Nhận diện thách thức từ những biến động chưa từng có
Sáng 10/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”. Đây là kỳ diễn đàn đầu tiên được tổ chức thường niên, với sự tham dự của gần 500 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp năng lượng và tổ chức quốc tế. Tại diễn đàn, Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 cũng chính thức được công bố.
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, năng lượng phải đi trước một bước, tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế. Trên tinh thần đó, diễn đàn tập trung vào 5 nội dung lớn: Hoàn thiện thể chế; bảo đảm đủ điện trong năm 2027-2028; nâng cao năng lực tự chủ nhiên liệu và dự trữ; tăng cường dự báo, điều hành dựa trên dữ liệu; thúc đẩy chuyển dịch năng lượng gắn với huy động vốn, tiết kiệm năng lượng và tự chủ công nghệ.
Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 ghi nhận những cú sốc lớn của thị trường năng lượng toàn cầu, từ việc eo biển Hormuz bị phong tỏa, giá dầu tăng cao đến nhu cầu điện lập kỷ lục do nắng nóng và El Niño. Trong bối cảnh đó, Việt Nam vẫn bảo đảm cung ứng điện, xăng dầu, không phải cắt điện luân phiên hay sử dụng dự trữ xăng dầu quốc gia.
Một điểm đáng chú ý khác là các công cụ điều hành giá được sử dụng đồng bộ nhằm hạn chế tác động của biến động thế giới đến doanh nghiệp và người dân. Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới, thấp nhất trong 16 nền kinh tế được so sánh. Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân cũng giảm 2%, còn 2.159,9037 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.
Năm 2026 cũng là năm đầu tiết kiệm năng lượng được đặt thành chỉ tiêu cụ thể, tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc, tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng.
Kết quả này đến từ sự chủ động trong điều hành, đa dạng hóa nguồn cung và đẩy nhanh tiến độ các công trình năng lượng. Tuy nhiên, áp lực về nhu cầu điện và phụ thuộc nhiên liệu nhập khẩu vẫn là thách thức lớn trong thời gian tới.
Không chỉ đủ điện, phải chủ động nguồn lực và công nghệ
Nếu năm 2026 là phép thử đối với năng lực điều hành hệ thống năng lượng thì giai đoạn 2027-2030 sẽ là thời điểm đòi hỏi những quyết sách căn cơ hơn. Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 nhận định, năm 2027 đã khó khăn, năm 2028 còn khó khăn hơn khi nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền phụ tải cao. Hiện tượng El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027; công suất cực đại miền Bắc dự báo đạt từ 32.693 đến 34.865 MW.
Tại kết luận hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia ngày 7/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh yêu cầu trong mọi trường hợp phải cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, phục vụ phát triển kinh tế và đời sống nhân dân. Các công trình nguồn, lưới điện bắt buộc đưa vào vận hành năm 2027 phải được thực hiện bằng được. Ma trận công việc phải đi liền với ma trận trách nhiệm và ma trận rủi ro; việc xây dựng giải pháp là để phòng ngừa rủi ro tăng trưởng, không phải để tính phương án lùi.
Bộ trưởng giao 8 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó yêu cầu hoàn thiện phương thức vận hành hệ thống điện năm 2027, đưa công nghệ bản sao số vào vận hành chậm nhất trong quý I/2027; tích nước tối đa các hồ thủy điện đến ngày 31/12/2026, giữ nước đến hết ngày 31/3/2027; bảo đảm công suất khả dụng của các nhà máy điện và nguồn cung than, khí, dầu.
Tại phiên thảo luận của diễn đàn, đại diện các tập đoàn năng lượng cũng chỉ rõ những yêu cầu về vốn, tiến độ và khả năng phối hợp giữa các khâu trong chuỗi cung ứng.
Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam, tổng vốn đầu tư giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 830.000 tỷ đồng, quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Để bảo đảm tiến độ, cần kiên quyết thay thế chủ đầu tư các dự án chậm kéo dài, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về tín dụng đối với các dự án điện trọng điểm.
Đối với lĩnh vực dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 gia tăng trữ lượng từ 15-20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, đưa 20 mỏ, công trình vào khai thác. Riêng chuỗi khí - điện, chỉ một khâu chậm tiến độ cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Dự án Lô B đang phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý III/2027. Tập đoàn cũng phối hợp nghiên cứu xây dựng kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, góp phần bổ sung năng lực dự trữ quốc gia, hướng tới mục tiêu 90 ngày nhập ròng.
Một vấn đề khác được đặt ra là nhu cầu vốn rất lớn cho phát triển năng lượng. Theo TS Cấn Văn Lực, nhu cầu vốn cho lĩnh vực này trong giai đoạn 2026-2030 ước khoảng 77 tỷ USD, trong khi tín dụng dành cho năng lượng tái tạo đến tháng 6/2026 mới đạt gần 300.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5% tổng dư nợ. Điều này cho thấy cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn, hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, xây dựng giá điện hợp lý và phát triển thị trường vốn dài hạn.
Tại phiên tọa đàm, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy phát triển nguồn điện đơn thuần sang bảo đảm an ninh năng lượng trên toàn hệ thống. Một hệ thống năng lượng hiệu quả không chỉ cần đủ nguồn cung mà còn phải bảo đảm tính ổn định, chi phí hợp lý và khả năng giảm phát thải. Đặc biệt, với các doanh nghiệp công nghệ cao, yêu cầu về điện sạch phải đi cùng chất lượng cung ứng và khả năng dự báo chi phí.
Tiết kiệm năng lượng cũng được nhìn nhận như một nguồn cung quan trọng, có chi phí thấp và khả năng triển khai nhanh. Năm 2026 là năm đầu tiên tiết kiệm năng lượng được đặt thành chỉ tiêu cụ thể, với mức tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc và tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng.
Kết luận diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết, các ý kiến thống nhất rằng bảo đảm an ninh năng lượng là điều kiện tiên quyết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương sẽ tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ: Hoàn thiện thể chế; bảo đảm đủ điện cho giai đoạn 2027-2030; nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung nhiên liệu; tăng cường điều hành dựa trên dữ liệu; thúc đẩy chuyển dịch năng lượng gắn với tiết kiệm và tự chủ công nghệ...
