50 năm trên quê hương“Chiếc gậy Trường Sơn”

Xã Hòa Xá nằm ở phía Tây Nam của huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây cũ, nay là thành phố Hà Nội. 50 năm trước, nơi đây là khởi nguồn của phong trào “Chiếc gậy Trường Sơn” huyền thoại.

Trong những năm tháng chống Mỹ cứu nước, phong trào “Chiếc gậy Trường Sơn” đã có sức lan tỏa rộng rãi, cổ vũ kịp thời tinh thần đấu tranh của lớp lớp thanh niên cả nước. Hòa Xá sau 50 năm xây dựng và trưởng thành tựa tấm áo choàng mới với đầy đủ gam màu.

1-Trung tuần tháng 7, chúng tôi về Hòa Xá đúng vào dịp chính quyền địa phương long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm phong trào “Chiếc gậy Trường Sơn”. Trên các con đường liên thôn Hòa Xá rợp sắc đỏ cờ Tổ quốc. Người già, trẻ nhỏ, ai nấy đều háo hức. Bác Phùng Văn Mạnh, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Hòa Xá phấn khởi khi cùng gần 279 cựu chiến binh của xã về dự lễ kỷ niệm.

Bác Mạnh không giấu được niềm vui: “Lễ kỷ niệm hôm nay đã gợi nhớ trong tôi và nhiều cựu binh Hòa Xá về những năm tháng trai trẻ, hào hùng và oanh liệt. Những bước chân hành quân không mỏi trên dải Trường Sơn hùng vĩ năm xưa bỗng chốc lại dội về…!”. Nghe những lời tâm sự của bác, hình ảnh về anh bộ đội Cụ Hồ, về những người con Hòa Xá vai khoác ba lô, tay mang theo “Chiếc gậy Trường Sơn” sát cánh cùng hàng vạn thanh niên cứ thế hiển hiện trong chúng tôi. 

Các cô, các bác cựu binh Hòa Xá ôn lại truyền thống hào hùng năm xưa.

Các cô, các bác cựu binh Hòa Xá ôn lại truyền thống hào hùng năm xưa.

Với quyết tâm “vai đeo 25 cân, chân đi ngàn dặm, vượt suối băng ngàn, sẵn sàng nhập ngũ”, trong những năm kháng chiến cứu quốc, Hòa Xá đã trở thành lá cờ đầu về phong trào xây dựng lực lượng dân quân, du kích vững mạnh. Nơi đây đã tiến hành 27 đợt tuyển quân và tiễn đưa 537 thanh niên lên đường nhập ngũ, 50 người tham gia thanh niên xung phong và dân quân hỏa tuyến, có 11 gia đình với 3 người con ra trận, 61 gia đình với 2 người con lên đường nhập ngũ v.v…

Đặt chân lên quê hương Hòa Xá những ngày này, chúng tôi được gặp những nhân chứng sống của “Sự tích chiếc gậy Trường Sơn”, đó là bác Phùng Quán. Ngôi nhà cấp bốn của cựu binh Phùng Quán nằm sâu trong con ngõ nhỏ xóm Thượng Đoạn (Hòa Xá). Anh bộ đội Phùng Quán năm xưa tuổi đã 76. Ông vẫn nhớ như in các vị trí, trạm đóng quân trải dài từ huyện Lương Sơn (Hòa Bình) tới Tây Trường Sơn mà một thời, ông cùng đồng đội đã hành quân qua.

Bố mất sớm, gia đình có hai chị em, nên ngày ấy, để cùng hai người bạn là Đỗ Tít và Lưu Long gia nhập đoàn tân binh lên đường đánh giặc, Phùng Quán đã lén trốn mẹ. Để tìm thêm “bạn đường”, trong lúc hành quân vào chiến trường Trường Sơn, ông đã chặt một cây rừng vừa nhẹ, vừa cứng, to bằng ngón chân cái người lớn. Đỗ Tít và Lưu Long cũng vậy, cũng đã tìm cho mình người “bạn đường” như Phùng Quán. “Chiếc gậy hữu dụng lắm, chúng tôi vẫn dùng nó để chống cho đỡ mỏi, mệt. Nhất là lúc mưa, đường trơn, có chiếc gậy rồi, việc đi lại sẽ dễ hơn…”, cựu binh Phùng Quán tâm sự.

Một ngày đầu tháng 4-1967, có người cùng làng về phép. “Thế có gửi gì về quê không?”, người này hỏi Phùng Quán. Thấy vậy, Phùng Quán nghĩ: “Trong này làm gì có gì mà gửi ra. Tiền không còn, “tiền Trường Sơn” thì không tiêu được!”. Nghĩ rồi, Phùng Quán đánh mắt về phía chiếc gậy – người “bạn đường” trong suốt quá trình vượt dãy Trường Sơn cách đây không lâu: “Dạ! Nhờ chú gửi chiếc gậy này về cho mẹ cháu ạ!”.

Nói rồi, Phùng Quán cầm con dao nhỏ hý hoáy khắc dòng chữ: ““Thà quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” – “Trường Sơn 1-4-67” – “Fùng Quán (Phùng Quán - PV)”” như thể thay lời nhắn gửi tới người mẹ ở quê nhà: “Chiếc gậy thân thiết này sẽ thay con nâng đỡ bước chân mẹ”. Cùng lúc ấy, Đỗ Tít và Lưu Long cũng gửi những người “bạn đường” - chiếc gậy hành quân về quê nhà.

“Chiếc gậy Trường Sơn” đã trở thành món quà tinh thần đặc biệt, bởi nó được nhân lên thành phong trào tặng “gậy hành quân”. Để rồi áng thơ “Gậy này là gậy Trường Sơn/ Của trai Hòa Xá lên đường tòng quân” cứ thế thôi thúc lớp lớp thanh niên lên đường tòng quân.

Ông Phùng Quán ngước đôi mắt về phía xa rồi chậm rãi nói: “Ba người, giờ còn mỗi tôi. Ông Tít hy sinh ở chiến trường B, còn ông Long thì mất cách đây không lâu do ảnh hưởng chất độc da cam”... Có lẽ cũng bởi thế mà trong suốt thời gian qua, với ông, “Chiếc gậy Trường Sơn” năm nào đã trở thành vật bất ly thân, là “đồng đội” gợi nhớ một thời “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”. Và chỉ khi có khách quý, chiếc gậy huyền thoại được cất giữ cẩn thận trong chiếc túi vải mới được đem ra.

2-Tháng 4-1967, trong một chuyến đi thực tế với các nhạc sĩ Văn Cao, Hoàng Vân, nhà thơ Chế Lan Viên ở Hòa Xá, hình ảnh “Chiếc gậy Trường Sơn” cùng khí thế sục sôi lên đường đánh giặc của những người con Hòa Xá đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhạc sĩ Phạm Tuyên sáng tác ca khúc “Chiếc gậy Trường Sơn”. 

Tác giả (bên trái) tiếp xúc, trò chuyện với ông Phùng Văn Quán.

Tác giả (bên trái) tiếp xúc, trò chuyện với ông Phùng Văn Quán.

Ca khúc nhanh chóng được lan truyền rộng rãi. Phong trào: “Tiền tuyến cần một, Hòa Xá có hai” cứ thế dấy lên không ngừng.  Điều đặc biệt là sau đó, mỗi lần thanh niên Hòa Xá lên đường nhập ngũ, các vị bô lão trong làng lại trao những “Chiếc gậy Trường Sơn” thay lời nhắn gửi quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.

Trong hội trường của buổi Lễ kỷ niệm 50 năm phong trào “Chiếc gậy Trường Sơn” hôm ấy, những ca từ mộc mạc nhưng đậm âm hưởng hào hùng của ca khúc “Chiếc gậy Trường Sơn”: “Thanh niên quê tôi làm chiếc gậy hành quân/ Đặt cho tên gọi là chiếc gậy Trường Sơn/ Luyện cho đôi chân vượt đường xa không mỏi/ Luyện cho tinh thần là chỉ tiến không lùi…” cứ thế ngân lên hùng tráng, khiến ai có mặt ở đây đều như được sống lại một thời “hoa lửa”.

Hơn 40 năm qua, tự hào và phát huy truyền thống quê hương của phong trào “Chiếc gậy Trường Sơn”, quân và nhân dân Hòa Xá đã luôn lưu giữ và tiếp nối truyền thống anh hùng cách mạng. Hòa Xá vinh dự được tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý của Đảng, Nhà nước. Trong đó, phải kể đến danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân” (năm 1973) và “Anh hùng lao động trong thời kỳ đổi mới” (năm 2000). Với những đổi thay đáng kể, Hòa Xá còn là một trong những địa phương được UBND TP Hà Nội công nhận là xã đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2015.

“Tuổi trẻ Hòa Xá chúng em hôm nay, tuy không được sống trong những tháng ngày hào hùng năm xưa, nhưng qua sử sách, qua những chứng nhân, chứng tích lịch sử, chúng em vô cùng tự hào về truyền thống dân tộc. Chúng em nguyện sẽ tiếp bước cha anh, phát huy truyền thống cách mạng, truyền thống hiếu học của ông cha, góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương”, bạn Đỗ Thùy Linh, Bí thư Đoàn xã Hòa Xá tự hào khi nói về quê hương mình.

…Tối hôm ngủ lại ở Hòa Xá, tôi thấy từng tốp thanh niên đi lại nhộn nhịp quanh trụ sở UBND xã. Tôi hỏi đồng chí Chủ tịch UBND xã là: “Các bạn thanh niên đi đâu đấy, thì đồng chí Chủ tịch xã bảo là các bạn ấy xung phong ra trận đánh giặc”. Thế rồi hôm sau, có rất đông người đến đưa tiễn. Lúc dự, tôi thấy các gia đình tặng chiếc gậy (Chiếc gậy Trường Sơn) cho các thanh niên trước khi lên đường…Tôi cảm nhận rõ khí thế, sức mạnh của các bạn thanh niên. Thời khắc ấy, cảm xúc dạt dào bỗng dội về trong tôi và sau đó tôi đã sáng tác ca khúc “Chiếc gậy Trường Sơn”…”.

Nhạc sĩ Phạm Tuyên

Trần Huy

Các tin khác

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

“Việt Nam thành công không chỉ vì đạt được thành tựu đáng chú ý, mà còn vì đã tìm ra con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn quốc gia”, Đại sứ Trung Quốc Hà Vĩ chia sẻ. Còn với Đại sứ Liên minh châu Âu Julien Guerrier, trong 30 năm qua, mỗi lần ông đến Việt Nam đều cảm nhận sự đổi thay và tiến bộ rõ rệt...