Không để thi công làm nghẽn dòng chảy
Tại 7 điểm có nguy cơ ngập úng ở khu vực trung tâm, trong đó có nút giao Nguyễn Văn Linh, hồ Thạc Gián, đường Mẹ Suốt và một số khu vực thuộc Hải Châu, Thanh Khê, Hòa Khánh, qua trực tiếp kiểm tra, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng đã yêu cầu nhìn nhận bài toán chống ngập trên quy mô toàn hệ thống. Vấn đề không chỉ là xử lý từng điểm ngập, mà phải bảo đảm toàn bộ hệ thống vận hành hiệu quả khi mưa lớn xảy ra đồng thời trên diện rộng.
Đặc biệt, tại các khu vực đang triển khai công trình thoát nước, trách nhiệm của chủ đầu tư và đơn vị thi công phải được đặt lên hàng đầu. Quá trình thi công không được làm thu hẹp dòng chảy, bịt cửa thu, cản trở tiêu thoát nước hoặc làm gia tăng ngập úng. Những bất cập phát sinh phải được rà soát, xử lý kịp thời, không để người dân phải gánh thêm rủi ro từ chính những công trình được đầu tư để chống ngập.
Theo Sở Xây dựng, Đà Nẵng hiện triển khai 12 dự án thoát nước, chống ngập, tập trung xử lý những khu vực thường xuyên phát sinh ngập úng. Trong đó, 3 dự án đã hoàn thành, gồm xử lý thoát nước khu vực xung quanh sân bay Đà Nẵng; nâng cấp Trạm bơm chống ngập Ông Ích Khiêm giai đoạn 2; tuyến cống từ kênh Phú Lộc ra đường Nguyễn Tất Thành.
Các công trình được đầu tư tại những vị trí có yêu cầu cấp thiết về tiêu thoát nước, từng bước bổ sung năng lực cho mạng lưới hiện hữu. Dự án cải tạo hệ thống thoát nước trung tâm thành phố, tổng mức đầu tư 311,9 tỷ đồng, đã hoàn thiện nhiều hạng mục then chốt. Tuyến cống ngầm qua khu vực Đỗ Quang - Lê Duẩn được đưa vào vận hành; hệ thống cửa phai điều tiết tại hồ Thạc Gián và Công viên 29-3 cũng đã hoàn thành, góp phần chủ động điều tiết dòng chảy khi mưa lớn.
Tại Trạm bơm chống ngập Ông Ích Khiêm, giai đoạn 2 có tổng mức đầu tư 46,78 tỷ đồng, đã hoàn thành nâng cấp, bổ sung 4 máy bơm, nâng tổng năng lực tiêu thoát của trạm lên 25m³/giây. Tuyến cống ngầm trên đường Phùng Hưng dài 650m, tổng mức đầu tư 72 tỷ đồng, cũng đã hoàn thành, góp phần chia sẻ áp lực tiêu thoát cho tuyến kênh Phú Lộc. Hệ thống van điện kết hợp vận hành thủ công giúp chủ động điều phối lượng nước ra vịnh Đà Nẵng.
Không chỉ khu vực đô thị trung tâm, bài toán chống ngập cũng đang được mở rộng theo không gian đô thị mới sau hợp nhất. Tại phía Nam thành phố, Dự án Phát triển đô thị và kiểm soát ngập lụt thích ứng biến đổi khí hậu phía Nam thành phố Đà Nẵng có tổng mức đầu tư khoảng 7.000 tỷ đồng, gồm 4 hợp phần, hướng đến giảm ngập cho đô thị Tam Kỳ, Hội An và các vùng phụ cận.
Riêng tuyến thoát nước ngầm đường Trưng Nữ Vương, thuộc địa bàn phường Tam Kỳ và Bàn Thạch, có tổng mức đầu tư gần 130 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Công trình dài 2,1km, theo thiết kế dẫn nước trực tiếp ra sông Bàn Thạch thông qua hệ thống mương ngầm bê tông cốt thép có khẩu độ từ 6-8m, nhằm tăng khả năng tiêu thoát cho khu vực.
Ông Lê Thành Hưng, Giám đốc Sở Xây dựng Đà Nẵng cho biết, khu vực trung tâm Đà Nẵng (cũ) có địa hình tự nhiên dốc từ Tây sang Đông, gần sông, biển; các hồ điều hòa được bố trí rải rác, tuyến thoát nước tương đối ngắn, nguồn xả ra sông Cầu Đỏ, Cẩm Lệ, Vĩnh Điện, Cổ Cò, sông Hàn, ven biển phía Đông và vịnh Đà Nẵng. Đây là những điều kiện thuận lợi cho tiêu thoát nước mưa. Tuy nhiên, một số cửa xả có cao độ thấp, chịu ảnh hưởng của triều nên khả năng thoát nước giảm khi mực nước dâng cao.
Khu vực đô thị hiện có khoảng 16 tuyến kênh, cống thoát nước chính phân bố trên địa bàn 12 phường. Qua đối chiếu cường độ mưa với tình trạng ngập thực tế, Sở Xây dựng xác định khi mưa đạt khoảng 40-50mm/giờ, bắt đầu xuất hiện ngập tại 9 khu vực. Một số vị trí như quanh đường Núi Thành, nút giao Lê Duẩn - Hoàng Hoa Thám, đường Hà Huy Tập, Trần Cao Vân và khu vực đường Lê Tấn Trung có thể ngập sớm hơn, khi cường độ mưa khoảng 25-30mm/giờ.
Trong khi đó, khu vực phía Nam có đặc điểm tiêu thoát khác biệt. Tại Tam Kỳ (cũ), nước chủ yếu thoát từ Tây sang Đông qua 4 trục chính ra sông Bàn Thạch nhưng chịu tác động của mực nước sông Tam Kỳ, Bàn Thạch và lưu vực lớn phía Tây đường Nguyễn Hoàng. Các khu vực quanh hồ Ngã Ba, hồ Nguyễn Du, hồ Duy Tân và một số tuyến Hùng Vương, Phan Châu Trinh, Nguyễn Tất Thành thường phát sinh ngập khi mưa lớn.
Tại Hội An (cũ), phần lớn đô thị có cao trình thấp, khoảng 1,2-1,9m, chịu ảnh hưởng của mực nước sông Thu Bồn. Một số điểm trên các tuyến Cửa Đại, Lê Hồng Phong, Lạc Long Quân thường ngập cục bộ do khẩu độ cống nhỏ, cao trình chưa phù hợp hoặc mặt đường thấp hơn khu vực xung quanh. Tại phường Điện Bàn Đông, xã Đại Lộc, một số khu vực cũng phát sinh ngập do địa hình thấp trũng trong khi hệ thống thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ.
Những khác biệt về địa hình, cao độ và lưu vực cho thấy ngập đô thị không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ. Theo Sở Xây dựng, bên cạnh những trận mưa lớn vượt năng lực hệ thống hiện trạng, còn có các điểm yếu về hạ tầng như sụt lở, tắc nghẽn, cao trình không phù hợp, cống hạ lưu nhỏ hơn thượng lưu; một số khu vực chưa được đầu tư đồng bộ. Tình trạng lấn chiếm, xâm hại hệ thống thoát nước, rác và lá cây làm bít cửa thu cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiêu thoát.
Đáng chú ý, có những nguyên nhân hoàn toàn có thể hạn chế. Qua khảo sát, ghi nhận nhiều tuyến đường bị bịt cửa thu nước do người dân xả rác, tự ý che đậy hoặc cải tạo. Đây là những điểm nghẽn không đến từ năng lực thiết kế của hệ thống, mà từ chính quá trình quản lý, sử dụng và vận hành. Các địa phương đang rà soát, xử lý để khơi thông dòng chảy trước mùa mưa, Sở Xây dựng TP Đà Nẵng thông tin thêm.
Rõ địa bàn, rõ trách nhiệm, sẵn sàng ứng phó mưa cực đoan
Mùa mưa luôn đặt hệ thống thoát nước đô thị trước áp lực rất lớn, nhất là khi những trận mưa cường độ cao xuất hiện trong thời gian ngắn. Với Đà Nẵng, bài toán này càng phức tạp khi không gian đô thị mở rộng sau hợp nhất, kéo theo sự khác biệt về địa hình, cao độ, lưu vực và điều kiện tiêu thoát nước giữa các khu vực.
Qua kiểm tra đột xuất 7 điểm có nguy cơ ngập úng tại khu vực trung tâm, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Nguyễn Mạnh Hùng yêu cầu các đơn vị đánh giá năng lực tiêu thoát của toàn bộ hệ thống, thay vì chỉ tập trung xử lý riêng lẻ từng điểm ngập.
Tại mỗi “điểm nóng”, lãnh đạo thành phố yêu cầu xây dựng sẵn quy trình vận hành, nhất là đối với các trạm bơm; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân quản lý, vận hành để kịp thời xử lý khi có tình huống phát sinh. “Tuyệt đối không được phép chủ quan, lơ là trước bất kỳ rủi ro thời tiết nào”, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.
Đặc biệt, thành phố yêu cầu xây dựng các kịch bản ứng phó với mưa lớn có cường độ từ 100-200mm/giờ, chủ động phương án vận hành các trạm bơm và xác định rõ trách nhiệm quản lý tại từng khu vực. Theo đánh giá tại hiện trường, trận mưa khoảng 40mm/giờ trước đó được tiêu thoát tương đối tốt nhưng chưa thể phản ánh đầy đủ khả năng ứng phó của hệ thống khi cường độ mưa tăng cao.
Cùng với phương án vận hành, bản đồ ngập lụt số hóa được xác định là công cụ cần thiết để nhận diện các vị trí xung yếu, hỗ trợ xây dựng phương án xử lý theo từng lưu vực và điểm nóng. Lực lượng kỹ thuật của Công ty Thoát nước và Xử lý nước thải duy trì ứng trực tại các trạm bơm, sẵn sàng vớt rác, khơi thông dòng chảy; đến nay đã hoàn thành 92% khối lượng nạo vét mương thu tại các điểm ngập cục bộ.
Về lâu dài, Sở Xây dựng Đà Nẵng đề xuất hoàn thiện quy định quản lý hệ thống thoát nước trên địa bàn thành phố mới, nhất là phân cấp cho chính quyền cấp xã, bảo đảm công tác quản lý, vận hành được thực hiện kịp thời, hiệu quả.
Trong đó, hiệu quả chống ngập không chỉ phụ thuộc vào những công trình mới mà còn ở khả năng vận hành đồng bộ toàn hệ thống. Việc duy trì cửa thu thông thoáng, bảo đảm hồ điều tiết và trạm bơm sẵn sàng, xử lý kịp thời các vị trí bất cập, cùng với sự tham gia của người dân trong giữ gìn hệ thống thoát nước sẽ góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư, nâng khả năng ứng phó của đô thị trước những trận mưa lớn, bất thường.
