Đại bản doanh nổi trên sóng
Đứng tại cầu cảng Kinjo Pier thuộc vịnh Ise vào sáng 15/9/2026, hình ảnh trước mắt tôi không phải là những khối chung cư cao tầng của một làng VĐV truyền thống, mà là con tàu du lịch khổng lồ Costa Serena dài gần 300 m, nặng hơn 114.000 tấn, đã cập bến trước đó 3 tuần. Với 1.500 cabin tiện nghi, siêu du thuyền này được Ban Tổ chức Asiad Aichi - Nagoya (AINAGOC) thuê trọn gói với chi phí khoảng 4,5 tỷ yên (tương đương 28 triệu USD) để làm nơi ăn nghỉ cho gần 5.000 VĐV và quan chức thể thao suốt thời gian diễn ra đại hội. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử thể thao Nhật Bản, một con tàu du lịch viễn dương được chuyển đổi công năng toàn diện thành làng VĐV nổi.
Quyết định táo bạo này xuất phát từ tư duy kinh tế sắc lạnh của nước chủ nhà. Ban đầu, AINAGOC từng lên kế hoạch xây dựng một khu làng VĐV kiên cố tại khu đất của Trường đua ngựa Nagoya cũ thuộc quận Minato. Tuy nhiên, khi đối mặt với cuộc khủng hoảng giá vật liệu xây dựng phi mã khiến tổng chi phí tổ chức đại hội dự kiến tăng vọt từ 85 tỷ yên lên tới 140,5 tỷ yên (khoảng 927 triệu USD), chính quyền tỉnh Aichi và thành phố Nagoya đã lập tức hủy bỏ dự án xây mới. Thay vì dồn hàng tỷ USD vào các công trình bê tông có nguy cơ trở thành "những con voi trắng" hoang phế sau 16 ngày tranh tài, Nhật Bản đã tận dụng triệt để vị thế của một siêu cường vận tải biển số 2 thế giới - sở hữu đội tàu thương mại có tổng giá trị lên tới 232 tỷ USD - để giải quyết bài toán lưu trú trên mặt biển.
Thuyền trưởng Federico Sias của tàu Costa Serena chia sẻ ngay trong lễ đón tiếp: "Hôm nay, con tàu của chúng tôi không chỉ là một phương tiện di chuyển, mà đã trở thành mái nhà chung, nơi các VĐV từ khắp châu Á hội tụ trong tinh thần hữu nghị và tôn trọng lẫn nhau". Tại bến cảng, công tác kiểm soát an ninh được thiết lập ở cấp độ cao nhất. Lực lượng Cảnh sát biển Nhật Bản phối hợp cùng lực lượng an ninh nội địa duy trì vòng phong tỏa đa lớp từ mặt nước đến cầu tàu. Toàn bộ VĐV và thành viên các đoàn thể thao trước khi bước lên cầu thang tàu đều phải trải qua máy quét an ninh sinh trắc học và kiểm tra hành lý nghiêm ngặt không khác gì tại các cửa khẩu hàng không quốc tế.
Làng dã chiến bằng gỗ
Cách cầu cảng Kinjo không xa, tại bến tàu Garden Pier - cửa ngõ đường biển sầm uất của thành phố Nagoya, một phân khu lưu trú dã chiến độc đáo khác cũng đã hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng. Khoảng 2.000 VĐV và thành viên ban huấn luyện được bố trí sinh hoạt tại các dãy nhà lều di động lắp ghép bằng gỗ theo dạng container. Được thiết kế tối giản theo triết lý kiến trúc truyền thống Nhật Bản, các khối nhà module này sử dụng nguồn gỗ tuyết tùng khai thác bền vững từ các cánh rừng vùng Chubu. Bên trong mỗi căn phòng container, Ban tổ chức bố trí 2 - 3 giường đơn, bàn làm việc gấp gọn, điều hòa hai chiều và hệ thống nhà vệ sinh khép kín tiết kiệm nước.
Đoàn Thể thao Việt Nam với 498 thành viên tham dự đại hội cũng đã chính thức tiếp quản các phòng nghỉ tại khu vực này. Đại diện ban cán sự Đoàn TTVN cho biết, khoảng 10 đội tuyển thuộc các môn trọng điểm như bắn súng, karate, cầu mây, bơi lội hay wushu được sắp xếp lưu trú tại cụm khách sạn và khu Garden Pier để thuận tiện di chuyển tới sàn đấu quanh Nagoya. Ngoại trừ một số đội tuyển có địa điểm thi đấu đặc thù xa khu trung tâm, tiêu biểu như môn đấu kiếm thi đấu tại thủ đô Tokyo (cách Nagoya hơn 350 km) hay môn đua ngựa tại tỉnh Shizuoka được bố trí ăn nghỉ tại các khách sạn vệ tinh chuyên biệt, phần lớn lực lượng VĐV Việt Nam đều thích nghi nhanh chóng với không gian sống dã chiến gọn gàng này.
Theo các tuyển thủ Việt Nam, không khí sinh hoạt tại bến tàu Garden Pier mang lại cảm giác thoáng đãng nhờ gió biển và sự tiện lợi trong khâu ẩm thực. Các nhà ăn dã chiến phục vụ thực đơn Halal, đồ ăn châu Á và món ăn phương Tây hoạt động liên tục từ sáng sớm đến nửa đêm, đảm bảo cung cấp đầy đủ calo và dinh dưỡng theo tiêu chuẩn thi đấu đỉnh cao. Mạng lưới xe buýt điện đưa đón chuyên dụng vận hành 10 phút một chuyến, kết nối trực tiếp bến tàu đến các sân tập mà không gặp tắc nghẽn. Hàng rào an ninh hai lớp cùng lực lượng cảnh sát túc trực ngày đêm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các tuyển thủ.
Những tranh cãi về không gian sống tối giản
Tuy nhiên, mô hình làng VĐV phi truyền thống và đậm chất khắc khổ này của người Nhật không tránh khỏi những luồng ý kiến trái chiều từ các đoàn thể thao quốc tế. Ngay trước ngày khai mạc, nhiều đoàn thể thao đã lên tiếng phàn nàn về không gian phòng ở quá chật chội và thiếu thốn các tiện nghi giải trí. Làn sóng chỉ trích bùng nổ mạnh mẽ nhất từ đoàn Hàn Quốc, đặc biệt là ở đội tuyển bóng rổ nam.
Ông Jung Jae-yong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bóng rổ Hàn Quốc, trả lời phỏng vấn: "Dựa trên kinh nghiệm tham dự nhiều kỳ đại hội lớn, đây là điều kiện ăn ở tệ nhất mà chúng tôi từng chứng kiến. Việc bố trí các cabin gỗ quá hẹp khiến các VĐV cao trên 2 mét hoàn toàn không thể duỗi thẳng chân khi nằm trên những chiếc giường tiêu chuẩn chỉ dài khoảng 1,9 mét. Thật vô lý khi bắt các tuyển thủ bóng rổ phải co ro suốt cả đêm trước những trận đấu căng thẳng".
Tình hình càng trở nên căng thẳng hơn khi tuyển thủ bóng rổ Byeon Jun-hyeong chia sẻ một đoạn video lên mạng xã hội ghi lại cảnh đường ống thoát nước bồn rửa trong phòng bị rò rỉ, khiến nước tràn lênh láng ra sàn gỗ sau trận mưa lớn đổ xuống Nagoya vào tuần trước, kèm theo lời kêu cứu khẩn thiết gửi đến Ban tổ chức.
Đại diện các đoàn thể thao Philippines và Đài Bắc Trung Hoa cũng bày tỏ sự lo ngại về tình trạng thiếu hụt giường ngủ cục bộ. Chủ tịch Ủy ban Olympic Philippines, ông Abraham Tolentino, xác nhận dù toàn bộ VĐV nước này đã được bố trí chỗ ở, nhưng nhiều quan chức và HLV bắt buộc phải di tản ra thuê ngoài tại các căn hộ Airbnb hoặc khách sạn thương mại cách xa địa điểm thi đấu.
Trước làn sóng chỉ trích từ các đoàn, Thống đốc tỉnh Aichi kiêm Chủ tịch Ủy ban Tổ chức Asiad 20 Hideaki Omura đã chính thức lên tiếng giải thích và xoa dịu dư luận tại buổi lễ đón tàu Costa Serena: "Đây là lần đầu tiên Nhật Bản áp dụng giải pháp dùng tàu du lịch và nhà lắp ghép làm cơ sở lưu trú cho một sự kiện thể thao quốc tế tầm cỡ châu lục. Chúng tôi hiểu rằng mô hình này khác biệt so với các kỳ đại hội truyền thống xa hoa trước đây, nhưng đây là giải pháp bền vững về mặt tài chính mà thể thao hiện đại bắt buộc phải hướng tới. Ban tổ chức đang khẩn trương xử lý các sự cố kỹ thuật, bổ sung các đệm nối dài chân giường cho VĐV thể hình lớn và nâng cấp dịch vụ để đảm bảo trải nghiệm thi đấu an toàn, công bằng nhất cho toàn thể các đoàn".
Nhìn từ thực địa bến cảng Nagoya, bài toán tổ chức Asiad 20 phản ánh sự chuyển hướng dứt khoát của thể thao Nhật Bản khỏi vết xe đổ của những kỳ đại hội phô trương, tốn kém trong quá khứ. Bằng việc tận dụng cơ sở hạ tầng hàng hải sẵn có kết hợp với giải pháp kiến trúc tạm thời có thể tái chế, Nhật Bản đang chứng minh rằng một kỳ đại hội thể thao đa môn hoàn toàn có thể vận hành trơn tru mà không cần vắt kiệt ngân sách công, mở ra lối thoát bền vững cho các quốc gia mong muốn đăng cai các sự kiện thể thao lớn trong tương lai.
