Đội vốn gấp đôi, dở dang sau 16 năm thi công
Dự án Hệ thống tách nước, phân lũ, phòng chống ngập úng cho các xã vùng phía Nam huyện Kỳ Anh được UBND tỉnh Hà Tĩnh phê duyệt lần đầu tại Quyết định số 1141/QĐ-UBND ngày 23/4/2009, với tổng mức đầu tư hơn 476,82 tỷ đồng; sau 3 lần điều chỉnh, dự án đã đội vốn lên hơn 886,60 tỷ đồng tại quyết định ngày 28/12/2012.
Mục tiêu của dự án là đảm bảo tiêu thoát lũ cho 78,41km2 phần lưu vực sườn Đông của dãy Hoành Sơn; đảm bảo an toàn bền vững cho Khu kinh tế (KKT) Vũng Áng; khu dân cư và tuyến Quốc lộ 1A chạy qua các xã từ Kỳ Thịnh đến Kỳ Phương; đồng thời khai thác hiệu quả nguồn nước ngọt của tuyến sông và hồ điều hoà để cấp nước một phần của KKT Vũng Áng. Ban Quản lý KKT tỉnh Hà Tĩnh được giao làm chủ đầu tư dự án và từ năm 2018 là Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực KKT tỉnh Hà Tĩnh.
Theo quy mô đầu tư được phê duyệt, dự án sẽ đầu tư xây dựng 3 tuyến kênh dài hơn 17.000m và các công trình trên tuyến, hồ điều hoà rộng 175ha và 2 tuyến đê ngăn lũ, ngăn mặn. Giai đoạn 1 dự án triển khai từ tháng 3/2010 đến tháng 12/2014 đầu tư xây dựng 3 tuyến kênh, được chia thành 5 gói thầu xây lắp. Theo báo cáo của chủ đầu tư, 4/5 gói thầu tại đã bàn giao, đưa vào sử dụng từ năm 2014.
Riêng gói thầu số 09 xây lắp tuyến thoát lũ T2 có giá hợp đồng 41,273 tỷ đồng đã dừng triển khai thi công từ năm 2014 không có lý do, chưa được hoàn thiện thủ tục xử lý hợp đồng theo quy định. Giá trị nghiệm thu của gói thầu là 32,89 tỷ đồng. Phần khối lượng chưa hoàn thành chủ yếu là các hạng mục lát mái, trồng cỏ; lan can, tường chắn sóng; cửa thoát lũ cuối tuyến; đường thi công và một số hạng mục khác... Các hạng mục này có tổng trị giá 8,65 tỷ đồng nhưng nhà thầu đã tự ý dừng thi công từ tháng 12/2014.
Quá trình rà soát để xử lý hợp đồng và dự án, chủ đầu tư phát hiện do phân khai khối lượng trong hợp đồng các thành viên liên danh không rõ ràng dẫn đến không xử lý được trách nhiệm các bên. Cụ thể, hồ sơ liên danh dự thầu quy định, sau khi thắng thầu thì Công ty CP xây dựng I Hà Tĩnh thi công 60% khối lượng; Công ty TNHH thương mại tổng hợp và Dịch vụ Yến Lực thi công 40% khối lượng.
Tuy nhiên, hiện chỉ mới có Công ty CP xây dựng I Hà Tĩnh là đơn vị thi công, giá trị khối lượng đạt 79,1% giá trị hợp đồng. Ngoài ra, hiện tại lòng kênh cao hơn thiết kế và phần gia cố mái kênh nhiều vị trí bị hư hỏng, sạt lở. Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực KKT tỉnh Hà Tĩnh đã nhiều lần làm việc với 2 đơn vị thi công nhưng chưa thống nhất được phương án để xử lý dứt điểm các vấn đề liên quan, bất luận mặt bằng không vướng mắc, nguồn vốn được phân bổ đủ.
Theo nội dung báo cáo của các tổ công tác và Thanh tra tỉnh Hà Tĩnh, các tồn tại của dự án được xác định gồm: Chậm trễ trong công tác bồi thường, hoàn ứng chi phí, quyết toán chi phí GPMB; công tác phân chia khối lượng các nhà thầu liên danh trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu; quản lý tiến độ thực hiện hợp đồng; chậm trễ trong thu hồi tạm ứng chi phí xây lắp và cấp giấy chứng nhận đầu tư dự án trùng lặp trên diện tích 40ha hồ điều hoà thuộc dự án…
Chấm dứt đầu tư khi dự án chưa quyết toán xong
Giai đoạn 2 và giai đoạn 3 của dự án triển khai thi công từ tháng 8/2015 đến tháng 12/2018, các hạng mục gồm: Tuyến kênh T1 từ cầu Tây Yên đến đê Hòa Lộc dài 4.186,6m; hồ điều hòa; cống ngăn mặn Tây Yên và các công trình trên tuyến. Gói thầu xây lắp trị giá hơn 254 tỷ đồng do liên danh 3 nhà thầu: Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Nga Sơn, Công ty TNHH Hòa Hiệp và Công ty CP Xây dựng 1 Hà Tĩnh thi công, thời gian thực hiện 150 ngày.
Đến thời điểm chấm dứt dự án, giá trị hợp đồng thi công được nghiệm thu, quyết toán là hơn 35,67 tỷ đồng, chỉ đạt 18% giá trị hợp đồng. Hạng mục duy nhất còn hoạt động là cầu máng để dẫn nước qua kênh phục vụ sản xuất do Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Nga Sơn thi công. Các nhà thầu còn lại trong liên danh chưa thực hiện thi công bất kỳ hạng mục nào và đã dừng triển khai thi công từ cuối năm 2018. Thậm chí, phần tuyến kênh đã đền bù, giải phóng xong mặt bằng nhưng đã dừng thi công từ ngày 31/12/2018 do không có bãi đổ thải. Trong khi đó, chủ đầu tư đã cho các nhà thầu tạm ứng kinh phí để thực hiện, dự án nhiều hạng mục quan trọng không thi công, số tiền tạm ứng cũng chậm trễ trong việc thu hồi.
Hệ luỵ là sau gần 10 năm ngừng thi công, lòng kênh bị bồi lắng và bị các hộ dân trong khu vực lấn chiếm, đào đắp tạo các ao hồ nuôi trồng thủy sản dẫn đến hiện trạng thay đổi so với ban đầu. Phần gia cố mái kênh bị xuống cấp, hư hỏng; tấm lát mái bằng viên bê tông đúc sẵn đã thi công nhưng chưa lắp đặt do quá trình bốc xếp, di chuyển, bảo quản không đúng kỹ thuật dẫn đến hư hỏng, mất mát.
Các hạng mục chưa triển khai thi công trong gói thầu này bao gồm: Hồ điều hòa 175ha; tuyến kênh T1 dài hơn 4.000m; đường lên hai đầu cống Tây Yên và cửa ra Kênh T1. Nhà thầu thi công đã dừng triển khai thi công từ cuối năm 2018 nhưng chủ đầu tư chưa làm rõ trách nhiệm của các bên. Trong đó, một trong những nguyên nhân dẫn đến hạng mục hồ điều hoà không thể thi công là chủ đầu tư đã chấp thuận chủ trương đầu tư và giao đất cho nhà đầu tư thực hiện các dự án khác trùng lên diện tích 40ha của phạm vi hồ điều hòa được thiết kế.
Ngày 18/12/2025, UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành văn bản số 10201 chấm dứt thực hiện dự án Hệ thống kênh tách nước, phân lũ, phòng chống ngập úng các xã phía Nam huyện Kỳ Anh. UBND tỉnh giao Sở Nội vụ chủ trì, phối hợp với chủ đầu tư và Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phường Sông Trí thực hiện việc kiểm điểm, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của các tập thể, cá nhân có liên quan trong công tác quản lý nhà nước, quản lý điều hành các dự án đã để xảy ra các tồn tại, thiếu sót, vướng mắc.
Trong thời gian tới, theo nhận định do khu vực KKT Vũng Áng hiện nay các kênh tiêu thoát nước chỉ tập trung duy nhất về tuyến Kênh T1 của dự án nhưng hiện vẫn chưa hoàn thành. Lúc đó, vành đai khép kín sẽ dẫn đến cô lập 3 tổ dân phố Cảnh Trường, Trường Yên và Trường Phú thuộc phường Vũng Áng, nguy cơ hàng trăm hộ dân sinh sống tại khu vực này sẽ thường xuyên rơi vào tình trạng ngập lụt mỗi khi có mưa lớn.
Thực tế cho thấy, do không có kênh tiêu thoát nước nên trong thời gian vừa qua, nhiều khu vực ở KKT Vũng Áng, đặc biệt là tại 3 tổ dân phố nói trên của phường Vũng Áng, tình trạng ngập cục bộ xảy ra thường xuyên, ngay cả trong những ngày nắng nóng. Đặc biệt, từ đầu tháng 9/2026 đến nay, mưa lớn khiến một số khu vực tại phường Sông Trí và phường Vũng Áng tiếp tục rơi vào tình trạng ngập cục bộ. Tại Trường THCS Sông Trí, điểm trường tại TDP Hải Thanh và Trường Tiểu học Trinh Lợi, nước ngập cao hàng mét khiến hơn 500 học sinh phải nghỉ học trong nhiều ngày.
Theo Sở Tài chính Hà Tĩnh, hiện chưa có kết luận của cấp có thẩm quyền về chấm dứt dự án này gây lãng phí trong đầu tư. Qua đánh giá sơ bộ, chỉ có hạng mục đã thiết kế nhưng không thực hiện là hồ điều hòa dẫn đến lãng phí về chi phí khảo sát thiết kế. Vì vậy, để đánh giá tổng thể các hệ lụy về lãng phí trong đầu tư đối với dự án, đề nghị chủ đầu tư có đánh giá, giải pháp cụ thể, trường hợp không thể xác định cần có cơ quan chuyên môn về công tác thanh tra, kiểm tra để xác định cụ thể.
