Ông Hồ Văn Đàn, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Ô nhớ lại: “Ban đầu, người dân phát hiện một số người lạ mặt vào rừng Vĩnh Ô, họ thường đi dọc các khe, suối, khu vực sườn núi quan sát rồi lấy mang đi một ít đất, đá ở đó. Không lâu sau, thêm nhiều người lạ khác kéo đến dựng các lều lán và ăn ở hẳn trong rừng, bên cạnh họ mang đến các loại vật tư, phương tiện để khai thác vàng. Sau khi nắm bắt tình hình, chính quyền, ngành chức năng địa phương đã tổ chức truy quét, xử lý vi phạm hành chính, đẩy đuổi các đối tượng. Song, vì sức hút của vàng và những lời đồn thổi liên quan, ngày càng có nhiều đối tượng tiếp tục tìm đến, lúc đông nhất hơn 100 người”.
Hậu quả, qua nhiều năm, hầu hết các khe, suối bị đất, đá đào bới san lấp và chặn dòng, người dân gặp khó khăn lớn về nguồn nước sạch dùng cho ăn uống và sinh hoạt hằng ngày. Bên cạnh, nhiều diện tích lúa nước của bà con ở các bãi bằng ven các khe, suối bị “vàng tặc” giẫm đạp, làm hư hại; hàng loạt cây rừng bị đốn hạ, đào phá; nhiều dãy núi với lớp thảm thực vật xanh mướt tuyệt đẹp bị đào khoét sâu thành những đường hầm…, gây ảnh hưởng nặng nề đến đời sống người dân, tàn phá tài nguyên rừng, môi trường môi sinh và nhiều hậu quả, hệ lụy nghiêm trọng khác rất khó khắc phục.
Cùng với đó, nạn “vàng tặc” kéo theo các tệ nạn xã hội khác, đặc biệt tệ nạn ma tuý. Qua các lần truy quét, lực lượng chức năng phát hiện không ít đối tượng là con nghiện “đói thuốc”, số này lúc đó không nhấc chân nổi khỏi các lều lán do “vàng tặc” dựng. Qua nắm bắt, ngoại trừ các chủ nậu, hầu hết lao động làm thuê ở đây đều là con nghiện. Họ ăn ở hằng tháng giữa núi rừng và không biết được nơi mình đang sống. Để truy quét, đẩy đuổi “vàng tặc” hiệu quả và triệt để, chính quyền, các lực lượng Công an xã, huyện bàn phương án tối ưu, kế hoạch thực hiện và hành động cụ thể.
Tuy nhiên, sau rất nhiều lần tiến hành, “vàng tặc” ở đây vẫn tồn tại, hoạt động dai dẳng, rất khó để xử lý dứt điểm. Có một số nguyên nhân cụ thể, do địa hình rừng núi hiểm trở, từ đồng bằng lên Vĩnh Ô và ngược lại có một con đường chính ngạch duy nhất, chạy ngang trung tâm xã Vĩnh Hà ở lân cận. Nhưng từ Vĩnh Hà và một số xã khác như: Cam Thành, huyện Cam Lộ; Hướng Lập, huyện Hướng Hoá (Quảng Trị) và Kim Thuỷ, huyện Lệ Thuỷ (Quảng Bình) lại có vô số con đường mòn nối các vùng rừng núi thuộc các địa phương này với Vĩnh Ô.
Các lực lượng chức năng vì thế không thể cắt đứt được tuyệt đối huyết mạch của “vàng tặc”. Bởi lẽ, chặn đường này, các đối tượng đi đường khác; truy quét, đẩy đuổi ở khu vực này, bọn chúng chạy sang khu vực khác. Mỗi khi vừa vắng bóng lực lượng, là các đối tượng liền tổ chức khai thác vàng trái phép trở lại...
Theo thống kê của UBND xã Vĩnh Ô, từ năm 2000-2015, các lực lượng chức năng của địa phương đã tổ chức 173 lượt truy quét, đẩy đuổi “vàng tặc”, trong đó có 7 đợt quy mô lớn, gồm các lực lượng Công an tỉnh, huyện và xã tham gia, đẩy đuổi hơn 137 đối tượng, trong đó 115 đối tượng người ngoài địa phương, còn lại người dân trên địa bàn nhất thời bị các chủ nậu vàng lôi kéo làm thuê cho chúng…
Tuy nhiên, đến thời điểm đầu năm 2016, sau nhiều đợt truy quét quy mô lớn, “vàng tặc” có dấu hiệu vắng hẳn ở Vĩnh Ô. Đến giữa năm 2016, lực lượng chức năng địa phương bất ngờ phát hiện “vàng tặc” hoạt động trở lại. Nhiều lán trại của “vàng tặc” mọc lên, nhiều quả đồi, chân núi tiếp tục bị đào bới, khoét thành những cái giếng, đường hầm dài sâu hun hút.
Sau khi được báo cáo tình trạng “vàng tặc” trở lại ở Vĩnh Ô, Giám đốc Công an tỉnh Quảng Trị, lúc đó là Đại tá Vũ Chiến Thắng, đã trực tiếp đi khảo sát, nắm bắt tình hình thực tế và chỉ đạo một số phòng nghiệp vụ Công an tỉnh và Ban Chỉ huy Công an huyện Vĩnh Linh phối hợp Công an xã Vĩnh Ô, lên phương án truy quét, đẩy đuổi, giải quyết triệt để nạn “vàng tặc”.
Trước quyết tâm này, chính quyền và Công an xã Vĩnh Ô nghiên cứu đóng góp một số phương án với các hành động cụ thể. Đó là truy quét, đẩy đuổi đồng loạt, triệt để trên diện rộng. Sau đó, chính quyền, ban ngành chức năng, đoàn thể địa phương có trách nhiệm tổ chức, phân công thực hiện đẩy mạnh công tác tuyên truyền người dân. Đặc biệt, cán bộ phải đi đến tận từng nhà của bà con trên toàn xã, vừa tuyên truyền, vận động bà con không được tiếp tục làm thuê, tiếp tay cho “vàng tặc”, vừa động viên, thuyết phục họ cùng phối hợp tham gia trong công tác truy quét, đẩy đuổi “vàng tặc” ra khỏi địa bàn.
Sau khi đã cơ bản xoá được tình trạng “vàng tặc” hoạt động tập trung, quy mô ở đây, chính quyền, các lực lượng chức năng cùng người dân địa phương tiến hành phương án tuần tra, kiểm soát các vùng rừng núi trên địa bàn qua hàng tuần với phương châm gỡ sạch đến cùng đối tượng, mắt xích “vàng tặc”. Kết quả, sau tròn nửa năm kiên trì, tích cực với các phương án, hành động kể trên, núi rừng Vĩnh Ô mới thực sự vắng sạch bóng “vàng tặc” đến nay.
Ông Đàn dẫn chúng tôi đi thăm một tiểu khu rừng ở bản Mới của xã. Nơi đây, một số đường hầm, giếng đất sâu hoắm do nạn khai thác vàng trái phép đào bới tạo ra, đã được người dân địa phương san lấp, khắc phục chống sạt lở núi. Bên cạnh là những khoảnh rừng cây keo lá tràm và một số cây bản địa được bà con địa phương đầu tư trồng, chăm bón kỹ lưỡng, đang lên xanh mướt.
Ông Đàn phấn khởi, chia sẻ rằng, sau khi Công an chính quy về xã, ông được địa phương tin tưởng, tín nhiệm bầu làm Phó Chủ tịch xã. Nhớ lại qua nhiều năm trước làm Trưởng Công an xã, gắn bó với nhân dân, được nhân dân ủng hộ, chia sẻ cùng gánh vác công việc chung của địa phương. Đó là khoảng thời gian có nhiều kỷ niệm nhất, trong đó, có việc truy quét, đẩy đuổi “vàng tặc” thành công, giữ ANTT và bình yên bản làng...
