“Ván cờ mạo hiểm” của Mỹ ở Trung Đông

Tổng thống Mỹ Joe Biden sẽ có chuyến công du Trung Đông vào trung tuần tháng này. Giới chuyên gia đặt câu hỏi rằng, chuyến đi này của ông chủ Nhà Trắng liệu có thể vừa trấn an lãnh đạo các nước Arab đang tìm cách kiềm chế Iran, vừa đạt được một thỏa thuận hạt nhân tạm thời với Tehran hay không.

Nhận định về chuyến thăm của Tổng thống Joe Biden tới Saudi Arabia, giới chuyên gia cho rằng, Hội nghị thượng đỉnh này có thể là cơ hội vàng để Tổng thống Mỹ khôi phục sự tin cậy (của các nước trong khu vực) đối với Mỹ như một đồng minh đáng tin cậy trong lịch sử, cùng một chính sách vững chắc có thể dựa vào.

Tuy nhiên, họ cảnh báo, nếu không làm được như vậy, các nước trong khu vực sẽ thực sự thay đổi bản đồ các liên minh quốc tế để bảo vệ lợi ích và nâng cao khả năng của họ, từ đó vượt qua những tính toán sai lầm của một số đồng minh truyền thống phương Tây về sự cần thiết phải bảo vệ họ trước mối đe dọa của Iran.

Trong bối cảnh Saudi Arabia đang lên kế hoạch tìm kiếm sự đảm bảo của Tổng thống Joe Biden rằng Washington vẫn là đối tác đáng tin cậy trong việc đối đầu với Tehran, các quan chức Mỹ và Iran đã gặp nhau tại Doha nhằm hồi sinh thỏa thuận hạt nhân toàn cầu năm 2015 - thỏa thuận mà Riyadh phản đối vì nó không thể ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân trong dài hạn, cũng như không có tác dụng kiềm chế hoạt động bảo trợ khủng bố và các hoạt động gây bất ổn khác trong khu vực của Tehran.

petrolera-saudi-aramco.jpg -0
Chuyến thăm Saudi Arabia của Tổng thống Biden có giúp hạ nhiệt thị trường dầu mỏ? Ảnh: Atalayar.

Đối với Washington, câu hỏi đặt ra là, liệu họ có thể vừa trấn an lãnh đạo các nước Arab theo dòng Sunni đang tìm cách kiềm chế Iran (vốn theo dòng Shiite), vừa đạt được một thỏa thuận hạt nhân tạm thời với Tehran hay không? Tất nhiên, có nguy cơ Washington sẽ thua trên cả hai mặt trận - không khôi phục được thỏa thuận hạt nhân và khiến các quan chức Saudi Arabia thêm lo ngại rằng Riyadh có thể cần phải xem xét lại sự phụ thuộc nặng nề vào Washington trong vấn đề an ninh khu vực.

Tổng thống Joe Biden đang phải đối mặt với bối cảnh toàn cầu phức tạp bất thường, buộc ông phải rút lại cam kết tranh cử về việc cô lập Riyadh trong vấn đề nhân quyền, đặc biệt là liên quan đến vụ sát hại nhà báo Jamal Khashoggi của tờ “The Washington Post” mà cộng đồng tình báo Mỹ cho là do Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman ra lệnh.

Các biện pháp trừng phạt chưa từng có mà Washington và các đồng minh áp đặt lên Nga, cùng lượng vũ khí quân sự ngày càng nhiều mà họ gửi tới Ukraine, đã không khiến Tổng thống Nga Vladimir Putin phải xem xét lại hành động từng làm lung lay trật tự thời hậu Chiến tranh Lạnh.

Sau khi bị đình trệ trên chiến trường, quân đội Nga đang đạt được tiến bộ trong việc chiếm lãnh thổ ở khu vực miền Đông của Ukraine, đồng thời pháo kích vào các địa điểm dân sự với hy vọng làm mất tinh thần của người Ukraine và khiến Kiev đầu hàng. Hơn nữa, các lệnh trừng phạt đối với lĩnh vực dầu mỏ của Nga đã khiến giá dầu toàn cầu tăng cao hơn nhiều.

Điều đó cùng quyết định của Trung Quốc và Ấn Độ mua thêm dầu của Nga đã giúp Moscow kiếm được nhiều tiền hơn từ việc bán dầu so với trước khi thực hiện chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine. Đồng thời, người tiêu dùng Mỹ đang phải trả nhiều tiền để mua xăng, góp phần thúc đẩy áp lực lạm phát khiến Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) tăng lãi suất đột ngột. Động thái này đang đe dọa châm ngòi cho một cuộc suy thoái của Mỹ.

Không có gì ngạc nhiên khi Tổng thống Mỹ hy vọng sẽ thuyết phục được Saudi Arabia và các nước vùng Vịnh khác tăng sản lượng dầu nhằm giảm giá thành và để tạo động lực chính trị cho ông ta trong bối cảnh các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp diễn ra. Tuy nhiên, Riyadh dường như được khích lệ bởi quyết định của ông Joe Biden không nói đến chuyện cô lập Saudi Arabia và đến thăm nước này.

Xã luận trên tờ báo thân chính phủ Al-Riyadh có đoạn: “Chính quyền Tổng thống Joe Biden phải chứng minh rằng mối quan tâm mới của họ đối với các nước vùng Vịnh không chỉ mang tính tình thế và không chỉ là sự ép buộc do nhu cầu dầu mỏ... Hơn nữa, họ phải chứng minh bằng hành động, chứ không chỉ bằng lời nói, rằng họ vẫn cam kết bảo vệ an ninh của vùng Vịnh và thừa nhận rằng các nước vùng Vịnh có những nhu cầu cấp bách cần được xem xét”.

Hy vọng của người đứng đầu Nhà Trắng về việc tăng cường quan hệ Mỹ-Saudi Arabia chỉ là một lý do khác để đặt ra câu hỏi tại sao chính quyền Mỹ vẫn muốn khôi phục một thỏa thuận hạt nhân mà trong trường hợp khả quan nhất cũng chỉ có thể kiềm chế các hoạt động theo đuổi năng lực hạt nhân của Iran cho đến khi thỏa thuận này hết hiệu lực trong những năm tới.

Saudi Arabia, các nước vùng Vịnh khác và Israel đã liên tục phàn nàn rằng việc khôi phục thỏa thuận sẽ không có tác dụng gì trong việc hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo hạt nhân của Iran hoặc buộc Tehran phải thay đổi thái độ trong khu vực. Thỏa thuận này cũng sẽ không thể buộc các quan chức Iran hợp tác với các thanh sát viên hạt nhân nhiều hơn so với trước khi Tổng thống Donald Trump rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018.

Sau khi Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) thông qua một nghị quyết hồi đầu tháng 6 để thúc giục Iran hợp tác đầy đủ với các thanh sát viên đang điều tra hoạt động hạt nhân bị nghi ngờ tại ba địa điểm không được khai báo, Tehran đáp trả rằng họ sẽ ngắt kết nối 27 camera tại các địa điểm liên quan được thiết kế để giám sát việc tuân thủ thỏa thuận hạt nhân của nước này.

Nhìn chung, cam kết khôi phục thỏa thuận hạt nhân của Tổng thống Joe Biden không chỉ có vấn đề trong việc kiềm chế hoạt động hạt nhân của Iran, mà còn có nguy cơ phá hoại nỗ lực của ông trong việc khôi phục quan hệ với Saudi Arabia, vốn ngày càng có vai trò quan trọng đối với lợi ích chiến lược của Mỹ.

Minh Hải (theo The Hill)

Các tin khác

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Iran cho biết, đàm phán với Oman về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz đang tiến gần tới thỏa thuận, song Tehran cảnh báo việc đạt được thỏa thuận với Muscat chưa đủ để tuyến đường biển chiến lược này được khơi thông hoàn toàn.

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vừa lên tiếng bác bỏ những báo cáo gần đây của loạt hãng tin cho rằng kho vũ khí tấn công và phòng thủ của Mỹ đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm sau 5 tháng chiến sự với Iran. Bất chấp những tuyên bố trấn an từ giới chức, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu hụt đạn tên lửa phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot và THAAD, có thể đặt lực lượng Mỹ và các đồng minh vào tình thế rủi ro cao.

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Sau nhiều tháng đối đầu quân sự, Mỹ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu lạc quan là cuộc mặc cả phức tạp về quyền kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Làn sóng hàng chục nghìn người di cư tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta chỉ trong vài ngày đã khiến khu vực biên giới của Tây Ban Nha rơi vào tình trạng hỗn loạn, đồng thời trở thành phép thử đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới của Liên minh châu Âu (EU).

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Châu Âu đang phải đối mặt với một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức báo động, trong khi nhiều khu vực khác lại hứng chịu các cơn dông, mưa đá và thời tiết cực đoan. Từ Tây Ban Nha, Pháp đến khu vực Balkan, lực lượng cứu hỏa và chính quyền các nước đang phải chạy đua với thời gian nhằm kiểm soát các thảm họa thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng.

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran đang lan rộng từ các mục tiêu quân sự sang hạ tầng dân sự và năng lượng, làm gia tăng nguy cơ đẩy Trung Đông vào một cuộc khủng hoảng an ninh, nhân đạo và kinh tế, bất chấp các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng.