo các nguồn tin, quân đội Israel đang vận hành một mô hình tác chiến mới dựa trên nền tảng “tàu mẹ” trên không, nơi một hệ thống bay cỡ lớn đóng vai trò trung tâm điều phối và phát động các đòn tấn công. Từ đây, hàng loạt UAV được triển khai theo dạng mạng lưới, kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu mục tiêu và vận hành dưới sự điều phối của trí tuệ nhân tạo.

Điểm khác biệt không nằm ở số lượng, mà ở cách sử dụng dữ liệu. Các hệ thống AI cho phép vừa giám sát diện rộng vừa nhận diện chính xác từng mục tiêu trước khi kích hoạt đòn đánh với sai số rất thấp. Một số cấu hình được cho là có khả năng nhận diện khuôn mặt, từ đó mở ra dạng tấn công mang tính cá thể hóa, dựa trên dữ liệu sinh trắc học thay vì chỉ dựa vào tọa độ không gian.

Trong cấu trúc này, “tàu mẹ” không chỉ là phương tiện mang vác, mà là một nút trung tâm của hệ thống tác chiến lấy dữ liệu làm nền tảng. Khả năng triển khai đồng thời số lượng lớn UAV, kể cả các thiết bị siêu nhỏ, tạo ra áp lực liên tục và phân tán, khiến hệ thống phòng thủ khó có thể phản ứng hiệu quả. AI đảm nhận vai trò phân tích mô hình hoạt động dưới mặt đất, từ đó lựa chọn mục tiêu và thời điểm tấn công theo hướng tối ưu.

Quá trình này diễn ra gần như liên tục. Dữ liệu được cập nhật, hành vi được phân tích, phương án được điều chỉnh theo thời gian thực. Nhờ hoạt động ở độ cao lớn và duy trì mức tín hiệu thấp, toàn bộ hệ thống giữ được yếu tố bất ngờ cho đến khi đòn đánh được triển khai, khi đó khoảng cách giữa phát hiện và tấn công gần như bị xóa bỏ.

Iran gây nhiễu GPS hàng loạt tại eo biển Hormuz

Không lựa chọn phong tỏa bằng tàu chiến hay kiểm soát trực tiếp tuyến hàng hải, Iran đang chuyển sang một phương thức tinh vi hơn: gây nhiễu hệ thống định vị để làm gián đoạn hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz mà không cần hiện diện quân sự.

Cách tiếp cận này cho thấy một sự thay đổi rõ rệt trong tư duy tác chiến. Theo Pravda, đây là dạng phong tỏa kỹ thuật số thế hệ mới, nơi công cụ gây sức ép không còn là hỏa lực, mà là khả năng can thiệp vào hệ thống thông tin. Khi tín hiệu định vị bị sai lệch, tàu thuyền không chỉ mất phương hướng, mà toàn bộ chuỗi vận hành phía sau cũng bị đặt vào trạng thái rủi ro.

Điểm đáng chú ý nằm ở lựa chọn chiến lược. Iran hoàn toàn có khả năng đóng cửa eo biển Hormuz trong thời gian ngắn, như tuyên bố của Đô đốc Alireza Tangsiri. Tuy nhiên, thay vì một hành động trực diện có thể kích hoạt phản ứng quân sự mạnh, Tehran chọn một phương án khó quy kết hơn nhưng vẫn đủ sức tạo áp lực.

Gây nhiễu GPS vì thế không chỉ là biện pháp kỹ thuật, mà là một công cụ răn đe có tính toán. Nó không chặn dòng lưu thông, nhưng làm cho dòng lưu thông trở nên thiếu ổn định. Không tạo ra xung đột công khai, nhưng buộc đối phương phải điều chỉnh cách vận hành và tính toán lại rủi ro.

Thực tế cho thấy tác động của chiến lược này đang ngày càng rõ nét. Dữ liệu từ Windward cho thấy vào ngày 22/6, khoảng 23% trong số 7.000 tàu tại Vịnh Ảrập và Eo biển Hormuz - tương đương 1.600 tàu, đã bị ảnh hưởng bởi GPS bị nhiễu, tăng 60% so với mức trung bình hàng ngày.

Khi định vị không còn chính xác, hệ quả không dừng ở từng con tàu riêng lẻ. Lịch trình bị gián đoạn, nguy cơ va chạm gia tăng, chi phí vận hành và bảo hiểm leo thang. Những tác động này không bùng phát ngay lập tức, nhưng tích lũy thành áp lực kinh tế rõ rệt.

Ở một tầng sâu hơn, cách tiếp cận này phản ánh sự dịch chuyển trong bản chất xung đột. Thay vì kiểm soát không gian vật lý, các bên bắt đầu tìm cách kiểm soát hệ thống thông tin chi phối không gian đó. Khi khả năng định vị và nhận thức bị làm suy yếu, lợi thế trên thực địa cũng bị bào mòn theo.

Chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran cho thấy một bước chuyển rõ rệt của chiến tranh hiện đại, khi các hình thức tác chiến truyền thống không còn giữ vai trò quyết định như trước. Từ can thiệp vào hệ thống vệ tinh, tấn công mạng vào hạ tầng dân sự, đến tác chiến điện tử làm tê liệt liên lạc và các hệ thống AI xử lý dữ liệu theo thời gian thực, chiến trường đang được định hình bởi khả năng kiểm soát thông tin hơn là sức mạnh hỏa lực đơn thuần.

Những gì diễn ra cho thấy, việc làm chủ hạ tầng số, dữ liệu và năng lực xử lý thông tin đang trở thành yếu tố quyết định cục diện xung đột. Trong bối cảnh đó, xây dựng các hệ thống liên lạc, internet và vệ tinh có tính độc lập và an toàn không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để bảo đảm năng lực phòng thủ và an ninh quốc gia.