Những thành công từ thực tế
Lâu nay, nhắc đến phim Việt, khán giả thường nghĩ đến hai thái cực: hoặc là những bộ phim thương mại có khoảng đầu tư lớn với mục tiêu chinh phục phòng vé, hoặc là những bộ phim nghệ thuật độc lập hướng đến đối tượng khán giả đặc thù và các liên hoan phim. Tuy nhiên, không ít bộ phim thành công những năm gần đây lại nằm ở khoảng giữa hai thái cực đó.
Tại thị trường điện ảnh Việt Nam, bên cạnh những bộ phim có doanh thu khủng như “Mưa đỏ”, “Mai”, “Lật mặt 7: Một điều ước”, “Nhà bà Nữ”, “Thỏ ơi”, “Bố già”, “Trại buôn người”… với mức doanh thu từ hơn 400 tỷ đồng thì có không ít bộ phim đạt được doanh thu phòng vé khá tốt, khoảng trên dưới 200 tỷ đồng. Doanh thu này thực sự khá mơ ước đối với các nhà làm phim hiện nay bởi trừ chi phí sản xuất thì con số đó hoàn toàn có lãi. Những tác phẩm gần đây như “Hẹn em ngày nhật thực”, “Đêm tối rực rỡ” cho thấy khán giả sẵn sàng đón nhận những bộ phim không cần tới ngân sách khổng lồ mà vẫn mang lại trải nghiệm điện ảnh chất lượng, giàu cảm xúc. Ra mắt dịp 2/9, “Nghỉ hè sợ nghỉ hưu” (đạo diễn Huỳnh Lập) có doanh thu 208 tỷ đồng. Bộ phim mang đến nhiều cảm xúc về tình cảm gia đình, tình yêu quê hương, đất nước và những nỗi đau thời hậu chiến. Đồng thời, phim cũng khai thác góc nhìn của giới trẻ về lịch sử hào hùng của dân tộc cũng như cách định hướng tương lai. Một loạt phim có doanh thu cùng mức này như “Nụ hôn bạc tỷ”, “Mang mẹ đi bỏ”, “Tài”, “Nhà ba tôi một phòng”, “ Báu vật trời cho”… Đây là phân khúc có thể xem là ngưỡng thành công thương mại đáng kể, phản ánh khả năng thu hút khán giả của những tác phẩm có đề tài gần gũi, câu chuyện giàu cảm xúc, diễn viên tên tuổi và chiến lược quảng bá hiệu quả. Đáng chú ý, doanh thu ở mức này không chỉ đến từ những bộ phim hài, tình cảm, gia đình vốn có lợi thế tiếp cận số đông, mà còn mở ra cơ hội cho các tác phẩm khai thác lịch sử, văn hóa, tâm lý xã hội và những vấn đề đương đại.
và giàu cảm xúc
Theo ông Đoàn Tuấn Đức, giảng viên ngành sản xuất phim kỹ thuật số, Đại học RMIT Việt Nam, thì thực tế cho thấy những bộ phim có nội dung kết hợp được bản sắc văn hóa địa phương với các cung bậc cảm xúc thường thấy là nhóm có nhiều tiềm năng hơn cả. Phim tình cảm, hài gia đình, kinh dị hay những câu chuyện xoay quanh đời sống giới trẻ đương đại đều có khả năng tiếp cận đông đảo công chúng mà không cần đến mức đầu tư khổng lồ như các phim bom tấn.
Bên cạnh đó, những câu chuyện bắt nguồn từ trải nghiệm đời thường của người Việt cũng rất có tiềm năng. Những bộ phim phản ánh văn hóa, các mối quan hệ và những vấn đề xã hội không chỉ dễ tạo đồng cảm với khán giả trong nước mà còn có thể chạm tới cảm xúc của người xem quốc tế. Trên thế giới, các hãng phim Hollywood như A24, Lionsgate hay Amazon - MGM tạo được tiếng tăm không nhờ vào những dự án bom tấn với kinh phí khổng lồ, hay sa đà vào thử nghiệm quá kén người xem. Thay vào đó, họ theo đuổi những câu chuyện và góc nhìn độc đáo mà các hãng phim lớn thường ít chú ý đến.
Bà Trần Phương Thủy, giảng viên ngành sản xuất phim kỹ thuật số, Đại học RMIT Việt Nam, thì cho rằng: “Phim tầm trung mở ra nhiều không gian hơn cho sáng tạo nghệ thuật mà vẫn giữ rủi ro thương mại trong tầm kiểm soát. Đây cũng là môi trường thuận lợi để các nhà làm phim trẻ từng bước rèn tay nghề và tích lũy kinh nghiệm trước khi bước vào những dự án quy mô hơn”.
Phim tầm trung: phân khúc còn bị bỏ ngỏ
Hiện nay, bức tranh điện ảnh Việt hiện lên khá rõ nét: Phim thương mại được hậu thuẫn bởi dàn diễn viên tên tuổi, chiến dịch quảng bá rầm rộ và mức đầu tư bài bản, nhưng đồng thời cũng chịu áp lực doanh thu rất lớn. Ngược lại, các dự án phim độc lập có nhiều tự do sáng tạo hơn nhưng thường khó tiếp cận khán giả đại chúng. Còn những tác phẩm tầm trung - tức là vừa theo đuổi giá trị nghệ thuật, vừa có khả năng chinh phục công chúng vẫn còn khá hiếm hoi và chưa thực sự được nhìn nhận như một dòng phim riêng. Lâu nay, việc lọt vào danh sách phim tầm trung dường như vẫn hoàn toàn là ngẫu nhiên, chứ không phải chủ đích của các nhà làm phim. Trong khi, đây hoàn toàn là khu vực đáng quan tâm của thị trường. Không phải bộ phim nào cũng cần đạt 300 - 500 tỷ đồng mới có ý nghĩa. Những tác phẩm đạt doanh thu tầm trung nhưng có chất lượng, tìm được khán giả và tạo được dư luận xã hội cũng góp phần xây dựng nền điện ảnh phát triển bền vững.
Dù chưa có định nghĩa thống nhất về “phim tầm trung” tại Việt Nam cũng như chưa được nhìn nhận như một dòng phim riêng nhưng đây vẫn là mảnh ghép không thể thiếu của điện ảnh Việt. Theo các chuyên gia điện ảnh, ở những nền điện ảnh phát triển, việc phân loại thường dựa trên ngân sách sản xuất, chiến lược tiếp thị và quy mô phát hành. Tuy nhiên, tại Việt Nam, thông tin về kinh phí sản xuất không phải lúc nào cũng được công khai, khiến việc xác định ranh giới của phân khúc này trở nên khó khăn hơn.
Dù vậy, khoảng trống ngày càng hiện rõ trong các phim được quảng bá cũng như thảo luận trên các phương tiện truyền thông. Trong khi, thế mạnh của phim tầm trung là không thể bàn cãi. Thay vì cạnh tranh trực tiếp với các bom tấn phòng vé, phim tầm trung có thể tạo dựng vị thế riêng bằng lối kể chuyện hấp dẫn, đối tượng khán giả rõ ràng và sử dụng nguồn lực hiệu quả. Từ đó, họ có thể thử nghiệm những ý tưởng mới mà không phải đánh đổi hoàn toàn mục tiêu doanh thu.
Nhìn từ thành công của những bộ phim tầm trung của Việt Nam thời gian vừa qua, chắc chắn không phải là những bộ phim phải đầu tư quá nhiều tiền cho bối cảnh khủng hay những điều quá kỳ vĩ, lớn lao. Nhưng cũng không phải là những tác phẩm được thực hiện sơ sài, qua quýt, nhiều sạn. Đó đều là những câu chuyện gần gũi, được kể một cách vừa vặn, với sự đầu tư phù hợp. Điểm đáng chú ý là thành công của phim không nhất thiết phải gắn với quy mô sản xuất lớn hay đề tài giật gân. Một câu chuyện tình cảm quen thuộc, khoảng cách thế hệ trong mỗi gia đình hay ứng xử của tình thân trong đời sống hiện đại… vẫn có thể thu hút được người xem nếu có cách kể chuyện khéo léo, xây dựng nhân vật có sức gợi và đánh trúng nhu cầu thưởng thức những tác phẩm giàu cảm xúc. Vì thế, ngân sách không phải là yếu tố duy nhất quyết định thành công của một bộ phim tầm trung.
Vậy đâu là hướng đi để điện ảnh Việt phát triển phân khúc phim tầm trung mạnh hơn? Theo ông Đoàn Tuấn Đức, trước hết các nhà làm phim phải hiểu khán giả Việt thực sự muốn gì. Khán giả Việt thường đón nhận những câu chuyện được xây dựng chỉn chu, mang đậm dấu ấn Việt Nam nhưng đồng thời vẫn tạo được những rung cảm mạnh mẽ, dù đó là tiếng cười, những giọt nước mắt hay cảm giác hồi hộp, căng thẳng.
Ông Đoàn Tuấn Đức còn khẳng định, kịch bản tốt vẫn là nền tảng quan trọng nhất, nhưng để câu chuyện cuốn hút còn cần diễn xuất thuyết phục, dấu ấn văn hóa rõ nét, quy trình sản xuất bài bản và chiến lược quảng bá hiệu quả. Trong bối cảnh ngày càng nhiều lựa chọn giải trí, “giành giật” sự chú ý của khán giả, thời điểm phát hành phù hợp và khả năng kết nối với người xem càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Trong chặng đường tiếp theo của điện ảnh Việt, cơ hội lớn nhất có thể nằm ở việc xây dựng một phân khúc phim tầm trung đủ mạnh để nuôi dưỡng tài năng mới, khuyến khích những thử nghiệm sáng tạo và đưa nhiều câu chuyện Việt Nam mới mẻ đến với đông đảo công chúng.
Nhà biên kịch Nguyễn Thị Hồng Ngát nhấn mạnh, điểm đáng chú ý là cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc đạt doanh thu từ 150 đến 200 tỷ đồng đã là một thành tích thương mại đáng kể, nhưng chưa đủ để đảm bảo một bộ phim tạo được sức bật vượt trội. Điều đó đặt ra yêu cầu cho các nhà làm phim phải tìm kiếm những câu chuyện có bản sắc, đầu tư nghiêm túc vào kịch bản, ngôn ngữ điện ảnh và các tiếp cận khán giả. Bởi lẽ thách thức của điện ảnh Việt không chỉ gia tăng số lượng phim trăm tỷ, mà còn tạo ra những tác phẩm đủ sức vượt qua ngưỡng doanh thu trung bình, đồng thời chinh phục công chúng bằng giá trị nghệ thuật và sức lan tỏa xã hội.
