Vì sao El Nino quay trở lại?

Trong năm 2023, nhiệt độ Trái Đất có thể phá vỡ nhiệt độ trung bình mới do biến đổi khí hậu và sự trở lại của hiện tượng thời tiết El Nino. Các nhà khoa học cho biết, các mô hình khí hậu cho thấy rằng, sau 3 năm của kiểu thời tiết La Nina ở Thái Bình Dương (thường làm giảm nhẹ nhiệt độ toàn cầu), thế giới sẽ trải qua sự quay trở lại của El Nino - hiện tượng nóng hơn.

Tử thần mang tên nắng nóng

Một số báo cáo cho thấy, 75% dân số thế giới sẽ sống trong nắng nóng chết người và nắng nóng ngày nay giống như một vụ cháy rừng có tính lan nhanh, là nguyên nhân gây ra cái chết của nhiều người. Say nắng chính là một phản ứng báo hiệu nguy hiểm bởi khi cơ thể con người tiếp xúc với nắng gắt, sẽ bị đẩy tới giới hạn chịu đựng. Ánh nắng chiếu trực tiếp vào đỉnh đầu, gáy, thái dương sẽ tàn phá vùng điều hòa thân nhiệt của hệ thần kinh, khiến cơ thể bị đẩy vào trạng thái hoa mắt, chóng mặt... Khi đó, thân nhiệt tăng vọt khiến người ta toát mồ hôi nhiều hơn để cân bằng nhiệt độ nhưng lại dẫn tới tình trạng mất nước mà nếu không được bổ sung kịp thời sẽ dẫn đến rối loạn, tụt huyết áp rồi mất dần nhận thức, bị ảo giác, hôn mê và co giật..., thậm chí tử vong.

Vì sao El Nino quay trở lại ? -0
Nắng nóng đã thiêu rụi nhiều khu vực ở châu Á trong năm nay, đe dọa mùa màng ở những nơi như Malaysia.

Ở Ấn Độ, trong tháng 6 vừa qua, một số khu vực đã ghi nhận mức nhiệt độ cao ngất khiến gần 100 người thiệt mạng. Chính quyền New Delhi buộc phải ra khuyến cáo người dân hạn chế ra đường. Theo các nhà chức trách, những người tử vong đa số trên 60 tuổi, có bệnh nền với nguy cơ trầm trọng hơn do nắng nóng gay gắt. Trước đó, vào hồi tháng 4, Ấn Độ cũng đã ghi nhận gần 50 người thiệt mạng vì nắng nóng.

Trong khi đó, tại Trung Quốc, chính quyền Bắc Kinh phải đưa ra cảnh báo cam cho nhiệt độ cao lần đầu tiên trong năm 2023. Các khu vực có vùng nắng nóng gay gắt ở Trung Quốc gồm Nội Mông, Liêu Ninh và Tân Cương với nhiệt độ lên tới hơn 40 độ C. Năm nay, nắng nóng khắc nghiệt đã tàn phá nhiều vùng của quốc gia tỷ dân này còn sớm hơn năm 2022, ảnh hưởng nhiều tới vật nuôi và cây trồng..., làm dấy lên lo ngại về an ninh lương thực. Từ tháng 3/2023, nhiệt độ ở hàng chục thành phố của Trung Quốc đã đạt mức cao kỷ lục theo mùa. Ở nhiều khu vực, lợn, chim, thỏ và cá chết vì nhiệt độ quá cao; còn những cánh đồng lúa mỳ ở miền Trung Trung Quốc thì bị ngập lụt do lượng mưa lớn nhất trong một thập kỷ.

Chưa hết, người ta còn lo ngại rằng, hạn hán có thể tấn công lưu vực sông Dương Tử, vùng trồng lúa chính của Trung Quốc trong những tháng tới. Như hồi cuối tháng 5, chỉ vài ngày trước thời điểm thu hoạch, mưa lớn làm ngập các cánh đồng lúa mỳ ở Hà Nam, một tỉnh miền Trung chiếm 1/4 sản lượng lúa mỳ của Trung Quốc. Theo ước tính gần đây của Trung tâm khí hậu quốc gia Trung Quốc, từ tháng 5 đến tháng 9, "hạn hán và lũ lụt có thể xảy ra đồng thời" với nhiều hiện tượng khí hậu cực đoan hơn như mưa lớn và sóng nhiệt. Trong một báo cáo nghiên cứu công bố hồi trung tuần tháng 6, Sheng Xia, Trưởng bộ phận phân tích nông nghiệp của Citic Securities cũng cảnh báo về các mối đe dọa ngày càng tăng đối với an ninh lương thực toàn cầu trong năm nay do hiện tượng El Nino gây ra.

Những cảnh báo mới

Các phân tích khoa học cho thấy, trong khi diễn ra El Nino, gió thổi về phía Tây dọc theo đường xích đạo chậm lại và nước ấm bị đẩy về phía Đông, tạo ra nhiệt độ bề mặt đại dương ấm hơn. "El Nino thường liên quan đến nhiệt độ phá vỡ kỷ lục ở cấp độ toàn cầu. Hiện vẫn chưa biết điều này sẽ xảy ra vào năm 2023 hay 2024, nhưng theo tôi, nó có nhiều khả năng xảy ra từ giữa mùa hè năm nay và phát triển mạnh vào cuối năm", Carlo Buontempo, Giám đốc Copernicus - cơ quan theo dõi biến đổi khí hậu của Liên minh châu Âu (EU) nói.

Đến nay, thế giới ghi nhận năm nóng nhất là 2016, trùng với El Nino mạnh - mặc dù biến đổi khí hậu đã thúc đẩy nhiệt độ khắc nghiệt ngay cả trong những năm không có hiện tượng này. 8 năm qua là 8 năm nóng nhất được ghi nhận trên Trái Đất - phản ánh xu hướng nóng lên trong dài hạn do phát thải khí nhà kính. Friederike Otto, giảng viên cao cấp tại Viện Grantham của Đại học Hoàng gia London (Anh) nhận định, nhiệt độ do El Nino gây ra có thể làm trầm trọng thêm các tác động của biến đổi khí hậu mà các quốc gia đang trải qua, bao gồm các đợt nắng nóng nghiêm trọng, hạn hán và cháy rừng. "Nếu El Nino phát triển, rất có thể năm 2023 sẽ còn nóng hơn năm 2016 - xét đến việc Trái Đất tiếp tục ấm lên khi con người đốt nhiên liệu hóa thạch", Friederike Otto cho biết.

Vì sao El Nino quay trở lại ? -0
El Nino thúc đẩy thiên tai, gây lũ lụt nghiêm trọng, làm hư hại cơ sở hạ tầng và tác động xấu đến các nền kinh tế.

Hồi đầu tháng 6, các nhà khoa học ở Copernicus đã công bố một báo cáo đánh giá các điều kiện khí hậu cực đoan mà thế giới đã trải qua vào năm ngoái, năm nóng thứ 7 được ghi nhận. Theo đó, châu Âu trải qua mùa hè nóng kỷ lục vào năm 2022, trong khi mưa cực đoan do biến đổi khí hậu gây ra lũ lụt thảm khốc ở Pakistan và vào tháng 2, mực nước biển ở Nam Cực xuống mức thấp kỷ lục. Copernicus cho biết, nhiệt độ trung bình toàn cầu của thế giới hiện cao hơn 1,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Và mặc dù hầu hết các nhà phát thải lớn trên thế giới cam kết cuối cùng sẽ cắt giảm lượng khí thải ròng xuống 0, lượng khí thải CO2 toàn cầu năm ngoái vẫn tiếp tục tăng.

Vậy El Nino có thể tác động đến khí hậu trên Trái Đất như thế nào? Nhà khí tượng học Michelle L'Heureux thuộc Trung tâm Dự báo khí hậu của Cơ quan Quản lý khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) chỉ rõ: "El Nino là một kiểu khí hậu tự nhiên sinh ra từ vùng nước ấm bất thường ở phía Đông Thái Bình Dương.Trong thời kỳ El Nino 2015-2016, trữ lượng cá cơm ngoài khơi bờ biển Peru đã giảm và gần 1/3 số san hô trên rạn san hô Great Barrier của Australia đã chết. Sự tích tụ nước ấm ở phía Đông Thái Bình Dương này cũng truyền nhiệt cao vào khí quyển thông qua sự đối lưu, tạo ra giông bão. Sự thay đổi trong hoạt động của bão này ảnh hưởng đến luồng không khí di chuyển nhanh, làm thay đổi thời tiết trên khắp thế giới, được gọi là luồng phản lực cận nhiệt đới, đẩy đường đi của nó về phía Nam và biến nó thành một luồng phẳng hơn, mang lại thời tiết tương tự dọc theo các vĩ độ giống nhau. Trong thời gian xảy ra El Nino, miền Nam nước Mỹ có thời tiết mát mẻ và ẩm ướt, trong khi các khu vực ở miền Tây nước Mỹ và Canada ấm hơn,  khô hơn. Hoạt động của bão chậm lại khi các cơn bão không hình thành ở Đại Tây Dương nhưng các cơn bão nhiệt đới lại tăng cường ở Thái Bình Dương. Một số khu vực ở Trung và Nam Mỹ có lượng mưa lớn, mặc dù rừng nhiệt đới Amazon có xu hướng chịu điều kiện khô hạn hơn. Còn Australia phải chịu đựng nắng nóng khắc nghiệt, hạn hán và cháy rừng... Năm nay, trước khi El Nino bắt đầu, vào tháng 5, nhiệt độ mặt nước biển trung bình toàn cầu cao hơn khoảng 0,1 độ C so với bất kỳ nhiệt độ nào khác được ghi nhận. Điều đó có thể tăng thêm thời tiết khắc nghiệt".

Theo một nghiên cứu được công bố vào tháng 5/2023 trên tạp chí Science, El Nino năm nay có thể dẫn đến thiệt hại kinh tế toàn cầu lên tới 3.000 tỷ USD, làm giảm GDP do thời tiết khắc nghiệt làm suy giảm sản xuất nông nghiệp, sản xuất và khiến lây lan dịch bệnh. Chính phủ ở các nước dễ bị tổn thương đang rất lưu ý về vấn đề này. Peru đã dành ra 1,06 tỷ USD để đối phó với các tác động của El Nino và biến đổi khí hậu, trong khi Philippines (quốc gia có nguy cơ bị lốc xoáy) đã thành lập một nhóm chính phủ đặc biệt để xử lý bụi phóng xạ.

Tom DiLiberto, nhà khí tượng học của NOAA cho biết, biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến El Nino, thậm chí làm gia tăng gấp đôi tác động của El Nino - lớp nhiệt chồng lên lớp nhiệt, hoặc lượng mưa dư thừa chồng lên lượng mưa dư thừa. Nhưng một điểm đáng chú ý là các nhà khoa học cũng không chắc chắn liệu biến đổi khí hậu có làm thay đổi sự cân bằng giữa El Nino và La Nina hay không, hoặc khiến cho một mô hình diễn ra thường xuyên hơn hay ít hơn. "Nếu nhiệt độ đại dương đang tăng lên trên diện rộng, thì không có khả năng chu kỳ sẽ thay đổi, vì các cơ chế cơ bản đằng sau hiện tượng này vẫn giữ nguyên. Tuy nhiên, nếu một số vùng của đại dương đang nóng lên nhanh hơn những vùng khác, điều đó có thể ảnh hưởng đến cách El Nino diễn ra bằng cách khuếch đại sự chênh lệch nhiệt độ", Tom DiLiberto nhận định.

Sông Thương

Các tin khác

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa là loài vật gần gũi trong cuộc sống người Việt từ lâu, không chỉ dùng để kéo xe mà còn là phương tiện nghi lễ, giao thông và đánh trận, do đó, nó cũng được xuất hiện khá nhiều trong hình luật thời xưa.

Tản mạn Thần Bạch Mã

Tản mạn Thần Bạch Mã

Thần Bạch Mã là vị thần hiện được thờ cúng tại đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm, Hà Nội. Từ thời Lý, đó là ngôi đền trấn phía Đông, tương ứng với đền Quán Thánh trấn phía Bắc, đền Kim Liên trấn phía Nam và đền Voi Phục trấn phía Tây thành Thăng Long.