Từ những vị thần lưỡng giới

Người lưỡng giới được tôn sùng như một vị thần, hoặc cũng có thể bị kỳ thị tùy vào từng nền tảng văn hóa của các dân tộc trên thế giới. Sự tiến bộ của khoa học qua các thời kỳ đã giúp cho sự khám phá, hiểu biết về người lưỡng giới cũng có nhiều thay đổi và giải toả phần nào những điều nhạy cảm trong quan niệm tâm lý xã hội.

Từ câu chuyện về các vị thần…

Từ thời Hy Lạp và La Mã cổ đại, sự nghi ngờ về cấu tạo cơ thể lưỡng tính của các vị thần luôn là tâm điểm của các cuộc tranh luận sinh học, triết học về thuyết lưỡng tính. Những ghi chép của Hippocrates (sinh năm 460, mất năm 370 trước công nguyên) đã giải thích rằng lưỡng giới đại diện cho một hình thức trung gian giữa giới tính nữ thuần khiết và nam thuần khiết, các bất thường như vậy có thể xảy ra ngay từ khi thụ thai.

Danh sách các vị thần lưỡng giới có mặt hầu hết trong các truyện thần thoại trên thế giới. Bởi đôi khi, cơ thể lưỡng tính chính là kết quả của hiện tượng huyền diệu hoặc bí ẩn. Nhiều khái niệm về tự nhiên và vũ trụ chỉ có thể giải thích được từ góc độ lưỡng tính. Vị thần được miêu tả là lưỡng giới đầu tiên chính là thần Hermaphroditus được một nhà sử học Hy Lạp cổ đại mô tả có cơ thể kết hợp cả người đàn ông với người đàn bà: có cánh, búi tóc dài giống phụ nữ, có ngực có eo nhưng bộ phận sinh dục lại của nam giới.

Truyền thuyết kể rằng, Hermaphroditus là một chàng trai có ngoại hình cực lỳ hấp dẫn. Một ngày nọ, chàng cởi hết đồ và nhảy xuống sông Salmacis và được nữ thần sông đem lòng yêu si mê. Nhưng Hermaphroditus từ chối khiến nữ thần sông đau khổ. Nữ thần ôm chặt lấy Hermaphroditus và cầu nguyện với các vị thần rằng họ sẽ trở thành một người vĩnh cửu. Cảm động trước tình yêu mà nữ thần dành cho Hermaphroditus, các vị thần đồng ý cho cơ thể của họ hòa vào nhau. Từ đó Hermaphroditus có thân hình nửa nam nửa nữ.

Bỗng dưng thấy cơ thể của mình bất thường như vậy, Hermaphroditus phẫn uất và nguyền rủa rằng bất cứ chàng trai nào tắm hoặc uống nước ở dòng sông Salmacis cũng sẽ biến thành nửa nam nửa nữ. Vì vậy, từ thời Hy Lạp cổ, để giải thích trường hợp những đứa trẻ có cơ thể lưỡng tính, thần dân cho rằng bố mẹ của chúng đã tắm cho chúng bằng nước sông Salmacis khi chúng chào đời hoặc uống nhầm nước sông này khi mang bầu. Còn những đứa trẻ nào khi sinh ra là nam, đến lúc dậy thì cơ thể bắt đầu chuyển sang nửa nữ (hoặc nửa nam) sẽ bị vu cho là đã tắm sông Salmacis. Từ câu chuyện này sinh ra thuật ngữ Hermaphroditu để chỉ các sinh vật có cả cơ quan sinh sản nam và nữ. Theo thần thoại Hy Lạp, thần Hermaphroditus là con của thần Hermes - một trong 12 vị thần trên đỉnh Olympus.

Cũng theo thần thoại Hy Lạp, trước khi thế giới được tạo ra, đã có một thế giới nằm trong quả trứng. Quả trứng đó trở nên chật chội, cuối cùng thần thời gian Kronos và Ananke - vị thần "không thể tránh khỏi" đã phá vỡ vỏ trứng đó, sinh ra vị thần Phanes - vị thần có hai khuôn mặt, hai giới tính, đôi cánh vàng, đầu những con bò đực mọc ra từ hai bên và những con rắn ôm lấy cơ thể. Vị thần nguyên thủy này đại diện cho khả năng sinh sản và do đó là người bắt đầu sự sống. Có giả thiết cho rằng thần Zeus đã ăn thịt thần Phanes, kết hợp cơ thể mình với cơ thể Phanes và hưởng tất cả sức mạnh, sự bất tử mà Phanes có. Chính vì vậy mà Zeus trở thành vị thần quyền lực nhất đỉnh Olympus.

Truyền thuyết Ai Cập cũng có bóng dáng của vị thần lưỡng tính. Theo truyền thuyết nước này, Hapi là một vị thần của sông Nile. Mặc dù là nam giới, nhưng Hapi có khả năng sinh sản và cung cấp thực phẩm cho Ai Cập. Thần có nhiệm vụ tạo ra các trận lụt hàng năm trên sông Nile khiến đất đai màu mỡ, trồng cấy thuận lợi. Thần Hapi có đặc điểm nữ điển hình là khả năng sinh sản và nuôi dưỡng, nhưng lại có đặc điểm thể chất của cả hai giới: ngực lớn, râu dài, bụng lớn và thực vật thủy sinh ở trên đầu.

Đến loài người…

Trong y văn thời cổ đại đã từng nhắc đến những người lưỡng tính giả, sinh ra có cơ quan sinh dục bên ngoài giống như nữ, nhưng thực chất là dị tật lỗ tiểu thấp, sau này được là người không giới tính. Chỉ đến thế kỉ thứ nhất trước công nguyên, nhà sử học La Mã cổ đại tên là Diodorus Siculus mặc dù không phải là bác sĩ nhưng đã mô tả chi tiết các phương pháp phẫu thuật để sửa chữa dị tật bộ phận sinh dục. Ông còn ghi chép một trường hợp người lưỡng giới giả sau khi kết hôn đã bị tòa án thiêu chết vì bị coi là quái vật.

Vào thế kỉ thứ VII, lưỡng giới tiếp tục trở thành một trong các chủ đề của y văn. Paulus Aegineta (sinh năm 625, mất năm 690)  - bác sĩ nổi tiếng người Hy Lạp đã dành riêng một chương trong tập bách khoa toàn thư về y học để mô tả tình trạng lưỡng tính. Thuật ngữ "lưỡng giới" vẫn còn được sử dụng cho đến hiện nay trong y văn hiện đại. Ông đã xây dựng một hệ thống phân loại và giải thích ý nghĩa của từ "lưỡng giới" dựa trên những hiểu biết sơ khai về loại bệnh lý này. Ông còn đưa ra cách chữa trị cho một số hình thái lưỡng giới nhất định.

Trong các thời kỳ tiếp theo, lưỡng giới vẫn là chủ đề được các nhà di truyền học, bác sĩ, các nhà tâm lý học quan tâm. Sang thế kỉ XX, John William Money (1921 - 2006) người Mỹ gốc New Zealand là một nhà tâm lý học, nhà tình dục học và tác giả chuyên nghiên cứu về bản sắc tình dục - sinh học về giới. Ông phát hiện ra có 6 tiêu chí xác định giới tính: giới tính thừa nhận - giáo dục tình dục, hình thái cơ quan sinh dục ngoài, cấu trúc cơ quan sinh sản bên trong, đặc điểm giới tính phụ - nội tiếc tố, tuyến nội tiết và nhiễm sắc thể giới. Ở người bình thường, cả 6 tiêu chí này đều rõ ràng và giới tính của một người sẽ là nam hoặc nữ. Còn ở những người lưỡng giới, bất kỳ một hoặc nhiều tiêu chí này có thể không bình thường so với người khác, điều này dẫn tới các loại dị thường về giới tính. John William Money chủ trương phẫu thuật sớm cho trẻ mới sinh có biểu hiện lưỡng giới vì ông cho rằng tốt nhất là nên thay đổi bộ phận sinh dục của em bé khi chúng còn nhỏ hơn là khi chúng đã trưởng thành. Tuy nhiên sau này, xu hướng phẫu thuật can thiệp được chỉ định dựa trên các vấn đề như tâm lý, mong muốn, đặc điểm lâm sàng và thời gian can thiệp. Đây là vấn đề gây nhiều tranh cãi ngay cả sau này khi bệnh nguyên của hội chứng này đã sáng tỏ.

Sang thế kỷ XX, nhiều trường hợp người lưỡng giới được các bác sĩ và các nhà nghiên cứu công bố. Điển hình là trường hợp Georgina Carol Somerset sinh ngày 23-3-1923 ở Vương quốc Anh. Bác sĩ sản khoa xác nhận cô là nam lưỡng giới giả và chỉ định cô mang giới tính nam. Nhưng Somerset lại luôn cảm nhận mình là nữ từ khi còn trẻ, cô đã đồng ý phẫu thuật giới tính chuyển thành nữ vào tháng 1-1957. Năm 1960 cô đã được cấp giấy khai sinh mới với tên Georgina Carol Turtle, giới tính của cô là nữ và sống cuộc sống của một người nữ suốt 53 năm sau đó và mất vào năm 2013. Somerset chính là trường hợp nam lưỡng giới giả công khai đầu tiên ở Anh.

Câu chuyện của nữ vận động viên điền kinh Stanislawa Walasiewicz được coi là lạ lùng nhất trong giới vận động viên Olympic. Cô sinh ngày 3-4-1911 ở Ba Lan nhưng sau đó gia đình cô nhập cư đến Hoa Kỳ, định cư ở Cleveland, Ohio. Cô đã lớn lên ở đó với một cái tên mới là Stella Walsh Olson. Cô đã có một sự nghiệp thể thao lẫy lừng với hơn 100 huy chương tại các cuộc thi trong nước và quốc tế, từng giành huy chương vàng năm 1932 nội dung chạy 100m trong thời gian 11,9 giây. Những bước chạy của cô dài đến nỗi một số nhà quan sát ví phong cách chạy của cô giống như một người đàn ông.

Tại Thế vận hội thể thao năm 1936 tại Berlin, cô bị buộc tội là nam giới và buộc phải kiểm tra xác nhận giới tính. Nguyên nhân cũng chỉ vì Stevens có chiều cao vượt trội so với các nữ vận động khác và có bàn chân quá khổ, thường đi giày cỡ của đàn ông. Năm 1980, Walsh đã bị bắn chết trong làn đạn của một vụ cướp có chủ đích. Trong cuộc khám nghiệm tử thi, người ta phát hiện ra rằng Walsh có cơ quan sinh dục mơ hồ về giới tính, có nhiễm sắc thể Y và mang kiểu hình nữ tính, một dạng của hội chứng lưỡng giới giả nam. Tuy nhiên, tận cho đến lúc chết, Walsh đã sống trọn cuộc đời của mình như một phụ nữ.

Trong lịch sử, trong một số trường hợp được công bố, việc chuyển đổi giới tính sai lầm đã dẫn tới những đau khổ rất nhiều về tâm lý. Chẳng hạn như Pidgeon Pagonis sinh năm 1987 lại Chicago, được chẩn đoán mắc hội chứng nữ hóa tinh hoàn. Từ bé, cô được nuôi dưỡng như một cô gái. Rồi một ngày, tin sét đánh ngang tai khi cô được chẩn đoán ung thư buồng trứng và chịu đựng rất nhiều đau đớn khi phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật liên quan tới cơ quan sinh dục, trong đó có phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn trong ổ bụng. Pagonis là một nhà hoạt động, nhà văn, nghệ sĩ, nhà tư vấn về lưỡng giới người Mỹ. Cô ủng hộ cho nhân quyền lưỡng giới giới tính và chống lại các can thiệp y tế lưỡng giới tính vô căn cứ.