Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét tăng nhập khẩu nhiên liệu máy bay từ Mỹ và thiết lập cơ chế dự trữ tối thiểu, trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục gây áp lực lên nguồn cung năng lượng toàn cầu và làm gia tăng rủi ro đối với ngành hàng không.
Phát biểu sau cuộc họp trực tuyến ngày 21/4 với bộ trưởng giao thông các nước thành viên, Ủy viên phụ trách giao thông Apostolos Tzitzikostas cho biết, dù hiện chưa xuất hiện tình trạng thiếu hụt nhiên liệu thực tế, nhưng nguồn dự trữ tại một số khu vực ở châu Âu đang “chịu áp lực”. Theo ông, điều này buộc EU phải chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó trong trường hợp tình hình xấu đi.
Một trong những giải pháp đang được xem xét là tăng nhập khẩu nhiên liệu hàng không từ Mỹ, đặc biệt là nhiên liệu Jet A. Đây là loại nhiên liệu chủ yếu được sử dụng tại Mỹ do khác biệt về tiêu chuẩn và khả năng tương thích với hạ tầng hàng không so với châu Âu. European Commission hiện đang đánh giá khả năng điều chỉnh quy định để có thể sử dụng loại nhiên liệu này tại thị trường nội khối như một nguồn thay thế.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh hoạt động vận chuyển năng lượng qua Eo biển Hormuz bị gián đoạn do căng thẳng leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran kể từ cuối tháng 2. Đây là tuyến hàng hải chiến lược, trung chuyển phần lớn dầu mỏ và nhiên liệu tinh chế từ Trung Đông ra thị trường toàn cầu. Khoảng 20% lượng nhiên liệu hàng không mà 27 quốc gia EU tiêu thụ hiện phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu đi qua tuyến đường này. Dù EU vẫn duy trì các kho dự trữ khẩn cấp, giới chức cho biết các nguồn này chỉ được sử dụng khi thật sự cần thiết, thay vì can thiệp sớm vào thị trường.
Theo kế hoạch, Brussels dự kiến công bố một loạt biện pháp nhằm tăng cường khả năng ứng phó với các kịch bản khủng hoảng kéo dài. Các biện pháp bao gồm hướng dẫn linh hoạt trong phân bổ slot tại sân bay, điều chỉnh quy định về lượng nhiên liệu máy bay được phép nạp, cũng như rà soát các quy định liên quan đến quyền hành khách trong trường hợp gián đoạn diện rộng. Đáng chú ý, EU đang cân nhắc áp dụng nghĩa vụ dự trữ tối thiểu đối với nhiên liệu hàng không, yêu cầu các quốc gia thành viên duy trì một mức dự trữ nhất định nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc nguồn cung trong tương lai.
Nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu đang khiến ngành hàng không châu Âu lo ngại, đặc biệt khi mùa du lịch Hè tại Bắc bán cầu đang đến gần. Một số hãng bay đã bắt đầu điều chỉnh kế hoạch khai thác hoặc áp dụng phụ phí nhiên liệu để ứng phó với chi phí gia tăng. Cụ thể, KLM thông báo hủy khoảng 80 chuyến bay đi và đến sân bay Amsterdam Schiphol trong tháng 5, dù số chuyến bị ảnh hưởng chiếm dưới 1% tổng lịch bay tại châu Âu của hãng. Trước đó, Lufthansa đã cân nhắc cắt giảm công suất từ 2,5% đến 5%, đồng thời có thể tạm dừng khai thác từ 20 đến 40 máy bay. Trong khi đó, Scandinavian Airlines dự kiến hủy khoảng 1.000 chuyến bay trong tháng 4.
Áp lực chi phí nhiên liệu cũng gia tăng rõ rệt. EasyJet cho biết chi phí nhiên liệu trong tháng 3 tăng thêm khoảng 25 triệu bảng Anh (tương đương 34 triệu USD), buộc hãng phải triển khai các biện pháp phòng ngừa rủi ro, bao gồm việc khóa giá trước đối với ít nhất 70% nhu cầu nhiên liệu cho mùa Hè. Theo ACI Europe, ngành vận tải hàng không đóng góp khoảng 851 tỷ euro (gần 1.000 tỷ USD) GDP cho các nền kinh tế châu Âu mỗi năm và hỗ trợ khoảng 14 triệu việc làm. Do đó, bất kỳ gián đoạn nào trong nguồn cung nhiên liệu đều có thể gây tác động lan tỏa lớn đến nền kinh tế, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm du lịch.
Thực tế, châu Âu hiện phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu nhiên liệu hàng không từ Trung Đông, trong khi năng lực lọc dầu nội khối gần như đã đạt giới hạn. Điều này khiến khu vực trở nên dễ tổn thương trước các cú sốc nguồn cung.
Phát biểu với Eunews ngày 17/4, bà Anna-Kaisa Itkonen cho biết, các nhà máy lọc dầu trong EU hiện đáp ứng khoảng 70% nhu cầu, trong khi khoảng 20% còn lại phụ thuộc vào nhập khẩu - phần lớn liên quan đến các tuyến vận chuyển qua Trung Đông. Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn nếu tình hình tại eo biển Hormuz tiếp tục diễn biến phức tạp. “Chúng tôi đang chuẩn bị cho khả năng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu hàng không. Nếu tình hình kéo dài, EU sẽ triển khai các hành động phối hợp cần thiết”, bà Itkonen cho biết.
Liên quan đến việc một số hãng hàng không cắt giảm chuyến bay, ông Tzitzikostas cho rằng đây chủ yếu là các quyết định mang tính riêng lẻ và xuất phát từ yếu tố kinh tế. “Các hãng hàng không trong những ngày qua đã lựa chọn hủy bỏ một số tuyến bay vì chúng không còn sinh lời”, ông nói. Đồng thời nhấn mạnh chưa có dấu hiệu cho thấy nguy cơ hủy chuyến trên diện rộng do thiếu nhiên liệu.
Tuy vậy, các tổ chức quốc tế vẫn đưa ra cảnh báo thận trọng. Theo International Energy Agency, nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài, châu Âu có thể đối mặt nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu máy bay chỉ trong vài tuần. Trong trả lời CNBC ngày 16/4, đại diện cơ quan này cho biết một số quốc gia có thể bắt đầu ghi nhận tình trạng thiếu hụt trong vòng 6 tuần, tùy thuộc vào khả năng tìm kiếm nguồn cung thay thế.
Tổng giám đốc Fatih Birol nhận định đây là một phần của cuộc khủng hoảng năng lượng quy mô lớn, với tác động lan rộng sang giá xăng, khí đốt và điện. Ông cũng lưu ý nguồn cung dầu trong tháng 4 có thể bị siết chặt hơn so với tháng 3, qua đó gia tăng áp lực lạm phát và ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, việc EU chủ động tìm kiếm nguồn cung thay thế, bao gồm nhập khẩu từ Mỹ và thiết lập cơ chế dự trữ tối thiểu, được xem là bước đi nhằm giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến địa chính trị tại Trung Đông và khả năng khôi phục ổn định của các tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược trong thời gian tới.
Châu Á thích ứng và chuyển dịch trước biến động năng lượng toàn cầu 
Eo biển Hormuz: “Yết hầu” năng lượng toàn cầu và đòn bẩy chiến lược của Iran 
