Bi kịch gia đình Einstein dưới họng súng phát xít

Ngày 3/8/1944, tại biệt thự Tenuta del Focardo gần Florence đã xảy ra một sự kiện hết sức tàn bạo, khiến ngay cả những người từng chứng kiến nhiều nghịch cảnh trong chiến tranh cũng phải bàng hoàng. Một nhóm lính Đức Quốc xã đã đột nhập vào một ngôi nhà và tiến hành "thẩm vấn đặc biệt" đối với ba người phụ nữ có mặt tại hiện trường: bà Cesarina (56 tuổi) cùng hai con gái là Luce (27 tuổi) và Cici (18 tuổi). Bọn Đức Quốc xã tìm kiếm Robert Einstein - chồng của bà Cesarina và là cha của hai cô gái.

Nguyên nhân chính dẫn tới cơn cuồng nộ của chúng nằm ở chỗ Robert là em họ của nhà bác học đoạt giải Nobel Albert Einstein. Khi các nạn nhân không thể trả lời câu hỏi về nơi ẩn náu của ông, toán lính đã dàn dựng một phiên tòa chớp nhoáng: cả ba người đều bị buộc tội làm gián điệp, bị áp giải ra vườn và bắn chết. Ngay sau đó, quân phát xít đã phóng hỏa đốt trụi căn nhà. Trong bối cảnh quân Đồng minh đang tiến gần Florence, rõ ràng bọn lính Đức muốn thủ tiêu mọi dấu vết về tội ác dã man của chúng.

Sử gia người Anh Thomas Harding, tác giả cuốn sách tư liệu “The Einstein Vendetta”, viết: "Các bằng chứng xác nhận rằng đã có một cuộc săn đuổi nhằm mục đích thủ tiêu Robert Einstein. Ông là “con mồi” béo bở đối với Hitler - một cơ hội, dù gián tiếp, để trả thù Albert Einstein, người đã công khai chỉ trích chủ nghĩa phát xít".

Trong quá trình càn quét khu vực xung quanh, quân phát xít chỉ tìm kiếm những cư dân mang họ Einstein. Chúng biết rằng trong vùng còn nhiều gia đình Do Thái khác sinh sống, nhưng bọn phát xít hoàn toàn không quan tâm đến họ. Sau đó, tại hiện trường vụ án, người ta đã tìm thấy các tờ rơi buộc tội gia đình Robert Einstein làm gián điệp. Những tài liệu này vốn được in ấn từ trước, khiến các nạn nhân hoàn toàn không có cơ hội bào chữa trước khi bị thảm sát.

Robert Einstein sinh năm 1884 tại Munich. Cha ông, Jacob Abraham Einstein, là em trai và là đối tác kinh doanh của Hermann Einstein, cha của nhà khoa học Albert Einstein. Thời thơ ấu, hai anh em họ cùng lớn lên dưới một mái nhà và vô cùng thân thiết. Suốt đời mình, Albert luôn gọi Robert bằng biệt danh thời thơ ấu là "Bubi". Sau này, dù mỗi người một ngả, hai anh em vẫn tiếp tục liên lạc qua thư từ và điện tín. Đầu thế kỷ XX, cha của Albert đã quyết định chuyển một phần gia đình và nhà máy sản xuất thiết bị điện của họ sang Ý. Lúc bấy giờ, Albert đang làm việc tại Bern, Thụy Sĩ.

Ngay từ năm 1933, nhà bác học Albert Einstein đã công khai từ bỏ quốc tịch Đức và tuyên bố không muốn dính dáng bất cứ điều gì đến chủ nghĩa phát xít. Ông di cư sang Mỹ. Trong khi đó, gia đình người em họ Robert vẫn ở lại Ý. Các đạo luật bài Do Thái bắt đầu được ban hành tại quốc gia này từ cuối những năm 1930. Tuy nhiên, bất chấp những hạn chế về hôn nhân khác chủng tộc, làm việc trong cơ quan nhà nước và hệ thống báo chí, phần lớn người Do Thái bản địa vẫn tránh được các cuộc đàn áp trực tiếp cho đến khi chế độ Mussolini sụp đổ vào năm 1943.

Vào thời điểm đó, chỉ những người Do Thái "ngoại quốc" đến Ý từ Đức và Áo mới bị tống vào các trại tập trung và nhà tù do vi phạm "luật trục xuất" năm 1938 - đạo luật yêu cầu tất cả người Do Thái mang quốc tịch nước ngoài phải rời khỏi đất nước. Sau năm 1943, Đức Quốc xã chiếm đóng Ý và tình hình trở nên khắc nghiệt hơn nhiều.

Một cuộc săn lùng thực sự các gia đình Do Thái đã bắt đầu, phát xít Đức không còn phân biệt giữa người Do Thái "gốc Ý" và "không gốc Ý" nữa. Theo nhiều nguồn tin khác nhau, đến cuối chiến tranh, khoảng 12.000 người trong tổng số hơn 40.000 người Do Thái sinh sống tại Ý trong thời kỳ chiếm đóng đã bị phát xít Đức đưa đến các trại tử thần.

Trong những năm chiến tranh, Robert Einstein vẫn tiếp tục sống trong ngôi biệt thự cách Florence 20 km về phía Đông Nam. Ngoài vợ và các con gái, trong nhà còn có hai người cháu nuôi - cặp song sinh 17 tuổi Lorenza và Paola. "Robert cảm nhận được sự nguy hiểm đang đến gần do mối quan hệ huyết thống với Albert Einstein. Tuy nhiên, có vẻ như ông tin rằng các thành viên khác trong gia đình  không nằm trong tầm ngắm của phát xít Đức" - sử gia Thomas Harding viết.

Nhiều khả năng Robert đã biết trước về cuộc đột kích vào biệt thự của ông. Ông thu xếp những đồ dùng cần thiết và lánh vào khu rừng gần đó, nơi một nhóm du kích địa phương đang chờ sẵn. Theo kế hoạch, Robert sẽ ẩn náu cho đến khi quân Đồng minh tiếp quản khu vực. Khu rừng nằm gần ngôi nhà đến mức sau đó chính Robert đã nhìn thấy những cột khói bốc lên từ phía biệt thự. Quên cả sự thận trọng, ông lao thẳng về phía đám cháy,  và tại đó, giữa khói tỏa mù mịt, ông bàng hoàng phát hiện thi thể của vợ và các con gái trong vườn.

Trong số những người có mặt tại biệt thự thời điểm cuộc đột kích nổ  ra, chỉ có cặp song sinh Lorenza và Paola sống sót - và chỉ nhờ mang họ Mazzetti chứ không phải Einstein. Bọn phát xít đã bắt hai cô gái chứng kiến cảnh hành quyết người thân của mình, rồi nhốt họ vào một nhà kho trước khi phóng hỏa đốt ngôi nhà.

Sau này, cặp song sinh kể lại rằng có một người lính Quốc xã đã từ chối tham gia vào vụ xả súng. "Anh ta trạc khoảng 18 đến 20 tuổi. Chúng tôi không biết tên hay cấp bậc của anh ta. Anh ta đứng sang một bên khi những kẻ khác sát hại ba người phụ nữ. Sau đó, người lính này được cử đi cùng chúng tôi đến nhà kho để canh gác", Lorenza Mazzetti hồi tưởng vào năm 2007.

Lời khai của bà đã mở ra một trang mới trong cuộc điều tra vụ sát hại gia đình Einstein. Cuộc điều tra đầu tiên diễn ra chỉ vài ngày sau vụ thảm sát, do chính Robert Einstein khởi xướng. Người đàn ông đau khổ cùng cực, vừa chôn cất người thân, đã tuyên bố mình là em trai của nhà bác học nổi tiếng, và yêu cầu quân Đồng minh giúp đỡ truy tìm hung thủ. Tuy nhiên, giữa sự hỗn loạn của chiến sự, cuộc truy tìm đã không mang lại kết quả. Có thông tin cho rằng sau đó Robert cũng đã liên lạc với người anh nổi tiếng, nhờ ông dùng tên tuổi của mình để mở lại cuộc điều tra. Trong những năm tiếp theo, vụ án liên tục được mở ra rồi khép lại.

Đến năm 2007, sau lời khai của Lorenza Mazzetti, Viện Kiểm sát thành phố Stuttgart (Đức) đã treo thưởng 5.000 euro cho bất kỳ thông tin nào giúp xác định danh tính người lính từng từ chối bắn các thành viên gia đình Einstein. Theo nhận định của các quan chức thực thi pháp luật, người này có thể vẫn còn sống, và nếu vậy anh ta có thể nêu tên viên chỉ huy của mình cùng các thành viên khác trong đội hành quyết. Tuy nhiên, người ta không tìm thấy dấu vết của người lính đó.

Trong số các nghi phạm liên quan đến vụ sát hại gia đình Robert Einstein, cái tên đáng chú ý nhất là tội phạm chiến tranh Đức Quốc xã Erich Priebke. Năm 1998, tại Ý, Priebke đã bị tuyên án tù chung thân vì đồng lõa trong vụ thảm sát 335 người dân Roma vào tháng 3 năm 1944. Tuy nhiên, do Priebke ra hầu tòa khi đã ở tuổi 85, bản án tù của y được thay thế bằng hình thức quản thúc tại gia.

Y thi hành án tại căn hộ của mình ở Roma dưới sự giám sát chặt chẽ của lực lượng hiến binh. Bất chấp những nỗ lực điều tra, các cơ quan chức năng vẫn không thể chứng minh được mối liên hệ trực tiếp của Priebke với vụ thảm sát gia đình Einstein. Priebke qua đời năm 2013, thọ 100 tuổi, mang theo những bí ẩn cuối cùng xuống mồ.

Một nghi phạm khác là sĩ quan Đức Quốc xã Johann Riss, kẻ từng tham gia vào "vụ thảm sát Florence". Tháng 8/1944, Riss cùng hai đồng đội đã xả súng sát hại 174 dân thường tại vùng Fucecchio, gần Florence. Vụ này xảy ra chỉ ba tuần sau khi vợ và các con gái của Robert Einstein bị sát hại tại chính khu vực đó. Bà Lorenza Mazzetti khẳng định đã nhận diện được Riss qua một bức ảnh, tuy nhiên, ngoài lời khai này, không còn bằng chứng nào khác chứng minh sự liên đới của y đến vụ sát hại gia đình Robert Einstein.

Được biết, trong những năm sau chiến tranh, Riss từng có thời gian sinh sống tại Bavaria. Tên của y cũng xuất hiện trong danh sách tội phạm chiến tranh Đức Quốc xã của Simon Wiesenthal. Thế nhưng, Riss đã lọt lưới pháp luật nhờ thay đổi danh tính và nơi ở. Hiện không có bất kỳ thông tin nào về nơi cư trú của y trong những năm cuối đời cũng như địa điểm chôn cất.

Cho đến nay, vẫn chưa rõ ai ở Berlin đã  ra lệnh thủ tiêu gia đình Robert Einstein - liệu đó có phải là đích thân Hitler hay là những kẻ thân tín trong bộ sậu của y. "Điều đáng buồn nhất là vụ thảm sát xảy ra vào những ngày mà chế độ Đức Quốc xã đã nhận ra thất bại của mình. Nhưng ngay cả khi đó, chúng vẫn tiếp tục thực hiện các hành vi trả thù" - Thomas Harding kết luận.

Năm 2016, chị em nhà Mazzetti đã tham gia bộ phim tài liệu Đức "Những người cháu gái của Einstein". Trong khuôn khổ bộ phim, lần đầu tiên kể từ sau chiến tranh, họ trở lại căn biệt thự ở Florence để một lần nữa tái hiện những sự kiện của ngày định mệnh đó. Một năm sau, cả hai bà đều qua đời. Về phần Robert Einstein, ông cũng không sống lâu hơn vợ và các con mình là bao. Năm 1945, vì không thể vượt qua nỗi đau mất mát quá lớn, ông đã tự sát bằng cách uống thuốc ngủ quá liều.