Nguồn cung gián đoạn, gần hết lượng hóa dầu tích lũy
Chiến tranh Mỹ - Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, khiến Trung Quốc phải sử dụng lượng sản phẩm hóa dầu dư thừa tích lũy sau nhiều năm sản xuất vượt nhu cầu. Khi lượng hàng này gần được dùng hết, giá nhiều nguyên liệu công nghiệp có thể tiếp tục tăng, kéo theo sức ép lên các ngành sản xuất và người tiêu dùng. Theo ngân hàng JPMorgan Chase và công ty dữ liệu hàng hóa ICIS, tình trạng thiếu hụt tại Trung Quốc nghiêm trọng nhất ở nhóm hydrocarbon thơm (aromatics) và các sản phẩm hạ nguồn sử dụng nhóm hóa chất này. Các sản phẩm liên quan gồm cao su dùng trong sản xuất lốp ôtô và vật liệu cách điện, nhựa, chai nhựa, cùng nhiều loại sơn và lớp phủ. Hydrocarbon thơm gồm benzene, toluene và paraxylene, là một trong hai nhóm hydrocarbon chính của ngành hóa dầu. Nhóm còn lại là olefin, gồm ethylene và propylene, được sử dụng rộng rãi trong sản xuất bao bì, sơn phủ và ống nhựa.
Sự thiếu hụt hiện nay xuất phát từ nhiều yếu tố. Dù xuất khẩu năng lượng từ Vùng Vịnh đã phục hồi trong những tháng gần đây, nguồn dầu thô Iran được một số nhà sản xuất tư nhân Trung Quốc ưa chuộng đã bị cắt đứt hoàn toàn do lệnh phong tỏa của Mỹ. Trong khi đó, xuất khẩu naphtha từ Vùng Vịnh vẫn hạn chế. Đây là sản phẩm tinh chế từ dầu thô, được dùng làm nguyên liệu đầu vào cho ngành hóa chất. Việc Bắc Kinh ưu tiên sản xuất xăng và dầu diesel cũng khiến các nhà máy lọc dầu trong nước phải sử dụng lượng sản phẩm hóa dầu tồn kho từ trước chiến tranh.
Trao đổi với Bloomberg, bà Parsley Ong - Trưởng bộ phận nghiên cứu Năng lượng và hóa chất khu vực châu Á của JPMorgan, cho biết tồn kho về cơ bản đã gần chạm đáy. Theo bà, tình trạng khan hiếm đã ảnh hưởng đến người tiêu dùng Trung Quốc, khi áp lực tăng giá xuất hiện ở hầu hết các sản phẩm. Áp lực này cũng thể hiện qua chỉ số giá sản xuất (PPI), thước đo biến động giá ở khâu bán buôn. Từ mức âm hồi tháng 2, mức tăng PPI của Trung Quốc đã lên tới 5% vào tháng 9, cao hơn dự báo. Với vai trò là nhà cung cấp lớn các sản phẩm hóa dầu và sản phẩm hạ nguồn, Trung Quốc đang truyền sức ép tăng giá sang các thị trường khác thông qua hàng xuất khẩu.
Lượng tồn kho hóa dầu lớn của Trung Quốc vốn là hệ quả của nhiều năm dư thừa công suất và sản xuất vượt nhu cầu, khi các nhà máy lọc dầu đẩy mạnh mở rộng sang lĩnh vực hóa chất. Rongsheng Petrochemical và Hengli Petrochemical nằm trong số những nhà sản xuất hóa dầu lớn nhất nước này. Khác với kho dự trữ dầu thô được chủ động tích lũy vì mục tiêu chiến lược, lượng hàng hóa dầu dư thừa hình thành ngoài dự tính. Tuy nhiên, khi chiến tranh Mỹ - Iran làm gián đoạn nguồn cung năng lượng, số hàng này đã trở thành nguồn dự phòng, giúp Trung Quốc ứng phó với tình trạng thiếu hụt.
Nguồn dự phòng đó hiện đang thu hẹp nhanh chóng. Theo báo cáo được Goldman Sachs công bố trong tháng 10, Trung Quốc đã sử dụng khoảng 95% lượng hóa chất thành phẩm tồn kho tích lũy từ năm 2025 đến nay. Goldman Sachs đánh giá lượng dự trữ nhìn chung vẫn cao so với các giai đoạn trước. Tuy nhiên, tốc độ rút hàng khỏi kho hiện tại khó có thể kéo dài, bởi Trung Quốc muốn duy trì nguồn dự phòng để ứng phó với những cú sốc nguồn cung trong tương lai.
Công suất vẫn dư thừa, giá hóa dầu khó tăng kéo dài
Bà Jenny Yi - nhà phân tích cấp cao tại ICIS cho biết tồn kho tại cảng của tất cả các loại hydrocarbon thơm trên khắp Trung Quốc đều đã xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Nhu cầu lớn về toluene để pha trộn xăng tại châu Á cũng đang hút bớt nguồn cung dành cho ngành hóa dầu. Khi tồn kho giảm, thị trường càng phụ thuộc vào nguồn cung từ hoạt động sản xuất mới. Tuy nhiên, các doanh nghiệp chỉ có động lực tăng sản lượng khi giá bán đủ bù đắp chi phí và cải thiện biên lợi nhuận. Ngay từ trước chiến tranh Iran, tình trạng dư thừa công suất đã khiến biên lợi nhuận của một số sản phẩm hóa dầu xuống mức âm. Giá dầu và nguyên liệu đầu vào tăng mạnh hiện tiếp tục gây thêm sức ép lên các nhà sản xuất.
Theo bà Parsley Ong, sản lượng trong quý IV chỉ có thể được thúc đẩy khi giá sản phẩm hạ nguồn tăng đủ để khôi phục biên lợi nhuận. Vì vậy, người mua sản phẩm hóa dầu sẽ phải chấp nhận mức giá cao hơn, dù bà không cho rằng giá sẽ tăng vọt.
Dù vậy, đà tăng giá có thể không kéo dài do ngành hóa dầu Trung Quốc vẫn dư thừa công suất. ICIS dự báo tỷ lệ sử dụng công suất tại các nhà máy sản xuất olefin bằng công nghệ cracking, tức bẻ gãy mạch hydrocarbon, sẽ tăng từ 79% trong tháng 10 lên 81% vào cuối năm, khi các nhà máy hoạt động trở lại sau bảo dưỡng. Mức này vẫn thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ 88% trước chiến tranh Iran.
Trong khi đó, công suất sản xuất mới tiếp tục được bổ sung trên thị trường toàn cầu. Công ty nghiên cứu năng lượng BloombergNEF dự báo gần 21 triệu tấn công suất polyethylene mới sẽ đi vào hoạt động hoặc đang trong quá trình nâng dần sản lượng. Đây là mức tăng cao kỷ lục đối với một trong những loại nhựa phổ biến nhất thế giới.
Thị trường hóa dầu vì vậy đang đối mặt với tình thế hiếm gặp, khi lượng tồn kho gần cạn nhưng năng lực sản xuất vẫn dồi dào. Thiếu hụt nguồn cung trước mắt đẩy giá lên cao, song công suất dư thừa có thể khiến thị trường trở lại trạng thái cung vượt cầu khi sản lượng phục hồi.
Ông Salmon Aidan Lee - chuyên gia của ICIS nhận định giá nguyên liệu đầu vào tăng đang lan dần xuống các khâu sau của chuỗi cung ứng, khiến người tiêu dùng Trung Quốc chịu áp lực lạm phát trong ngắn hạn. Tuy nhiên, ông cho rằng sức ép này chỉ mang tính tạm thời. Theo ông, diễn biến hiện nay đi ngược tương quan cung cầu cơ bản và những sản phẩm đang dư thừa công suất cuối cùng sẽ trở lại tình trạng cung vượt cầu.
