Trống đồng Đông Sơn ở Indonesia

Trong các nước Đông Nam Á, Indonesia là nơi tìm được nhiều nhất trống đồng H I với 84 chiếc, dạng trống đồng cổ nhất theo phân loại từ năm 1902 của học giả Áo Heger, ở Việt Nam thường được gọi là trống đồng Đông Sơn.

Trong số 84 chiếc trống trên, 57 chiếc ở vùng phía Tây (trên các đảo Sumatra, Java, Borneo…) phần lớn là trống sớm, cỡ vừa và lớn, không có tượng ếch, còn 27 trống ở vùng phía Đông (trên các đảo Salayar, Seangang, Kur…) phần lớn là trống muộn cỡ cực lớn (mặt rộng trên 80cm) và có tượng ếch.

Các trống được tìm thấy hoặc ở trong các khu mộ, hoặc ở nhà các thủ lĩnh địa phương, hoặc ở trên đỉnh đồi núi, khi chúng được dân địa phương coi là "trống sấm".

Trống đồng Đông Sơn ở Indonesia -0
Trống Salayar (vẽ lại).

Các trống ở đảo Sangeang còn có tên riêng, coi như tên thiêng của tổ tiên-thần linh, chỉ được dùng khi cầu cúng...

Hiện trống Salayar (tìm thấy ở đảo Salayar) với mặt rộng 126cm là chiếc trống Đông Sơn lớn nhất ở trên thế giới. Trống Sangeang lại có mặt rộng 116cm giống như trống Sao Vàng, chiếc trống Đông Sơn lớn nhất được tìm thấy ở Việt Nam hiện nằm ở Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Hà Nội.

Đặc biệt, hai trống trên cũng thuộc các trống Đông Sơn nguyên vẹn nhất, có hoa văn phong phú và độc đáo nhất.

Là trống muộn, nhưng mặt trống Sangeang vẫn có hình hai cặp nhà như mặt trống sớm Ngọc Lũ. Tuy nhiên, thay cho nhà hình rùa mái cong lồi là nhà hình ếch có bờ mái ở giữa có hình đầu ếch, ngay dưới có gác mái đặt tượng người-ếch, phản ánh sự nổi trội của tín ngưỡng vật tổ ếch thời kỳ này. Mặt khác, thay cho dạng nhà hình thuyền chim là dạng nhà hình trâu hay sừng trâu có gác mái chứa trống đồng và đồ gia bảo, phản ánh sự chuyển đổi từ tín ngưỡng vật tổ chim sang vật tổ trâu. Đặc biệt, trong nhà có hình người mang trang phục kiểu phương Bắc quì lạy, cầu cúng cùng với những người đánh trống, thổi khèn. Đặc biệt, dưới gầm nhà có nhốt voi, hươu.

Salayar và Sangeang là hai trống Đông Sơn duy nhất trên tang trống có hình các con thuyền trên biển với các thủy thủ có mặt hình mặt chim bên cạnh hình đàn công, cò, người và hươu, voi, ngựa…

Đó cũng là hai trống Đông Sơn duy nhất có hoa văn người và động vật ở chân trống. Một số hoa văn như hình người chân dài ngồi chèo thuyền, hình chim mỏ ngắn, đầu tròn, mỏ quay xuống dưới, hình người-chim 2-3 tầng, hoa văn ô trám lồng cũng lần đầu tiên được ghi nhận trên hai trống này.

Trống Sangeang là trống Đông Sơn duy nhất có hình người mặc trang phục Trung Á đứng cùng voi, ngựa hay chiến đấu với hổ…

Cùng với sự có mặt của những di dân Đông Sơn, vào thế kỷ 1-2, tại hai đảo Java và Bali đã  xuất hiện một dạng trống đồng mới gọi là trống dạng Pejeng, một biến thể của trống  Đông Sơn chỉ có ở Indonesia. Trống Moko, con cháu của dạng trống này ở đảo Alor cho đến nay vẫn được đúc và dùng trong các nghi lễ quan trọng, là vật không thể thiếu trong của hồi môn của cô dâu trong hôn lễ.

Chiếc trống dạng Pejeng tiêu biểu mang tên "Mặt trăng" tại một ngôi đền ở Pejeng, Bali, được coi là chiếc trống đồng đúc nguyên khối lớn nhất thế giới với mặt rộng 1,6m, cao 1,86m.

Về cơ bản, như trống Đông Sơn, trống dạng Pejeng cũng được đúc bằng kỹ thuật sáp chảy với dáng ba phần lưng eo (được coi là mô phỏng cơ thể nữ thần lúa); hình mặt trời ở giữa mặt trống với các dải hoa văn hình học bao quanh. Trống cũng được dùng như một biểu tượng cho quyền thế... Tuy nhiên, mặt trống và thân trống có khi đúc riêng rẽ, dáng trống cao và thon hơn, mặt trống chìa ra và không hề có hoa văn chim, người- chim hay tượng ếch; tang trống có hai "mặt người hình trái tim" đúc nổi…

Cho đến nay, một loạt giả thuyết về nguồn gốc các trống Đông Sơn ở Indonesia, đặc biệt của hai trống Sangeang và Salayar đã được đưa ra:

- Trống Đông Sơn tới vùng phía Tây Indonesia chủ yếu được thương lái đưa bằng đường bộ qua vùng phía Tây lục địa Đông Nam Á. Các trống tới vùng phía Đông được thương lái đưa bằng đường biển vào khoảng thế kỷ 2-4.

Trống đồng Đông Sơn ở Indonesia -0
Các hoa văn mới lạ trên trống Sangeang.

- Trống Đông Sơn tới Indonesia chủ yếu là đồ gia bảo, vật thiêng của các gia đình quí tộc Đông Sơn vượt biển tới Indonesia tị nạn. Riêng hai trống Sangeang và Salayar, do có những hoa văn tương đồng với trống Kur, trống có khắc chữ Hán Tam Thế (một khái niệm Phật giáo) và một trống ở Bảo tàng Victoria-Albert ghi rõ niên đại 199 nên đã được đúc ở Bắc Bộ thời thuộc Hán vào đầu hay giữa thế kỷ 3, thời Phật giáo được truyền bá và phát triển mạnh mẽ ở Bắc Việt Nam.

-  Trống Sangeang, do có hình người Scyth ở Ấn Độ nên đã được đúc vào giữa thế kỷ 3 ở Phù Nam để ghi lại sự kiện vua Phù Nam được vua Ấn Độ tặng cho một số kỵ sĩ Scyth cùng 4 con ngựa.

- Trống Salayar, do có một số hoa văn độc đáo có thể được đúc ở Thái Lan hay Nam Việt Nam, nơi văn hóa Đông Sơn phân nhánh.

- Trống Sangeang và Salayar là trống của quí tộc Điền Việt tị nạn ở Thanh-Nghệ. Nhà hình trâu trên mặt trống Sangeang có gốc từ nhà hình bò Điền. Hình các kị sĩ mặc trang phục Trung Á đứng cùng voi, ngựa hay đấu với hổ trên trống Sangeang là các kỵ sĩ Scyth ở Điền. Các hình voi, công trên hai trống cũng có trên nhiều đồ đồng Đông Sơn tìm được ở Thanh-Nghệ. Hoa văn ô trám lồng là gốc của hoa văn trám có trên trống H II ra đời ở vùng núi Thanh-Nghệ.

Hai trống trên đã được đúc ở Thanh-Nghệ vào cuối thế kỷ 1 trước Công nguyên (TCN) từ nguồn đồng dồi dào ở mỏ Sepon, Lào. Các hoa văn độc đáo của chúng phản ánh sự hòa nhập và đổi mới các yếu tố văn hóa Âu Lạc và Điền ở vùng này. Tuy nhiên, chúng tới Indonesia cùng với các trống có niên đại muộn hơn, sau khi nhà Ngô lừa, bắt, giết 5 con trai và hai đại tướng của Sĩ Nhiếp năm 227, chém và bắt hàng vạn người ở vùng Thanh-Nghệ, kích hoạt một cuộc di dân lớn từ đây.

Trống đồng Đông Sơn ở Indonesia -0
Trống "Mặt trăng" ở đền Pejeng, Bali.

Một truyền thuyết trên đảo Kei Kecil ở phía Đông, nơi đã tìm thấy một trống có mặt rộng 113 cm cũng ủng hộ giả thuyết trên. Theo đó, một vị anh hùng trên đảo đã đưa chiếc trống đó từ phía Tây Bắc tới bằng cách đặt nó trên lưng một con rùa lớn rồi để mặt trống ở một làng và thân trống ở làng khác. Người đó nói trống đồng sẽ tạo ra một liên minh giữa các làng và che chở cho dân trên đảo...

Chi tiết một vị anh hùng đưa trống đồng tới đảo trên lưng một con rùa rất lý thú. Trong truyền thuyết Việt, thần rùa vàng đã giúp An Dương Vương xây thành Cổ Loa và sau khi thành mất, đã đưa vua xuống biển ở Diễn Châu, Nghệ An. Thực tế, rùa chính là con vật tổ của dòng họ An Dương Vương, vị vua đã ban phát những chiếc trống đồng Đông Sơn đầu tiên. Những lời vị anh hùng đó nói về vai trò của trống đồng ở đảo cũng tương tự với vai trò thực của trống đồng ở nước Âu Lạc.

Rõ ràng, Indonesia là điểm đến xa nhất nhưng tập trung nhất của dân tị nạn Đông Sơn. Tại đó, với truyền thống Đông Sơn, nhiều nhóm đã hòa nhập thành công với dân bản địa và dần trở thành tầng lớp thống trị. Tại hai đảo Java và Bali, con cháu họ đã tạo ra các phiên bản của trống đồng, kiếm ngắn cán hình người và rìu nghi lễ Đông Sơn. Tại hai đảo Kalimantan và Sulawesi, con cháu họ đã bền bỉ bảo tồn nhiều yếu tố từng được thể hiện trên trống Ngọc Lũ trong văn hóa truyền thống của mình.  Điều kỳ bí là, các tộc Java, Toraja, Dayak trên các đảo này lại có tên gọi gần gũi cả về âm và nghĩa với Lava, tên gốc của Lạc Việt.

Mặt khác, cũng có những nhóm không may mắn, hoặc bị đắm thuyền ở vùng nước ven bờ, hoặc bị dân bản xứ đánh đuổi, bị cướp mất hay phải chôn giấu trống đồng của mình.

Trong mọi trường hợp, các trống Đông Sơn tìm được ở Indonesia chính là những di sản của di dân Đông Sơn trong hành trình tìm kiếm tự do, hạnh phúc. Chúng  phản ánh một phần lịch sử văn hóa Đông Sơn, nền văn hóa thời Hùng Vương-An Dương Vương-Hai Bà Trưng (thế kỷ 7 TCN-1 CN). Chúng cũng phản ánh một thời lịch sử đầy biến động, lo âu nhưng cũng rất hào hùng, bi tráng của tổ tiên người Việt cùng tổ tiên nhiều tộc người khác ở Việt Nam và Đông Nam Á.

Tạ Đức

Các tin khác

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa là loài vật gần gũi trong cuộc sống người Việt từ lâu, không chỉ dùng để kéo xe mà còn là phương tiện nghi lễ, giao thông và đánh trận, do đó, nó cũng được xuất hiện khá nhiều trong hình luật thời xưa.

Tản mạn Thần Bạch Mã

Tản mạn Thần Bạch Mã

Thần Bạch Mã là vị thần hiện được thờ cúng tại đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm, Hà Nội. Từ thời Lý, đó là ngôi đền trấn phía Đông, tương ứng với đền Quán Thánh trấn phía Bắc, đền Kim Liên trấn phía Nam và đền Voi Phục trấn phía Tây thành Thăng Long.