Vị Thủ tướng một ngày và cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa

Vào lúc 15h ngày 28/4/1975, sau khi có quyết định của lưỡng viện Quốc hội trong tình hình khẩn cấp, Tướng Dương Văn Minh đã làm lễ tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Việt Nam Cộng hòa (VNCH), sau khi Trần Văn Hương từ chức. Nội các mới được chỉ định do GS Vũ Văn Mẫu - Thượng nghị sĩ làm Thủ tướng, ông Nguyễn Văn Huyền làm Phó Tổng thống, bổ nhiệm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - ông Bùi Tường Huân, ông Lý Quý Chung - Bộ trưởng Bộ Thông tin.

Trong hồi ký không tên xuất bản năm 2011, ông Lý Quý Chung viết: “Ở vị trí Thủ tướng, ông Minh mời luật sư - nghị sĩ Vũ Văn Mẫu, người đã từng là ngoại trưởng trong chính phủ Ngô Đình Diệm 12 năm về trước. Vào thời điểm chính phủ Diệm đối đầu với cuộc đấu tranh của Phật giáo và có những hành động đàn áp ác liệt, ngoại trưởng Vũ Văn Mẫu đang đi công tác tại Hoa Kỳ. Ông đã cạo đầu và tuyên bố từ chức để phản đối chính sách đàn áp của gia đình ông Diệm đối với Phật giáo”.

Ông Dương Văn Minh.
Ông Dương Văn Minh.

6h sáng 30/4, các tướng lĩnh báo cáo đầy đủ tình hình chiến sự tại Dinh Độc Lập cho Tổng thống, Phó Tổng thống và Thủ tướng Vũ Văn Mẫu nghe, sau đó quyết định: không nổ súng và giao chính quyền cho Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Trưa 11h30, xe tăng của quân giải phóng đã húc đổ cánh cổng Dinh Độc Lập, cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tung bay trên cột cờ nóc Dinh Độc Lập. Nội các Tổng thống Dương Văn Minh đầu hàng quân giải phóng và các ông Dương Văn Minh, Vũ Văn Mẫu được đưa đến Đài phát thanh Sài Gòn để đọc tuyên bố đầu hàng vô điều kiện.

Ông Dương Văn Minh và ông Vũ Văn Mẫu được đưa đến đài phát thanh để tuyên bố đầu hàng. Ảnh: Ngọc Đản.
Ông Dương Văn Minh và ông Vũ Văn Mẫu được đưa đến đài phát thanh để tuyên bố đầu hàng. Ảnh: Ngọc Đản.

Ông Vũ Văn Mẫu sinh ngày 25/7/1914 tại làng Quất Động, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Đông (nay là Hà Nội) trong một gia đình tư sản, có nghề thêu truyền thống. Sau đó ra Hà Nội, mở cửa hàng thêu Phúc Thái ở 24 phố Hàng Nón. Ông thi đỗ vào trường Bưởi, đỗ Tú tài I, thi tiếp vào trường Albert Sarraut theo học lớp Toán sơ cấp. Năm 1934 ở tuổi 20 được gia đình đưa sang Pháp học Đại học Luật khoa Paris, tốt nghiệp cử nhân về  hành nghề luật tại Hà Nội.

Năm 1954 vào Sài Gòn, ông được bổ nhiệm làm Chánh Nhất Tòa phá án và làm Trưởng khoa Luật trường Đại học Sài Gòn đầu tiên. Tổng thống Ngô Đình Diệm thành lập Chính phủ Đệ nhất Cộng hòa đã mời ông giữ chức vụ Bộ trưởng Ngoại giao từ 1955 đến 1963. Trong sự kiện về Phật giáo năm 1963, khi đang làm đại sứ ngoại giao tại Hoa Kỳ, ông Mẫu đã từ chức, cạo đầu giống như một nhà sư để phản đối và bị bắt quản thúc sau đó. Trong thời gian từ 1964 đến 1967, ông Mẫu công tác đại sứ ở nước ngoài. Cho đến khi tướng Nguyễn Văn Thiệu lên nắm quyền Tổng thống, ông mới được triệu hồi về nước, trở thành Thẩm phán Tòa Thượng thẩm Sài Gòn.

Năm 1972, ông đắc cử Thượng nghị sĩ. Ông Vũ Văn Mẫu được đánh giá là một trí thức hoạt động tích cực cho phong trào hòa bình và hòa giải dân tộc. Chính vì vậy, khi tướng Dương Văn Minh trở thành Tổng thống, ông được đề cử cho chức vụ Thủ tướng VNCH với mục đích tham gia thương lượng chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, ông chỉ ở trong chức vụ chỉ vỏn vẹn được một ngày thì VNCH sụp đổ trước sức tiến công của quân giải phóng.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông xuất cảnh sang Pháp và định cư ở đây cho đến cuối đời. Ông mất ngày 20/8/1998 tại Paris, thọ 84 tuổi.

Trung tướng Phạm Xuân Thệ (bìa phải) kể lại giờ phút lịch sử trưa 30-4-1975 với tác giả.
Trung tướng Phạm Xuân Thệ (bìa phải) kể lại giờ phút lịch sử trưa 30-4-1975 với tác giả.

Có hai Thủ tướng cuối cùng của chế độ VNCH là ông Nguyễn Bá Cẩn, làm Thủ tướng đúng 10 ngày và tiếp đến là GS Vũ Văn Mẫu làm Thủ tướng đúng một ngày cuối cùng kết thúc chế độ Sài Gòn. Trước thời khắc quan trọng của lịch sử ấy, không phải ai cũng đủ “gan” ở lại quê hương với cương vị một lãnh đạo chóp bu bên thua cuộc. Những cuộc ra đi của cựu Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, Đại tướng Trần Thiện Khiêm, Phó Tổng thống Nguyễn Cao Kỳ cùng hàng loạt quan chức, tướng lĩnh cao cấp của Sài Gòn được Mỹ khuyến khích, ủng hộ. Tiếp đến là dòng người di tản là công chức, viên chức, thân Mỹ bằng trực thăng trên nóc Tòa đại sứ Mỹ và các tàu Hải quân VNCH, tàu ngư dân… rất rầm rộ, chen chúc nhau vì lo sợ, vì bị các phần tử phản động, quá khích tuyên truyền, kích động. Các cuộc di tản ồ ạt này đã khiến cho tình hình chính trị và trật tự trị an đô thành Sài Gòn trở nên vô cùng hỗn tạp.

Vào rạng sáng 30/4/1975, chiếc tàu viễn dương lớn nhất miền Nam mang tên Việt Nam Thương Tín, vẫn còn neo đậu tại cảng Sài Gòn, với nhiệm vụ chờ rước những người cuối cùng di tản khỏi Sài Gòn. Đặc biệt là các quan chức cao cấp của Phủ Tổng thống và Quân đội VNCH.

Nhưng vào buổi sáng định mệnh đó, hầu như những người còn lại trong Dinh Độc Lập không một ai muốn đi. Sự việc này đã được ông Lý Quý Chung thuật lại: “Thủ tướng Vũ Văn Mẫu cho biết ông không đi trong những điều kiện như thế này. Nếu sau này Chính phủ Cách mạng Lâm thời miền Nam cho ra đi chính thức thì ông sẽ đi”. Sau khi bàn giao chính quyền cho cách mạng, các ông Trần Văn Hương, Dương Văn Minh, Nguyễn Văn Huyền, Vũ Văn Mẫu… được quản thúc tại gia, tham gia một đợt học tập chính trị.

Ngày đầu tiên của thành phố Sài Gòn giải phóng, trong khuôn viên Dinh Độc Lập, ngoài ông Dương Văn Minh còn có các ông Vũ Văn Mẫu, Nguyễn Văn Hảo (cựu Phó Thủ tướng), Nguyễn Hữu Hạnh (Quyền Tư lệnh quân lực Sài Gòn) và cố vấn đặc biệt cho Tổng thống Sài Gòn, Thiếu tướng tình báo Vũ Ngọc Nhạ cùng khoảng 35 người khác. Đêm đầu tiên giải phóng Sài Gòn, không ai ngủ được vì nỗi lo lắng bồn chồn…

Từ sáng hôm sau, 1/5 đến mấy ngày sau đó, tất cả đều an toàn tuyệt đối, gia đình của quan chức trong nội các Sài Gòn do quá sợ sệt, lo lắng nên không một ai ra ngoài, sân vườn Dinh Độc Lập vắng vẻ lạ thường.

Hoàng Châu

Các tin khác

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Ở nơi đại ngàn Trường Sơn của xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị vẫn phủ một màu xanh trải dài đến tận chân trời, rừng từ lâu đã trở thành kho sinh kế của đồng bào Bru - Vân Kiều. Từ những sợi mây rừng, giọt mật ong, búp măng đến những chiếc lá thuốc giữa tầng cây cổ thụ…, những sản vật dưới tán rừng đã âm thầm nuôi sống bao thế hệ người dân bản địa.

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Những lần khơi thông cửa biển Cửa Việt, Lý Hòa cho thấy nạo vét chỉ có thể giải quyết phần ngọn nếu không đi cùng các giải pháp căn cơ. Khi dòng chảy tự nhiên bị thay đổi, lượng cát bồi lắng vẫn tiếp tục tìm đường trở lại, đẩy các cửa biển vào vòng luẩn quẩn “khơi thông – bồi lấp – khơi thông”.

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Từ Cửa Việt đến Lý Hòa, những cửa sông, cửa biển từng là lối ra khơi, nơi kết nối hoạt động khai thác thủy sản, vận tải biển và đời sống cư dân ven biển, đang bị bồi lấp nghiêm trọng. Khi luồng lạch bị thu hẹp, phía sau những doi cát không chỉ là những con tàu mắc cạn, mà còn là sinh kế của hàng nghìn người dân bị ảnh hưởng.

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Giữa vùng biển phía Đông tỉnh Quảng Trị, đảo Cồn Cỏ hiện lên như một chấm xanh giữa trùng khơi. Từ lâu, hòn đảo tiền tiêu này được biết đến như một pháo đài nơi đầu sóng, một địa danh ghi dấu những năm tháng chiến tranh ác liệt. Hôm nay, bên cạnh giá trị về quốc phòng, chủ quyền, Cồn Cỏ đang viết tiếp câu chuyện mới về gìn giữ những giá trị của biển, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ vẫn được các lực lượng chức năng kiên trì thực hiện. Trên những địa bàn từng là chiến trường ác liệt ở phía tây Quảng Trị, cán bộ, chiến sĩ ngày đêm lần tìm từng dấu tích đồng đội. Cùng với đó, lực lượng Công an đẩy mạnh thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, góp phần nối lại những cuộc đoàn viên còn dang dở sau chiến tranh.

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữa miền quê ven sông Ô Lâu, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, làng cổ Hội Kỳ vẫn còn lưu giữ nhiều ngôi nhà rường hàng trăm năm tuổi – những dấu tích hiếm hoi của một không gian văn hóa xưa cũ còn sót lại. Sau hơn 5 thế kỷ hiện diện, những mái ngói rêu phong, cột kèo gỗ mít sẫm màu thời gian vẫn lặng lẽ đứng đó như một phần ký ức làng quê.

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Cơn mưa chuyển mùa bất chợt đổ xuống cao nguyên, những hạt mưa lách qua khung cửa sắt, rơi lộp độp xuống nền xi măng lạnh. Trong góc buồng giam ở Trại tạm giam số 1 Công an tỉnh Lâm Đồng, phạm nhân Huỳnh Thị Thanh Thảo (SN 1985, trú xã Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng) lặng lẽ ngồi nhìn ra khoảng trời xám đục ngoài ô cửa nhỏ.

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Biết mình là một trong những phạm nhân đủ điều kiện được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước trong đợt này, nữ phạm nhân Trần Ngọc Minh Anh (SN 2006, trú tại phường Lâm Viên – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng) đã không giấu được những giọt nước mắt vỡ òa sau quãng thời gian dài sống trong day dứt và ân hận.

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Chưa bao giờ ở xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ lại có đến nhiều đám tang cùng một lúc như vậy. Có tới 5 gia đình cùng chung một nỗi đau vô tận khi đột ngột mất đi người con trai yêu quý trong buổi chiều định mệnh. Lá vàng tiễn mái đầu xanh, tiếng khóc gọi tên con nghe quá xót xa.

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Tháng 5 về, nắng vàng như rót mật trên những sườn đồi phía Tây TP Đà Nẵng. Giữa màu xanh ngút ngàn của dãy Trường Sơn hùng vĩ, đồng bào các dân tộc lại rộn ràng chuẩn bị cho một ngày lễ đặc biệt trong trái tim mình: Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026).

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Vùng Bưng 6 xã vốn là căn cứ cách mạnh gắn liền với những trang sử đấu tranh kiên cường của quân dân ta qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Đây không chỉ là căn cứ lưu giữ giá trị lịch sử, truyền thống yêu nước, Vùng Bưng đầy lau sậy, cỏ cây xưa kia nay vươn mình mạnh mẽ với tốc độ phát triển kinh tế, văn hóa, đô thị và công nghiệp.

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Sương sớm còn vương trên những tán rừng già, giăng thành lớp màn mỏng bảng lảng phủ xuống buôn làng. Từng mái nhà dài của người Mnông ở xã Đam Rông 4 (Lâm Đồng) lặng lẽ thức giấc trong tiếng gà rừng gọi sáng, trong mùi khói bếp len qua vách gỗ. Con đường đất đỏ dẫn xuống bến nước diễn ra lễ cúng hôm nay bỗng trở nên rộn ràng khác lạ!

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa là một công trình quân sự trong lòng đất tại phường Phú Thọ Hòa, TP Hồ Chí Minh. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, địa đạo Phú Thọ Hòa là điểm trú ngụ của bộ đội chủ lực, được các đơn vị đặc công biệt động của cách mạng dùng làm bàn đạp tấn công vào nội thành Sài Gòn như: Trung đoàn Phạm Hồng Thái, Tiểu đoàn Ngô Gia Tự. Đồng thời, địa đạo cũng là cái nôi đảm bảo cho nhiều cán bộ quân dân chính đảng các cấp về dừng chân hoạt động tại đây.

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Chỉ hơn một giờ lênh đênh, còn tàu rời biển Cửa Việt (Quảng Trị) đã cặp đảo Cồn Cỏ. Tháng Tư, hòn đảo nhỏ hiện trước mắt chúng tôi xanh thẫm bởi rừng, lấp lánh bởi nắng và mang một vẻ bình yên rất riêng của vùng biển tiền tiêu. Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên không chỉ là vẻ đẹp ấy, mà là cảm giác Cồn Cỏ đang chuyển mình.

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.