Vốn đã quen biết nhau từ lâu nên tôi được Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh, Trưởng Trại Chăn nuôi Suối Dầu tiếp chuyện thân tình, rồi đưa đi tham quan các khu chăn nuôi động vật mở rộng trên diện tích gần 112ha, với nhiều phân khu chuyên biệt được quản lý và khai thác rất khoa học, hiệu quả.
Bất kỳ ai đến cơ sở có bề dày 130 năm tuổi này cũng đều tưởng nhớ người sáng lập là nhà bác học Alexandre John Emeli Yersin. Ông được đào tạo ngành y ở Viện Hàn lâm Lausanne từ năm 1883 và làm việc tại Phòng thí nghiệm vi trùng của Louis Pasteur ở Paris. Sau khi bảo vệ thành công luận án “Nghiên cứu về sự phát triển của bệnh lao bằng thực nghiệm”, Yersin nhận bằng Tiến sĩ y khoa năm 25 tuổi và vào Viện Pasteur Paris phối hợp bác sĩ Émili Roux khám phá độc tố bạch hầu do trực khuẩn Corynebacterium diphtheriae.
Hành trình thám hiểm Đông Dương đã đưa Yersin đến Nha Trang từ tháng 7/1891 và gắn bó nơi này suốt cuộc đời. Khi dịch hạch khởi phát vào năm 1894 khiến cho hàng loạt người tử vong, Yersin sang Hồng Kông nghiên cứu và là người đầu tiên tìm ra trực khuẩn gây bệnh, rồi trở về Nha Trang xây dựng cơ sở chăn nuôi súc vật thí nghiệm Suối Dầu vào năm 1896 để nuôi ngựa sản xuất huyết thanh chữa bệnh dịch hạch. Nhà bác học Yersin nghiên cứu dịch tễ gia súc, sản xuất nhiều loại vắc-xin, huyết thanh phòng bệnh tụ huyết trùng và dịch tả cho bò, lợn, gà, đồng thời lập phòng thí nghiệm bệnh súc vật và đào tạo chuyên môn bệnh lý, vệ sinh dịch tễ gia súc ở Đông Dương. Ông còn là người đã tìm ra cao nguyên Lang Bian - Đà Lạt, sáng lập Trường Y Đông Dương - tiền thân Trường Đại học Y Hà Nội và Viện Pasteur Nha Trang…
Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh cho biết, sau khi đất nước thống nhất, Trại Chăn nuôi Suối Dầu tái hoạt động, lúc đó trực thuộc Viện Pasteur Nha Trang, nhưng gần 3 năm sau thì chuyển giao cho Viện vắc-xin và sinh phẩm y tế chăn nuôi ngựa, chuột, thỏ, gà để phục vụ nghiên cứu khoa học về vắc-xin và sinh phẩm y tế. Trong số đó có đàn ngựa 400 con được tuyển chọn từ nhiều nơi, nên vóc dáng bề ngoài trông như những con ngựa ở miền sơn cước, chỉ khác là khi vào Trại Chăn nuôi Suối Dầu được nuôi dưỡng như “con cưng” để thực hiện sứ mệnh… hiến máu cứu người. Vì thế xuyên suốt từ khâu tuyển chọn con giống cho đến nuôi dưỡng, khai thác huyết thanh đều phải đảm bảo tiêu chuẩn kiểm dịch “ngựa sạch” như các chuyên gia y học dự phòng, kỹ sư nông nghiệp nói về “rau sạch”.
Cứ theo tiêu chuẩn “ngựa sạch” thì mỗi con được tuyển chọn vào trại phải từ 4-7 tuổi, trọng lượng 230kg trở lên và phải trải qua khâu kiểm tra sức khỏe rất nghiêm ngặt, đảm bảo không dị tật, không mắc bệnh ngoài da, không có ký sinh trùng đường ruột và phải đạt những chỉ số tối thiểu về hồng cầu, bạch cầu… Trúng tuyển rồi nhưng ngựa được chọn vẫn phải cách ly đàn ngựa trong trại nửa năm, bác sĩ thú y lập sổ y bạ để theo dõi suốt thời gian nuôi dưỡng, đến khi được hòa nhập đàn ngựa bên trong thì phải “đóng” mã số trên thân theo hồ sơ sức khỏe đã lập.
Ông Nguyễn Long Hồ - người lớn tuổi nhất trong số 12 công nhân chuyên trách chăm sóc đàn ngựa ở Trại Chăn nuôi Suối Dầu cho hay, khẩu phần trong ngày của mỗi con ngựa gồm 18-22kg cỏ para tươi, 2,5-3kg tinh bột chế biến từ gạo, ngô, đậu, muối, đường. Do đó bên trong trại luôn có 22ha chuyên canh cỏ para để chủ động nguồn thức ăn tươi cho đàn ngựa kết hợp với nguồn tinh bột mua từ các cơ sở chế biến đảm bảo chất lượng theo yêu cầu. Bên cạnh đó, những dãy chuồng trại luôn thoáng sạch để mỗi ngày đàn ngựa ăn ngon, ngủ yên và được tắm mát, cắt tỉa bờm, dọn móng…
Người trẻ tuổi nhất là anh Lê Nhật Trường chia sẻ: “Ở nhà làm nông, vô đây làm công nhân chăm sóc đàn ngựa hơn một năm qua tôi cảm nhận nhiều điều thú vị. Những con ngựa đều rất hiền lành, thân thiện và đôi khi tôi đọc được trong ánh mắt của chúng một chút buồn nhưng vẫn lấp lánh niềm vui khi được hiến máu cứu người”.
Nói đến những vết cạo lông trên cổ của ngựa, ông Lê Mộng Đài - người đã có 20 năm trong nghề khai thác và xử lý huyết thanh cho hay, đó là dấu tích để lại sau những lần tiêm kháng nguyên cho ngựa và lấy máu để sản xuất huyết thanh thô. Ngựa được bác sĩ thú y kiểm tra sức khỏe trước khi đưa vào chuồng để kỹ thuật viên tiêm kháng nguyên tạo ra kháng thể chống lại độc tố, một loại bệnh được chỉ định trước để điều chế huyết thanh kháng dại (SAR), kháng nọc rắn (SAV), kháng độc tố uốn ván (SAT). Và cũng chính kỹ thuật viên đảm trách lấy máu ngựa với định lượng mỗi lần 1,5% so với trọng lượng con ngựa. Nguồn máu thu được đưa vào bảo quản với nhiệt độ thấp, sau 2-4 giờ máu lắng xuống thì 65% huyết tương nổi trên bề mặt sẽ được tách chiết, đóng chai, đưa lên ô tô chuyển về Nha Trang để các nhà khoa học ở Viện vắc-xin và sinh phẩm y tế điều chế huyết thanh đã chỉ định khi tiêm kháng nguyên.
Dù được nuôi dưỡng với chế độ đặc biệt nhưng thời gian lấy máu để điều chế huyết thanh của mỗi con ngựa chưa đến 10 năm và bình quân mỗi năm một con ngựa cung cấp 45 lít máu, nên hàng năm Trại Chăn nuôi Suối Dầu phải thanh loại khoảng 50 con ngựa va bổ sung mới 50-60 con khác để đảm bảo quân số thường niên 400 con.
Khi nghe tôi hỏi về nguồn sản phẩm thu được từ đàn ngựa, Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh cho biết, mỗi năm Trại Chăn nuôi Suối Dầu cung cấp hơn 17.000 lít huyết thanh thô các loại, từ đó các nhà khoa học ở IVAC đã điều chế thành phẩm mỗi năm 2.000.000 ống huyết thanh kháng uốn ván (SAT), 350.000 lọ huyết thanh kháng dại (SAR) và 65.000 lọ huyết thanh kháng nọc rắn hổ, rắn lục và đang nghiên cứu điều chế huyết thanh kháng nọc rắn chàm quạp và rắn cạp nia bắc từ nguồn huyết thanh thô do Trại Chăn nuôi Suối Dầu cung cấp. Những sản phẩm huyết thanh mang thương hiệu “IVAC” đã góp phần cứu mạng rất nhiều bệnh nhân thoát khỏi cửa tử khi vấp phải những tình huống nghiệt ngã tưởng chừng khép lại cánh cửa cuộc đời.
Đứng ở một góc Trại Chăn nuôi Suối Dầu, nhìn đàn ngựa thong dong trên bãi cỏ xanh giữa buổi sáng lấp loáng nắng xuân, tôi chợt nhớ bác sĩ Carl Gustav Jung - nhà tâm lý học Thụy Sĩ đã nói: “Ngựa là một sinh vật bí ẩn và kỳ diệu”. Vâng! Một phần bí ẩn và kỳ diệu ấy đã được các nhà khoa học ở Viện vắc-xin và sinh phẩm y tế khai thác hiệu quả để cứu người từ những sản phẩm huyết thanh. Còn Beethoven - nhà soạn nhạc cổ điển người Đức từng viết: “Tuổi thọ đời người chỉ tính bằng thời gian, giá trị đời người tính bằng sự cống hiến”. Chỉ riêng sự cống hiến của những con “ngựa sạch” ở Trại Chăn nuôi Suối Dầu đã để lại những giá trị thật sự có ý nghĩa và rất đáng được tôn vinh.
Ngoài đàn ngựa với quân số thường trực mỗi năm 400 con, tại Trại chăn nuôi Suối Dầu còn có đàn gà Novo White có nguồn gốc nhập khẩu từ Pháp, đàn chuột lang… con, chuột nhắt… con và đàn thỏ New Zealand… con. Tất cả đều được nuôi dưỡng để nghiên cứu khoa học về vắc-xin và sinh phẩm y tế. Trong đó nguồn trứng thu được từ đàn gà Novo White là nguyên liệu sản xuất vắc-xin cúm dành cho người, điển hình là cách đây 19 năm - khi dịch cúm gia cầm khởi phát, lan truyền tại nhiều quốc gia, đe dọa sinh mệnh con người, các nhà khoa học ở Viện vắc-xin và sinh phẩm y tế đã thực hiện thành công đề tài “Nghiên cứu quy trình sản xuất vắc-xin cúm A/H5N1 bất hoạt dùng cho người bằng kỹ thuật nuôi cấy tế bào trên trứng gà có phôi” năm 2006 và tiếp đó là đề tài “Ứng dụng quy trình nuôi cấy trên trứng gà có phôi để sản xuất vắc-xin cúm A/H1N1/09” năm 2009.
Còn chuột lang, chuột nhắt và thỏ ở Trại Chăn nuôi Suối Dầu được các nhà khoa học sử dụng để đánh giá chất lượng vắc-xin tiền lâm sàng và thử nghiệm các loại vắc-xin do Viện vắc-xin và sinh phẩm y tế sản xuất.
"Mã đáo thành công" ở Đoàn Cảnh sát cơ động Kỵ binh 
