Từ năm 2024, Kiev đẩy mạnh các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào nhà máy lọc dầu, căn cứ quân sự và hạ tầng chiến lược sâu trong lãnh thổ Nga. Đợt tập kích mới nhất nhằm vào Moscow và vùng phụ cận cho thấy chiến dịch UAV tầm xa của Ukraine đang bước sang giai đoạn quyết liệt hơn. Theo một số nguồn tin phương Tây, trong ngày 18/6, gần 200 UAV đã được phóng về hướng thủ đô Nga. Sau cuộc tấn công, nhà máy lọc dầu Kapotnya ở phía đông nam Moscow bốc cháy, nhiều cột khói lớn xuất hiện, trong khi một số sân bay quanh thủ đô phải tạm dừng hoạt động.
Cuộc tập kích cũng được đánh giá là lớn nhất kể từ khi chiến sự toàn diện Nga và Ukraine bùng phát - ở quy mô, mật độ và cách thức tổ chức đòn đánh. Bởi Moscow là một trong những khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt nhất của Nga, với nhiều lớp phòng không tầm xa, hệ thống phòng không điểm và mạng lưới tác chiến điện tử. Thế nhưng đợt tập kích đã xuyên thủng hệ thống phòng thủ tại St. Petersburg và nhiều lần đánh trúng khu vực Moscow, đưa chiến tranh tới ngay hai thành phố lớn nhất nước Nga.
Moscow là khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt nhất của Nga, với nhiều lớp phòng không tầm xa, phòng không điểm và mạng lưới tác chiến điện tử dày đặc. Một hệ thống như vậy được thiết kế để ngăn chặn các đòn đánh từ xa. Nhưng thực tế cho thấy, chỉ cần một phần UAV lọt qua cũng đủ tạo ra gián đoạn và buộc hệ thống phòng thủ phải phản ứng ở cường độ cao.
Muốn biết vì sao lá chắn phòng không Moscow bị xuyên thủng, phải bắt đầu từ chính “dàn UAV” mà Ukraine đang đưa vào cuộc chiến này.
UAV cánh cố định tấn công một chiều FP-1 Fire Point
Một trong những mẫu UAV được nhắc đến nhiều trong các đợt tập kích vào khu vực Moscow là FP-1 Fire Point. Đây là UAV cánh cố định tấn công một chiều do Ukraine phát triển. FP-1 có hình dáng tương tự một máy bay cỡ nhỏ, sử dụng động cơ cánh quạt và được phóng từ bệ mặt đất. Cách triển khai này giúp UAV không phụ thuộc vào đường băng, có thể phân tán điểm phóng và hạn chế nguy cơ bị đối phương phát hiện trước khi xuất kích.
Các thông số công khai về FP-1 hiện chưa thống nhất. Tuy nhiên, nhiều nguồn mở cho rằng mẫu UAV này có tầm bay khoảng 1.000-1.600 km, đủ để vươn tới Moscow từ lãnh thổ Ukraine. Tải trọng chiến đấu được đánh giá có thể vượt 100kg tùy phiên bản, cho phép nó tấn công các mục tiêu như nhà máy lọc dầu, kho nhiên liệu, sân bay hoặc cơ sở công nghiệp trọng yếu.
FP-1 không phải loại vũ khí gây chú ý vì tốc độ hay khả năng xuyên phá như tên lửa hành trình. Điểm đáng chú ý của nó nằm ở sự kết hợp giữa tầm bay xa, chi phí thấp và khả năng sản xuất với số lượng lớn. Với một phương tiện rẻ hơn nhiều so với tên lửa, Ukraine có thể phóng thành từng loạt để gây sức ép lên hệ thống phòng không Nga.
Ở góc độ tác chiến, FP-1 đặt Moscow trước bài toán tiêu hao. Nếu đánh chặn toàn bộ, Nga phải sử dụng tên lửa và khí tài phòng không đắt tiền để đối phó với các mục tiêu có chi phí thấp hơn nhiều. Nếu một số UAV lọt qua, chúng vẫn có thể gây cháy nổ, tạo thành áp lực thường trực, buộc phòng không Nga phải căng mình bảo vệ những mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ.
UAV cảm tử RS-1 Bars lai với tên lửa hành trình
RS-1 Bars là mảnh ghép cho thấy Ukraine không chỉ tăng số lượng UAV, mà còn đang đa dạng hóa cách tiếp cận mục tiêu. Khác với các UAV cánh quạt thiên về bay xa và tiêu hao phòng không, RS-1 Bars được mô tả như một hệ thống nằm giữa UAV cảm tử và tên lửa hành trình, hướng tới tốc độ cao hơn và thời gian tiếp cận ngắn hơn.
RS-1 Bars sử dụng cấu hình cánh nhỏ, thân composite và thiết kế tương đối đơn giản để phục vụ sản xuất hàng loạt. Một số nguồn tin từ Ukraine và phương Tây cho rằng mẫu UAV phản lực này có tầm bay khoảng 700-800 km, mang đầu đạn gần 100 kg hoặc thấp hơn một chút. Tầm bay này không phải xa nhất trong dàn UAV tấn công của Kiev, nhưng đủ để đe dọa nhiều mục tiêu quân sự, công nghiệp và hậu cần nằm sâu trong lãnh thổ Nga.
Ưu thế của RS-1 Bars nằm ở vai trò mà nó có thể đảm nhiệm trong một đòn tập kích hỗn hợp. UAV cánh quạt thường bay chậm hơn, tạo sức ép bằng số lượng và khả năng bào mòn phòng không. Ngược lại, một nền tảng phản lực như RS-1 Bars có thể rút ngắn thời gian phản ứng của đối phương, buộc radar và các kíp trực chiến phải xử lý mục tiêu nhanh hơn. Nó làm tăng độ phức tạp của toàn bộ đòn đánh, biến các cuộc tập kích UAV từ những làn sóng mục tiêu đơn điệu thành một tổ hợp đe dọa có tốc độ, độ cao và cách tiếp cận khác nhau.
Mũi nhọn tầm xa An-196 Liutyi
An-196 Liutyi là lớp UAV cho thấy tham vọng đánh sâu của Ukraine đã vượt khỏi phạm vi các mục tiêu gần biên giới. Đây là UAV tấn công tầm xa do Kiev phát triển, thường được nhắc đến như một trong những dòng drone nội địa quan trọng nhất trong các đòn đánh vào hạ tầng quân sự và công nghiệp nằm sâu trong lãnh thổ Nga.
Khác với nhiều UAV cảm tử cỡ nhỏ, Liutyi có kích thước lớn hơn, hình dáng gần với một máy bay hạng nhẹ sử dụng một động cơ. Thiết kế này cho phép nó mang lượng thuốc nổ đáng kể trong khi vẫn duy trì tầm hoạt động xa. Theo các thông tin nguồn mở, Liutyi có thể mang khoảng 50-100 kg thuốc nổ trong bán kính khoảng 1.000 km. Nếu sử dụng đầu đạn nhẹ hơn, tầm bay có thể được mở rộng, thậm chí được cho là lên tới khoảng 2.000 km tùy cấu hình.
Loại UAV này phù hợp với các mục tiêu cố định, có giá trị chiến lược nhưng khó bảo vệ tuyệt đối, như nhà máy lọc dầu, kho nhiên liệu, cơ sở công nghiệp quốc phòng hoặc hạ tầng năng lượng. Đây là những mục tiêu mà chỉ cần bị đánh trúng một phần cũng có thể gây gián đoạn sản xuất, vận chuyển hoặc bảo đảm hậu cần.
Vai trò của Liutyi vì thế nằm ở khả năng kéo giãn phòng thủ Nga. Khi các mục tiêu cách tiền tuyến hơn 1.000 km vẫn có thể bị tấn công, Moscow không thể chỉ tập trung khí tài cho mặt trận hoặc các đô thị lớn. Nga buộc phải phân bổ phòng không trên một không gian rộng hơn, từ khu vực biên giới, căn cứ không quân, kho nhiên liệu cho tới các trung tâm công nghiệp nằm sâu trong nội địa.
Giữa năm 2025, Đức được cho là đã tài trợ sản xuất khoảng 500 UAV Liutyi cho Ukraine. Nếu nguồn cung này được duy trì, Liutyi sẽ tiếp tục là một công cụ quan trọng giúp Kiev duy trì áp lực tầm xa với chi phí thấp hơn nhiều so với tên lửa đạn đạo hoặc tên lửa hành trình hiện đại.
Khắc tinh của UAV cảm tử P1-SUN Long
Ukraine không chỉ mở rộng dàn UAV tấn công tầm xa, mà còn nâng cấp lớp drone đánh chặn để đối phó các đòn tập kích bằng Shahed của Nga. Ukraine vừa giới thiệu P1-SUN Long, phiên bản tầm xa của dòng drone đánh chặn FPV, do công ty SkyFall phát triển.
Theo Defense Express, P1-SUN Long ra mắt công khai tại triển lãm quốc phòng Eurosatory 2026 ở Paris với mục tiêu trở thành phương tiện rẻ hơn tên lửa phòng không nhưng đủ nhanh để săn các UAV cảm tử. Theo SkyFall, mẫu drone này có tầm hoạt động khoảng 33 km, trần bay thực tế tới 9 km, tốc độ hơn 310 km/h và mang đầu đạn 800 gam. So với P1-SUN phiên bản ban đầu, tầm đánh chặn được mở rộng, giúp kíp vận hành có thêm thời gian tiếp cận các mục tiêu như Shahed, loại UAV thường bay theo tuyến phức tạp để tìm khoảng trống giữa các lớp phòng không.
Điểm làm P1-SUN Long đáng chú ý không chỉ nằm ở thông số bay. Mẫu drone này được tích hợp AI trên khoang để hỗ trợ phát hiện, bám bắt và duy trì khóa mục tiêu. SkyFall cho biết hệ thống được huấn luyện bằng hàng nghìn giờ dữ liệu bay thực tế, dữ liệu mô phỏng và cả mẫu UAV chuyên dụng mô phỏng tín hiệu nhiệt của Shahed. Nói cách khác, Ukraine đang đưa kinh nghiệm chiến trường trực tiếp vào thuật toán đánh chặn.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa thực tế. Trong một cuộc chiến mà Shahed thường được phóng theo từng đợt để gây quá tải phòng không, mỗi mục tiêu đều không thể được xử lý bằng tên lửa đắt tiền. Drone đánh chặn giá rẻ hơn giúp Ukraine dành các tên lửa phòng không cho mục tiêu nguy hiểm hơn như tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo hoặc máy bay có người lái.
P1-SUN Long cũng cho thấy vũ khí UAV hiện nay không còn là hệ thống cố định sau khi xuất xưởng. Theo Defense Express, drone này có thể được cập nhật phần mềm và mô hình AI từ xa thông qua mạng điều khiển của SkyFall. Với các đơn vị tiền tuyến, điều đó có nghĩa thuật toán có thể được điều chỉnh theo kinh nghiệm đánh chặn mới mà không cần đưa thiết bị trở lại nhà máy.
Tuy vậy, P1-SUN Long không phải “lá chắn” thay thế phòng không truyền thống. Giá trị của nó nằm ở việc bổ sung một lớp đánh chặn chi phí thấp trong mạng phòng thủ nhiều tầng. Trong cuộc chiến tiêu hao giữa UAV tấn công và phương tiện đánh chặn, bên nào có thể sản xuất nhanh hơn, cập nhật nhanh hơn và đánh chặn rẻ hơn sẽ có lợi thế ngày càng lớn.
