Vì sao các cơ quan tình báo Mỹ theo dõi các tổ chức y tế toàn cầu?

Theo các tài liệu do "người thổi còi" Edward Snowden vừa công bố thì từ đầu thập niên 2000, trong nỗ lực "khai thác tình báo y tế", Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) hợp tác với Trung tâm Tình báo Y tế Quốc gia (NCMI, trước đó có tên gọi là Trung tâm Tình báo Y tế Quân lực Mỹ) - đặt trụ sở tại Fort Detrick bang Maryland - trực thuộc Cục Tình báo Quốc phòng (DIA) tiến hành chương trình "medical SIGINT" (tình báo tín hiệu y tế), tập trung thu thập tín hiệu giao tiếp của các tổ chức y tế phi lợi nhuận.

Bộ tài liệu mật này cũng cho thấy cộng đồng tình báo Mỹ đã có nhiều nỗ lực để bảo vệ quân đội Mỹ bên cạnh việc đánh giá năng lực sẵn sàng chiến đấu của quân đội nước ngoài, tạo cơ hội cho các nhà ngoại giao Mỹ bày tỏ thiện chí, phát hiện những chương trình vũ khí hạt nhân, đồng thời nghiên cứu dịch bệnh lan rộng như thế nào.

Nhân viên y tế mang khẩu trang phòng chống lây lan virus SARS ở Hồng Công năm 2004.
Nhân viên y tế mang khẩu trang phòng chống lây lan virus SARS ở Hồng Công năm 2004.

Chương trình hợp tác giữa 2 cơ quan tình báo Mỹ bắt đầu khi NSA mời một chuyên gia NCMI về bệnh nhiễm trùng giúp đỡ Ban phụ trách các tổ chức quốc tế (IOB) của NSA thu thập thông tin về những tổ chức phi lợi nhuận trong lĩnh vực y tế. Chuyên gia DIA sau đó trở thành "người nội bộ" của NSA và được cấp phép khai thác thông tin tình báo tín hiệu "thô", tức là thông tin chưa được biên tập hay gỡ khỏi dữ liệu thông tin cá nhân.

Những đề tài được NSA đặc biệt quan tâm bao gồm những dịch bệnh như SARS hay hội chứng hô hấp cấp tính do virus ở Trung Quốc, trận dịch tả ở Liberia cũng như kiết lỵ, bại liệt trẻ em và dịch tả ở Iraq. SARS lây nhiễm cho hơn 8.000 người trên toàn thế giới mà trong đó "cái nôi bùng phát" là Trung Quốc trước khi dịch bệnh được kiềm chế.

Bên trong trụ sở NCMI.
Bên trong trụ sở NCMI.

Trong suốt thời gian đó, NSA và các đối tác tập trung nghiên cứu tác động của dịch bệnh đến cơ cấu an ninh quốc gia, thông tin của giới truyền thông về dịch bệnh, tác động về mặt chính trị và kinh tế khi bệnh lây lan rộng cũng như tác động của SARS đến khả năng ứng phó của quân đội Trung Quốc.

Nhiệm vụ bộ phận chuyên gia dân sự lẫn quân sự (phần đông là bác sĩ quân y và nhà nghiên cứu) của NCMI là nghiên cứu thông tin về dịch bệnh, y tế, dược phẩm và vũ khí sinh học nhằm mục đích bảo vệ quân đội Mỹ được triển khai hàng loạt ở hải ngoại.

Nỗ lực hợp tác khai thác "tình báo tín hiệu y tế" giữa NSA và DIA đặc biệt đáng quan tâm vào 13 năm sau, khi mà các thiết bị y tế gia tăng kết nối Internet và bắt đầu mở ra các khả năng mới giúp mở rộng hoạt động thu thập thông tin tình báo ngoài lĩnh vực dịch bệnh và vũ khí sinh học, tập trung nhiều hơn vào các kỹ thuật gián điệp trong y khoa.

Huấn luyện nhân viên y tế đối phó dịch bệnh ở Fort Detrick, bang Maryland.
Huấn luyện nhân viên y tế đối phó dịch bệnh ở Fort Detrick, bang Maryland.

Hoạt động tình báo y tế bao gồm việc thu thập thông tin về những trận dịch bệnh nguy hiểm, khả năng của chính quyền nước ngoài phản ứng trước mối đe dọa của những cuộc tấn công sinh-hóa và hạt nhân và thu thập thông tin trong các công trình nghiên cứu y khoa.

Hồi tháng 6-2016, phó giám đốc NSA Richard Ledgett tuyên bố, cơ quan tình báo này đang cố gắng khai thác các thiết bị y tế - như là máy điều hòa nhịp tim - để theo dõi mục tiêu, đồng thời còn thừa nhận rằng đây là kỹ thuật gián điệp dễ thực hiện nhất.

Theo một bài báo năm 2013 của nhà nghiên cứu và bác sĩ phẫu thuật quân y Mỹ Jonathan D. Clemente, quân đội Mỹ bắt đầu chương trình thu thập thông tin tình báo về y khoa và sinh học ngay từ đầu Chiến tranh thế giới lần 2. Trong suốt cuộc chiến tranh, thông tin y tế về các quốc gia được phổ biến đến giới chỉ huy quân đội và bác sĩ quân y trước khi họ ra mặt trận.

Trụ sở NCMI ở Fort Detrick, bang Maryland.
Trụ sở NCMI ở Fort Detrick, bang Maryland.

Về sau, quân đội đồng minh bắt đầu săn lùng công nghệ y khoa và dược phẩm nước ngoài nhằm mục đích cải thiện kho y tế của Mỹ, cũng như theo dõi mọi kế hoạch phát triển vũ khí sinh học của Đức Quốc xã. Vào khoảng năm 1947, Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) bắt đầu khởi động các chương trình tình báo y tế nhằm mục tiêu vào Liên Xô và khối Đông Âu cũng như trong suốt cuộc chiến tranh Triều Tiên.

Sau vài lần thay đổi giới lãnh đạo và tên gọi, đơn vị tình báo y tế được chuyển giao cho DIA phụ trách vào năm 1992 dẫn đến sự ra đời của NCMI để thực hiện nhiệm vụ "soạn thảo những báo cáo đánh giá tình báo và dự đoán về các hệ thống y tế dân sự lẫn quân sự nước ngoài, các bệnh nhiễm trùng, các nguy cơ đối với sức khỏe trong môi trường và nghiên cứu sinh y học" - theo Jonathan Clemente.

Mối lo ngại về những bệnh nhiễm trùng kháng thuốc chỉ được quan tâm đặc biệt từ sau cuộc tấn công khủng bố nước Mỹ ngày 11-9-2001 và cũng từ lúc đó cộng đồng tình báo nước này tăng cường thuê dụng chuyên gia phân tích tình báo y tế nhằm giám sát mọi âm mưu tấn công bằng vũ khí sinh học như là vi khuẩn bệnh than.

Các đối tác khác của NCMI bao gồm Cục Tình báo Địa Không gian Quốc gia (NGA) và Bộ Nông nghiệp (DOA). Anthony Rizzo - cựu giám đốc NCMI và hiện là giáo sư sinh học - mô tả sứ mạng của ông là "bảo vệ nước Mỹ trước các mối đe dọa mà thậm chí chúng ta chưa từng đối mặt trong quá khứ". John Schindler, một nhà văn, cựu chuyên gia phân tích tình báo NSA và cựu giáo sư khoa An ninh quốc gia, Học viện Chiến tranh Hải quân Mỹ mô tả năng lực tình báo y tế của chính quyền Mỹ "rõ ràng là độc nhất"; đồng thời nhấn mạnh NCMI là "tổ chức tình báo y tế chính thức trên thế giới".

Năm 2003, NSA tập trung vào những chương trình tình báo y tế bao gồm các chiến lược chống lại mối đe dọa từ vũ khí hủy diệt hàng loạt đồng thời hợp tác với Bộ An ninh Nội địa (DHS) mới thành lập.

Trong cùng năm, NSA cũng thành lập dự án do thám sự tiến hóa của công nghệ sinh học ở nhiều quốc gia khác nhau, trong đó mục tiêu chính là tổ chức thanh tra chương trình vũ khí sinh học của Iran. Một tài liệu tháng 4-2013 có tiêu đề "Những chiến dịch nguồn đặc biệt hàng tuần", tiết lộ sứ mạng do thám 2 trường đại học Iran mà NSA nghi ngờ dính líu đến chương trình vũ khí sinh học và hóa học của chính quyền Tehran.

Nghiên cứu của NSA bao gồm những cuộc thử nghiệm nơi số bệnh nhân bị nhiễm hóa chất thuốc trừ sâu. NSA cũng nghiên cứu đánh giá những biện pháp trả đũa bằng y khoa được phát triển ở Iran cũng như khả năng nước này phản ứng và tự vệ trước những mối đe dọa từ vũ khí sinh-hóa học.

Một trong những ví dụ nổi bật nhất về tình báo y tế được ghi nhận vào năm 2010, khi NSA phác thảo kế hoạch cài thiết bị gián điệp trong dụng cụ y khoa cung cấp cho Osama bin Laden để định vị nơi trú ẩn bí mật của trùm khủng bố - theo như tài liệu do Edward Snowden cung cấp cho báo chí hồi năm 2015.

Diên San (tổng hợp)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.