“Bảo mẫu” của rùa biển

1.Một lần về hòn Bảy Cạnh (Vườn quốc gia Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh) làm tình nguyện viên, Hà Bảo Bình (sinh năm 1989, quê Ninh Thuận cũ) đã bị thiên nhiên ở đây chiếm trọn tâm hồn. Và, điều đặc biệt, những chú rùa từ khắp đại dương trở về sinh tồn, đẻ trứng chính là chất xúc tác khiến Bảo Bình muốn được trở lại. Năm 2025, Vườn quốc gia Côn Đảo tuyển cán bộ hợp đồng, không chút chần chừ, Hà Bảo Bình nộp đơn ứng tuyển và xách ba lô ra đảo theo tiếng gọi của rùa để rồi trở thành nữ nhân viên đầu tiên của Vườn quốc gia Côn Đảo.

Bảy Cạnh là hòn đảo có rùa biển lên đẻ trứng nhiều nhất tại Việt Nam, nơi có hệ sinh thái rừng ngập mặn, san hô, cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Rùa biển là loài động vật cổ đại đã tồn tại hơn 100 triệu năm trên trái đất. Tuy nhiên, sự biến đổi khí hậu trên trái đất, thêm vào đó là tình trạng trứng rùa bị phá, bị trộm bởi con người và các loài động vật khác đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng số lượng loài rùa biển trên toàn thế giới.

Tại Vườn quốc gia Côn Đảo, có đến 18 bãi rùa biển lên sinh sản, nhưng bãi Cát Lớn ở hòn Bảy Cạnh chính là trái tim của hành trình hồi sinh sự sống, cũng là nơi Bảo Bình lặng thầm cống hiến từng đêm.

Khi màn đêm buông xuống trên hòn Bảy Cạnh, Bảo Bình và các tình nguyện viên bắt đầu chuỗi công việc của mình. Trên bờ cát dài gần 1 cây số, chưa bao giờ vắng bóng dấu chân Bình, bất kể đó là ngày nắng hay mưa, biển lặng hay động. Ca trực đêm kết thúc có khi đã gần sáng, Bảo Bình mới tranh thủ chợp mắt để tiếp tục công việc ban ngày.

Rùa mẹ thường lên đẻ vào ban đêm, khi thủy triều lên cao. Vì vậy, ca trực không cố định thời gian mà dựa theo con nước. Mỗi ca trực rùa thường kéo dài 4-6 tiếng, có khi là thức trắng đêm. Trung bình một đêm thường có 10-12 mẹ rùa lên đẻ, nhưng cũng có những đêm nhiều hơn. Mỗi rùa mẹ thường đẻ từ 80 đến 120 trứng. Trứng được ấp trong vòng 6 giờ.

Khoảng 45 đến 60 ngày sau khi đưa về tổ ấp, trứng sẽ nở thành rùa con. Hằng ngày lực lượng kiểm lâm, nhân viên trên hòn Bảy Cạnh phải làm nhiệm vụ đeo thẻ, đeo máy định vị vệ tinh, đo đạc kích thước; bảo vệ sinh cảnh làm tổ và các tổ trứng; san lấp, vệ sinh bãi đẻ; di dời các tổ trứng đến nơi an toàn, kiểm tra và thả rùa con về biển. Mỗi ổ trứng là cả một thế hệ. Chỉ cần giật mình vì ánh sáng lạ, rùa sẽ bỏ đẻ, quay lại biển.

Ban đêm, Bảo Bình cùng tình nguyện viên tuần tra bảo vệ cho rùa đẻ, đánh dấu lưu hồ sơ, đưa trứng về khu ấp nhân tạo. Ban ngày, Bình chăm sóc hố ấp, canh thời điểm trứng nở để đỡ rùa con về biển, vệ sinh và phục hồi bãi cát. Công việc lặp lại, nhưng Bình chưa bao giờ cảm thấy nhàm chán. Chính những việc ấy đã góp phần duy trì tỷ lệ nở cao nhất trong các khu bảo tồn rùa ở Việt Nam, giúp hàng ngàn sinh linh nhỏ bé có cơ hội được sống.

Vào mùa sinh sản từ tháng 4 đến tháng 11 hằng năm, nhân viên bảo tồn rùa và các tình nguyện viên trực gần như suốt mỗi đêm để bảo vệ và làm “bà đỡ” cho rùa. Hà Bảo Bình không nhớ nổi mình đã giúp bao nhiêu trứng nở thành công, thả bao nhiêu rùa con về với biển cả. Sau khi hết hợp đồng ở Vườn quốc gia Côn Đảo, không còn làm nhân viên nữa, nhưng Bảo Bình không trở về đất liền mà vẫn ở đảo, vẫn ra biển với rùa và tích cực truyền thông để bảo tồn loài rùa biển ở hòn Bảy Cạnh nói riêng và rùa biển Việt Nam nói chung.

2.Một tình nguyện viên quen thuộc khác, một người yêu rùa biển mãnh liệt và bỏng cháy là chàng trai Cao Tấn Anh (sinh năm 1992). Vì đam mê nên Tấn Anh đã rời đảo Phú Quý (Lâm Đồng) để về hòn Bảy Cạnh làm “bà đỡ” cho rùa 3 mùa tình nguyện liên tục. Tấn Anh chia sẻ, ban đầu chỉ nghĩ đơn giản là muốn làm một điều gì đó có ý nghĩa cho thiên nhiên. “Tôi rất thích lặn tự do và yêu biển, nên khi biết Vườn quốc gia Côn Đảo kết hợp cùng tổ chức IUCN (Liên minh Quốc tế bảo tồn thiên nhiên - International Union for Conservation of Nature) có chương trình tình nguyện bảo tồn rùa biển, tôi đăng ký ngay mà không hề do dự”, Tấn Anh kể duyên nợ của mình với loài rùa biển ở hòn Bảy Cạnh.

Công việc của tình nguyện viên ở hòn Bảy Cạnh không chỉ có tình yêu rùa, yêu trời xanh và biển cả, mà đòi hỏi mỗi người phải vượt qua những thách của bản thân về sức khỏe, tinh thần, nghị lực chịu đựng trước sóng gió biển khơi và hoàn cảnh khắc nghiệt nơi đảo xa. “Đó là những đêm tuần tra bãi biển, hỗ trợ rùa mẹ lên đẻ, di dời trứng về khu ấp an toàn, theo dõi quá trình ấp nở rồi đưa rùa con trở về biển. Nhiệm vụ này cần sự kiên nhẫn, trách nhiệm cao”, Tấn Anh tâm sự về những đêm làm “bà đỡ” cho rùa.

Ở hòn Bảy Cạnh, Tấn Anh nhớ nhất là cảm giác được sống đúng với nhịp điệu của thiên nhiên. Ban ngày là màu xanh của rừng nguyên sinh, tiếng chim, tiếng sóng và bầu không khí rất yên bình.

Làm “bà đỡ” của rùa, Tấn Anh không thể nào quên những khoảnh khắc anh cùng đồng đội chờ đợi hàng giờ để gặp được một rùa mẹ lên bãi đẻ. “Giây phút ấy, chúng tôi không ai nói gì, chỉ lặng lẽ quan sát để không làm phiền mẹ rùa. Khi rùa bắt đầu đẻ trứng, cả nhóm mới nhẹ nhàng thực hiện các công việc theo hướng dẫn của kiểm lâm. Đó là lần đầu tiên tôi được chứng kiến khoảnh khắc rùa vượt cạn ngoài đời thực, cảm giác hạnh phúc”, Tấn Anh kể.

Đêm xuống, cả bãi biển như chỉ còn tiếng gió và tiếng sóng. Đội “bà đỡ” đi tuần dưới ánh trăng, mỗi người cầm theo một chiếc đèn pin sáng đỏ để không làm rùa mẹ hoảng sợ, lặng lẽ chờ khoảnh khắc những “người mẹ” từ đại dương trở về bãi cát, nơi mình từng chào đời hàng chục năm trước. “Xúc động nhất có lẽ là khi hàng trăm chú rùa con đồng loạt bò về phía biển. Chúng rất nhỏ bé, nhưng lại mang trong mình bản năng mạnh mẽ để bắt đầu một hành trình có thể kéo dài hàng nghìn cây số. Đó là bài học rất lớn về sự sống, về sự kiên trì và về cách thiên nhiên vận hành thật kỳ diệu”, Tấn Anh tâm sự những khoảnh khắc tuyệt vời với rùa biển.

Hòn Bảy Cạnh những ngày biển động có khi 2-3 ngày liền trong tình trạng 3 không: không điện, không sóng điện thoại, không internet. Mưa ẩm cũng là điều kiện lý tưởng của bù mắt, một loài côn trùng nhỏ nhưng cắn rất ngứa, càng gãi sẽ càng ngứa và độc, gây sưng, viêm. Những ngày này, công việc của Tấn Anh cùng các anh em ở đây cũng vất vả, khó khăn hơn.

“Có hôm cơn dông đến bất chợt, chưa kịp mang áo mưa, chúng tôi phải lấy áo khoác ngoài để che trứng, người bị ướt nhẹp nhưng sọt trứng thì luôn đảm bảo khô ráo. Trời nắng khô còn dễ lấy trứng, trời mưa là từ đầu đến chân, thậm chí trong miệng cũng toàn cát. Mỗi quả trứng là một cơ hội sống, chúng tôi phải trân trọng và nâng niu, không được phép cẩu thả. Mỗi sáng, chúng tôi đều tự tay thả hàng ngàn rùa con về biển nhưng chưa bao giờ hết xúc động khi chứng kiến khoảnh khắc những bé rùa háo hức ùa vào sóng nước bởi tỷ lệ sống sót khi đến tuổi trưởng thành của rùa con chỉ ở 1/1.000. Chỉ cần một bé rùa sống đến tuổi sinh sản là khoảng 30 năm sau, chúng sẽ quay về đúng bãi cát này của hòn Bảy Cạnh để đẻ trứng. Chính điều này làm tôi càng xúc động hơn, khi hiểu được tình cảm của rùa, chúng có ân tình sâu nặng với con người đã cưu mang mình”, Tấn Anh nói về tình cảm của loài rùa.

Tháng 9/2025, các tình nguyện viên ở hòn Bảy Cạnh đã cho ra đời công trình đặc biệt mang tên Phòng ICU-I See You, một phòng chăm sóc đặc biệt từ ý tưởng muốn trao thêm hy vọng và cơ hội cho những quả trứng còn non hay những rùa con còn yếu, để không một rùa con nào bị bỏ lại phía sau. Từ ngày có phòng hồi sức, rất nhiều rùa con xuất viện từ phòng ICU tràn đầy yêu thương này và trở về biển trong trạng thái khỏe mạnh. Chúng tự tin vẫy vùng giữa những cơn sóng và hoàn toàn có thể sống cùng biển cả.

Khi chúng tôi đang viết những dòng này thì ở hòn Bảy Cạnh, Tấn Anh và các bạn vẫn đang lặng lẽ hòa mình vào cuộc sống của đại gia đình rùa biển. Công việc không lương, không thù lao hay bất cứ ưu đãi nào, họ vẫn đầy hân hoan và hạnh phúc. “Sau chuyến trở về, tôi không chỉ mang theo những kỷ niệm đáng nhớ, mà còn là sự thay đổi trong cách nhìn về thiên nhiên. Tôi nhận ra rằng, bảo tồn không phải là những điều quá lớn lao. Đôi khi, chỉ cần mỗi người bớt một túi nhựa, hạn chế một nguồn sáng không cần thiết trên bãi biển, hay chia sẻ thêm một câu chuyện đúng về rùa biển cũng đã góp phần giúp những sinh vật này có thêm cơ hội tồn tại. Tôi hy vọng ngày càng có nhiều người quan tâm đến thiên nhiên hơn, bởi chỉ khi con người thật sự hiểu và yêu, chúng ta mới có thể bảo vệ được những điều quý giá ấy”, Tấn Anh tâm sự.