Chủ động tìm “con mồi”

Chỉ cần tìm kiếm các từ khóa như "thuê phòng trọ Hà Nội", "homestay Đà Lạt", "thuê căn hộ TP. Hồ Chí Minh" hay "tìm phòng ở", người dùng có thể tiếp cận hàng loạt hội nhóm với hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn thành viên và hàng trăm tin đăng mới mỗi ngày.

Đằng sau sự sôi động của các hội nhóm cho thuê phòng trên Facebook là không ít người từng gặp rủi ro khi tìm nhà. Bạn Lê Minh Ánh (21 tuổi, sinh viên tại Hà Nội) cho biết Facebook vẫn là kênh tìm phòng phổ biến, nhưng sau nhiều lần gặp tin đăng yêu cầu chuyển tiền đặt cọc trước khi xem phòng, nữ sinh này trở nên thận trọng hơn. Minh Ánh chia sẻ: "Nhiều tin đăng nhìn rất thật, giá lại rẻ nên ai cũng dễ bị cuốn theo. Nhưng em đã từng dính một lần chuyển tiền cọc trước và sau đó thì bị chặn liên lạc nên giờ em chỉ chuyển tiền sau khi trực tiếp xem phòng hoặc có người quen xác nhận thông tin chủ nhà".

Tương tự, anh Nguyễn Quốc Huy (27 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội), kể từng suýt mất tiền cọc khi tìm phòng trên Facebook. "Họ nói chuyện rất chuyên nghiệp, gửi nhiều hình ảnh rồi liên tục hối chuyển tiền vì “đã có người khác hỏi thuê”. Tôi chỉ dừng lại khi yêu cầu xem phòng trực tiếp nhưng họ luôn tìm cách từ chối", anh Huy cho biết. Theo anh Huy, tâm lý sợ mất phòng đẹp, giá rẻ khiến nhiều người vội vàng chuyển tiền trước khi kịp kiểm chứng thông tin.

Sự thuận tiện của mạng xã hội cũng tạo điều kiện để các đối tượng lừa đảo hoạt động. Chỉ với một tài khoản Facebook, vài hình ảnh sao chép từ Internet và những lời quảng cáo hấp dẫn, các đối tượng có thể tiếp cận người có nhu cầu thuê phòng ở bất kỳ đâu. Thay vì đăng tin công khai, nhiều đối tượng chủ động tìm các bài viết "cần thuê phòng", "tìm homestay", rồi nhắn tin giới thiệu phòng giá rẻ, vị trí đẹp, sử dụng hình ảnh của chủ nhà thật và liên tục thúc giục chuyển tiền đặt cọc bằng những lý do như "đã có người hỏi thuê" hay "giữ phòng giúp".

Không ít vụ án được cơ quan công an triệt phá thời gian qua đều bắt đầu từ những hội nhóm tưởng chừng chỉ phục vụ nhu cầu tìm kiếm chỗ ở. Mới đây, Công an TP Hải Phòng phát đi thông báo truy tìm bị hại trong vụ án "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" dưới hình thức cho thuê phòng trọ, nhà ở và homestay trên mạng xã hội. Theo điều tra ban đầu, Phạm Viết Thoại (sinh năm 1996) tham gia nhiều hội nhóm Facebook về cho thuê phòng trọ, căn hộ và homestay, chủ động tìm kiếm người có nhu cầu thuê rồi sử dụng hình ảnh sao chép từ Internet hoặc từ tin đăng của chủ nhà thật để tạo lòng tin.

Khi nạn nhân đồng ý thuê, Thoại yêu cầu chuyển tiền đặt cọc với các lý do như "giữ phòng", "đã có người khác hỏi thuê" hoặc "nếu không đặt cọc ngay sẽ cho người khác thuê". Ngay sau khi nhận được tiền, đối tượng lập tức chặn Facebook, Zalo và cắt đứt mọi liên lạc.

Đáng chú ý, Công an TP Hải Phòng đã phát đi thông báo đề nghị các bị hại trên phạm vi toàn quốc liên hệ để phục vụ điều tra, mở rộng vụ án. Việc phải truy tìm thêm nạn nhân cho thấy phạm vi hoạt động của các đối tượng không còn giới hạn trong một địa phương mà đã lợi dụng không gian mạng để tiếp cận người thuê trên cả nước.

Nếu vụ án tại Hải Phòng phản ánh phạm vi hoạt động ngày càng rộng thì vụ án tại Bắc Ninh tiếp tục cho thấy số lượng nạn nhân không ngừng gia tăng. Cuối tháng 6/2026, Công an tỉnh Bắc Ninh khởi tố Trần Công Anh và Trần Công Phố về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua hình thức nhận đặt cọc thuê nhà trọ trên mạng. Hai đối tượng lập nhiều tài khoản Facebook giả, đăng tải hình ảnh phòng trọ đẹp với giá thấp hơn thị trường để thu hút người thuê, sau đó yêu cầu chuyển trước khoảng 50% tiền thuê tháng đầu nhằm giữ phòng. Ngay khi nhận được tiền, các tài khoản Facebook và Zalo đều bị khóa hoặc chặn liên lạc.

Cơ quan điều tra xác định có khoảng 100 bị hại tại nhiều tỉnh, thành, với tổng số tiền bị chiếm đoạt khoảng 172 triệu đồng, phần lớn là sinh viên, công nhân và người lao động ngoại tỉnh. Mỗi người chỉ mất từ một đến vài triệu đồng tiền đặt cọc, nhưng khi cộng dồn đã tạo thành số tiền chiếm đoạt đáng kể. Vụ án tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo rằng chỉ một cú nhấp chuột và một lần chuyển khoản vội vàng cũng có thể khiến người thuê mất trắng tiền cọc, trong khi các đối tượng gần như không cần gặp trực tiếp nạn nhân.

Tương tự, khoảng giữa tháng 6, Công an tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Công an phường Quảng Phú đã bắt giữ nhóm đối tượng gồm Nguyễn Văn Tuấn (sinh năm 1996); Nguyễn Thị Hồng (sinh năm 2001); Dương Kim Chuyên (sinh năm 2000) cùng trú tại xóm Nhe, xã Thành Công, tỉnh Thái Nguyên về hành vi “lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Sự việc bắt nguồn khi anh V.V.T. (trú tại phường Quảng Phú) truy cập vào một fanpage trên Facebook có tên "Mandala Retreats Kim Bôi Hòa Bình" để tìm kiếm phòng nghỉ. Ngay sau đó, một tài khoản Zalo lạ đã chủ động kết bạn và gửi báo giá.

Thấy mức giá đưa ra rẻ hơn nhiều so với thực tế, anh T. đã tin tưởng chuyển khoản hơn 14 triệu đồng tiền đặt cọc. Tuy nhiên, ngay khi nhận được tiền, các đối tượng lập tức đưa ra lý do nội dung chuyển khoản sai và yêu cầu anh tiếp tục chuyển thêm tiền để "xóa lỗi hệ thống".

Mới đây, Công an tỉnh Bắc Ninh, Công an TP Hà Nội, Công an TP Đà Nẵng và Công an tỉnh Lào Cai đã đưa ra cảnh báo tình trạng giả mạo chủ nhà, chủ homestay để chiếm đoạt tiền đặt cọc, nhất là vào mùa tuyển sinh và cao điểm du lịch.

Kịch bản quen thuộc, nạn nhân mới

Việc cùng một thủ đoạn liên tiếp xuất hiện tại nhiều địa phương cho thấy đây không còn là những vụ việc đơn lẻ. Lừa đặt cọc thuê phòng chỉ là một biến thể của tội phạm lừa đảo trên không gian mạng, nơi các nền tảng số bị lợi dụng để tiếp cận nạn nhân với chi phí thấp nhưng phạm vi hoạt động gần như không giới hạn.

Qua các vụ án đã được phát hiện, có thể thấy các đối tượng đều vận hành theo một quy trình gần như giống nhau. Chúng tham gia các hội nhóm cho thuê phòng trên Facebook, Zalo để tìm người có nhu cầu, sau đó chủ động nhắn tin riêng giới thiệu những căn phòng có vị trí đẹp, giá rẻ hoặc "chỉ còn một suất". Hình ảnh thường được sao chép từ Internet hoặc từ tin đăng của chủ nhà thật; tinh vi hơn, nhiều trường hợp còn cung cấp video, vị trí trên bản đồ, thậm chí làm giả căn cước công dân, hợp đồng thuê nhà nhằm tạo lòng tin.

Khi nạn nhân bắt đầu quan tâm, các đối tượng lập tức tạo áp lực bằng những lời thúc giục như "đã có người đặt", "chỉ giữ phòng trong hôm nay" hay "không chuyển cọc sẽ mất phòng". Đánh trúng tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội, chúng buộc người thuê chuyển tiền ngay, rồi lập tức chặn liên lạc, xóa dấu vết hoặc đổi sang tài khoản khác để tiếp tục tìm kiếm nạn nhân mới.

Đáng chú ý, toàn bộ quá trình lừa đảo hầu như diễn ra trên môi trường trực tuyến, từ tiếp cận, thương lượng đến nhận tiền đặt cọc. Không ít nạn nhân không chỉ mất tiền mà còn để lộ căn cước công dân, số điện thoại, tài khoản ngân hàng và các dữ liệu cá nhân khác, tạo thêm nguy cơ bị khai thác cho những hành vi lừa đảo tiếp theo.

Lợi dụng đặc điểm của các hội nhóm có hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn thành viên, nhiều đối tượng còn xây dựng tài khoản Facebook có lịch sử hoạt động lâu năm, thường xuyên đăng bài, kết bạn hoặc sử dụng các tài khoản "chim mồi" bình luận theo kiểu "đã thuê thành công", "chủ nhà uy tín" nhằm tạo hiệu ứng đám đông. Sau mỗi vụ việc, chúng chỉ cần đổi tên hoặc lập tài khoản mới để tiếp tục hoạt động, trong khi việc phát hiện tài khoản giả vẫn chủ yếu dựa vào phản ánh của người dùng.

Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Quang Hùng (Đoàn luật sư Hà Nội) cho biết, hành vi đăng tin cho thuê phòng không có thật, sử dụng hình ảnh, thông tin giả mạo để tạo lòng tin, khiến người có nhu cầu chuyển tiền đặt cọc, có dấu hiệu của tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Tùy vào giá trị tài sản chiếm đoạt và tính chất, mức độ của hành vi, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Trường hợp phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng không gian mạng để thực hiện hành vi phạm tội hoặc chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn, mức hình phạt có thể tăng lên 2-7 năm, 7-15 năm và cao nhất là 12-20 năm hoặc tù chung thân.

Trong các vụ lừa đảo đặt cọc thuê phòng qua mạng, giá trị tài sản bị chiếm đoạt không chỉ được xem xét trên từng giao dịch riêng lẻ. Nếu đối tượng thực hiện hành vi với nhiều bị hại ở nhiều địa phương, tổng số tiền chiếm đoạt có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí lớn hơn. Đây là căn cứ quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét áp dụng các khung hình phạt nghiêm khắc hơn theo quy định của pháp luật.