Vị Thủ tướng một ngày và cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa

Vào lúc 15h ngày 28/4/1975, sau khi có quyết định của lưỡng viện Quốc hội trong tình hình khẩn cấp, Tướng Dương Văn Minh đã làm lễ tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Việt Nam Cộng hòa (VNCH), sau khi Trần Văn Hương từ chức. Nội các mới được chỉ định do GS Vũ Văn Mẫu - Thượng nghị sĩ làm Thủ tướng, ông Nguyễn Văn Huyền làm Phó Tổng thống, bổ nhiệm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - ông Bùi Tường Huân, ông Lý Quý Chung - Bộ trưởng Bộ Thông tin.

Trong hồi ký không tên xuất bản năm 2011, ông Lý Quý Chung viết: “Ở vị trí Thủ tướng, ông Minh mời luật sư - nghị sĩ Vũ Văn Mẫu, người đã từng là ngoại trưởng trong chính phủ Ngô Đình Diệm 12 năm về trước. Vào thời điểm chính phủ Diệm đối đầu với cuộc đấu tranh của Phật giáo và có những hành động đàn áp ác liệt, ngoại trưởng Vũ Văn Mẫu đang đi công tác tại Hoa Kỳ. Ông đã cạo đầu và tuyên bố từ chức để phản đối chính sách đàn áp của gia đình ông Diệm đối với Phật giáo”.

Ông Dương Văn Minh.
Ông Dương Văn Minh.

6h sáng 30/4, các tướng lĩnh báo cáo đầy đủ tình hình chiến sự tại Dinh Độc Lập cho Tổng thống, Phó Tổng thống và Thủ tướng Vũ Văn Mẫu nghe, sau đó quyết định: không nổ súng và giao chính quyền cho Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Trưa 11h30, xe tăng của quân giải phóng đã húc đổ cánh cổng Dinh Độc Lập, cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tung bay trên cột cờ nóc Dinh Độc Lập. Nội các Tổng thống Dương Văn Minh đầu hàng quân giải phóng và các ông Dương Văn Minh, Vũ Văn Mẫu được đưa đến Đài phát thanh Sài Gòn để đọc tuyên bố đầu hàng vô điều kiện.

Ông Dương Văn Minh và ông Vũ Văn Mẫu được đưa đến đài phát thanh để tuyên bố đầu hàng. Ảnh: Ngọc Đản.
Ông Dương Văn Minh và ông Vũ Văn Mẫu được đưa đến đài phát thanh để tuyên bố đầu hàng. Ảnh: Ngọc Đản.

Ông Vũ Văn Mẫu sinh ngày 25/7/1914 tại làng Quất Động, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Đông (nay là Hà Nội) trong một gia đình tư sản, có nghề thêu truyền thống. Sau đó ra Hà Nội, mở cửa hàng thêu Phúc Thái ở 24 phố Hàng Nón. Ông thi đỗ vào trường Bưởi, đỗ Tú tài I, thi tiếp vào trường Albert Sarraut theo học lớp Toán sơ cấp. Năm 1934 ở tuổi 20 được gia đình đưa sang Pháp học Đại học Luật khoa Paris, tốt nghiệp cử nhân về  hành nghề luật tại Hà Nội.

Năm 1954 vào Sài Gòn, ông được bổ nhiệm làm Chánh Nhất Tòa phá án và làm Trưởng khoa Luật trường Đại học Sài Gòn đầu tiên. Tổng thống Ngô Đình Diệm thành lập Chính phủ Đệ nhất Cộng hòa đã mời ông giữ chức vụ Bộ trưởng Ngoại giao từ 1955 đến 1963. Trong sự kiện về Phật giáo năm 1963, khi đang làm đại sứ ngoại giao tại Hoa Kỳ, ông Mẫu đã từ chức, cạo đầu giống như một nhà sư để phản đối và bị bắt quản thúc sau đó. Trong thời gian từ 1964 đến 1967, ông Mẫu công tác đại sứ ở nước ngoài. Cho đến khi tướng Nguyễn Văn Thiệu lên nắm quyền Tổng thống, ông mới được triệu hồi về nước, trở thành Thẩm phán Tòa Thượng thẩm Sài Gòn.

Năm 1972, ông đắc cử Thượng nghị sĩ. Ông Vũ Văn Mẫu được đánh giá là một trí thức hoạt động tích cực cho phong trào hòa bình và hòa giải dân tộc. Chính vì vậy, khi tướng Dương Văn Minh trở thành Tổng thống, ông được đề cử cho chức vụ Thủ tướng VNCH với mục đích tham gia thương lượng chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, ông chỉ ở trong chức vụ chỉ vỏn vẹn được một ngày thì VNCH sụp đổ trước sức tiến công của quân giải phóng.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông xuất cảnh sang Pháp và định cư ở đây cho đến cuối đời. Ông mất ngày 20/8/1998 tại Paris, thọ 84 tuổi.

Trung tướng Phạm Xuân Thệ (bìa phải) kể lại giờ phút lịch sử trưa 30-4-1975 với tác giả.
Trung tướng Phạm Xuân Thệ (bìa phải) kể lại giờ phút lịch sử trưa 30-4-1975 với tác giả.

Có hai Thủ tướng cuối cùng của chế độ VNCH là ông Nguyễn Bá Cẩn, làm Thủ tướng đúng 10 ngày và tiếp đến là GS Vũ Văn Mẫu làm Thủ tướng đúng một ngày cuối cùng kết thúc chế độ Sài Gòn. Trước thời khắc quan trọng của lịch sử ấy, không phải ai cũng đủ “gan” ở lại quê hương với cương vị một lãnh đạo chóp bu bên thua cuộc. Những cuộc ra đi của cựu Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, Đại tướng Trần Thiện Khiêm, Phó Tổng thống Nguyễn Cao Kỳ cùng hàng loạt quan chức, tướng lĩnh cao cấp của Sài Gòn được Mỹ khuyến khích, ủng hộ. Tiếp đến là dòng người di tản là công chức, viên chức, thân Mỹ bằng trực thăng trên nóc Tòa đại sứ Mỹ và các tàu Hải quân VNCH, tàu ngư dân… rất rầm rộ, chen chúc nhau vì lo sợ, vì bị các phần tử phản động, quá khích tuyên truyền, kích động. Các cuộc di tản ồ ạt này đã khiến cho tình hình chính trị và trật tự trị an đô thành Sài Gòn trở nên vô cùng hỗn tạp.

Vào rạng sáng 30/4/1975, chiếc tàu viễn dương lớn nhất miền Nam mang tên Việt Nam Thương Tín, vẫn còn neo đậu tại cảng Sài Gòn, với nhiệm vụ chờ rước những người cuối cùng di tản khỏi Sài Gòn. Đặc biệt là các quan chức cao cấp của Phủ Tổng thống và Quân đội VNCH.

Nhưng vào buổi sáng định mệnh đó, hầu như những người còn lại trong Dinh Độc Lập không một ai muốn đi. Sự việc này đã được ông Lý Quý Chung thuật lại: “Thủ tướng Vũ Văn Mẫu cho biết ông không đi trong những điều kiện như thế này. Nếu sau này Chính phủ Cách mạng Lâm thời miền Nam cho ra đi chính thức thì ông sẽ đi”. Sau khi bàn giao chính quyền cho cách mạng, các ông Trần Văn Hương, Dương Văn Minh, Nguyễn Văn Huyền, Vũ Văn Mẫu… được quản thúc tại gia, tham gia một đợt học tập chính trị.

Ngày đầu tiên của thành phố Sài Gòn giải phóng, trong khuôn viên Dinh Độc Lập, ngoài ông Dương Văn Minh còn có các ông Vũ Văn Mẫu, Nguyễn Văn Hảo (cựu Phó Thủ tướng), Nguyễn Hữu Hạnh (Quyền Tư lệnh quân lực Sài Gòn) và cố vấn đặc biệt cho Tổng thống Sài Gòn, Thiếu tướng tình báo Vũ Ngọc Nhạ cùng khoảng 35 người khác. Đêm đầu tiên giải phóng Sài Gòn, không ai ngủ được vì nỗi lo lắng bồn chồn…

Từ sáng hôm sau, 1/5 đến mấy ngày sau đó, tất cả đều an toàn tuyệt đối, gia đình của quan chức trong nội các Sài Gòn do quá sợ sệt, lo lắng nên không một ai ra ngoài, sân vườn Dinh Độc Lập vắng vẻ lạ thường.

Hoàng Châu

Các tin khác

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

“Việt Nam thành công không chỉ vì đạt được thành tựu đáng chú ý, mà còn vì đã tìm ra con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn quốc gia”, Đại sứ Trung Quốc Hà Vĩ chia sẻ. Còn với Đại sứ Liên minh châu Âu Julien Guerrier, trong 30 năm qua, mỗi lần ông đến Việt Nam đều cảm nhận sự đổi thay và tiến bộ rõ rệt...