Thị trường mua bán, cho thuê tài khoản nở rộ

Chỉ cần gõ các từ khóa như "mua bán acc Shopee", "cho thuê tài khoản Shopee", "bán tài khoản TikTok Shop" trên Facebook, Telegram hay các diễn đàn thương mại điện tử, người dùng dễ dàng bắt gặp hàng chục hội nhóm công khai với hàng trăm đến hàng chục nghìn thành viên tham gia. Ghi nhận của phóng viên cho thấy, trong các hội nhóm này, mỗi ngày đều xuất hiện nhiều bài đăng tìm mua, rao bán hoặc cho thuê tài khoản với nội dung như: "Cần mua acc Shopee lịch sử giao dịch đẹp", "Mình cần mua acc để bán thời trang và mỹ phẩm", "Cho thuê shop đã xác minh CCCD, nhận đơn ngay"...

Không chỉ tài khoản mới xác minh, những gian hàng đã có lịch sử giao dịch, nhiều đánh giá 5 sao, ít hủy đơn, nhiều người theo dõi hoặc từng tham gia các chương trình ưu đãi của sàn được xem là "hàng đẹp" và có giá trị cao hơn. Giá thuê phổ biến từ 300.000 đồng đến 2 triệu đồng/tháng, trong khi giá bán đứt có thể lên tới vài triệu, thậm chí hàng chục triệu đồng tùy vào lịch sử hoạt động của gian hàng.

Trong vai một người có nhu cầu mở gian hàng để kinh doanh quần áo trên Shopee nhưng chưa muốn sử dụng tài khoản cá nhân, phóng viên liên hệ với một đầu mối chuyên cho thuê tài khoản trong một hội nhóm Facebook. Chỉ ít phút sau khi nhắn tin, người này lập tức gửi bảng giá cùng nhiều lựa chọn.

"Chị muốn thuê theo tháng hay mua luôn? Shop đã xác minh CCCD, liên kết tài khoản ngân hàng đầy đủ, chỉ cần đổi mật khẩu là bán được ngay. Không cần gặp mặt, chuyển khoản xong em bàn giao tài khoản", người này giới thiệu.

Khi phóng viên bày tỏ lo ngại về rủi ro khi sử dụng tài khoản đứng tên người khác, đầu mối này trấn an: "Bên em làm lâu rồi, nhiều khách bán mỹ phẩm, quần áo, đồ gia dụng vẫn bình thường. Nếu chẳng may shop bị khóa thì bên em có shop khác đổi luôn".

Để tạo lòng tin, người này còn gửi hàng loạt ảnh chụp giao diện Shopee Seller của các gian hàng với hàng trăm đơn hàng, hàng nghìn lượt đánh giá, nhiều người theo dõi cùng các đoạn tin nhắn của khách cũ phản hồi tích cực. Khi được hỏi có cần cung cấp căn cước công dân hay giấy phép kinh doanh hay không, câu trả lời khá ngắn gọn: "Không cần gì cả, chỉ cần thanh toán".

Tiếp tục liên hệ với một đầu mối khác chuyên cung cấp tài khoản TikTok Shop, phóng viên còn được chào mời thêm dịch vụ "bao vận hành". Theo lời giới thiệu, khách hàng chỉ cần có sản phẩm, toàn bộ các khâu từ đăng ký gian hàng, đăng sản phẩm, chạy quảng cáo đến livestream đều có người thực hiện. Nếu tài khoản gặp sự cố hoặc bị nền tảng kiểm tra, "chỉ việc chuyển sang shop khác".

Không chỉ cho thuê, nhiều đối tượng còn rao bán đứt tài khoản. Sau khi nhận tiền, người mua được bàn giao toàn bộ quyền quản trị gian hàng, email, số điện thoại, thông tin đăng nhập và có thể ngay lập tức kinh doanh dưới danh nghĩa của chủ tài khoản cũ.

Đáng chú ý, trong suốt quá trình trao đổi, hầu như không đầu mối nào quan tâm người thuê kinh doanh mặt hàng gì hay có đủ điều kiện kinh doanh hay không. Điều họ quan tâm chủ yếu là thời hạn thuê, giá cả và phương thức thanh toán. Một số còn khẳng định có thể cung cấp nhiều tài khoản cùng lúc để khách hàng mở nhiều gian hàng hoặc thay thế khi tài khoản cũ gặp sự cố.

Không chỉ người bán chuyên nghiệp, nhiều cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ cũng coi đây là cách để nhanh chóng tham gia thương mại điện tử. Chị Lê Thu Hường, 29 tuổi (trú tại phường Kiến Hưng, Hà Nội), đang bán quần áo trên Facebook, cho biết từng có ý định thuê một tài khoản Shopee đã có lịch sử giao dịch để mở rộng việc bán hàng. "Tôi mới bán quần áo nên shop chưa có uy tín. Trong các hội nhóm, nhiều người giới thiệu chỉ cần thuê một tài khoản đã có sẵn đánh giá, lịch sử bán hàng là có thể đăng sản phẩm ngay. Giá chỉ khoảng 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/tháng nên tôi cũng từng rất phân vân", chị Hường chia sẻ.

Theo chị Hường, việc xây dựng một gian hàng mới cần nhiều thời gian để xác minh thông tin, tích lũy đơn hàng và tạo niềm tin với khách. Trong khi đó, thuê một tài khoản đã hoạt động giúp rút ngắn đáng kể quá trình này.

Chị Hường nói thêm: “Nghĩ đi nghĩ lại thì tôi lại không dám thuê. Vì tôi không biết tài khoản đó từng bán gì, có từng vi phạm hay không. Nếu xảy ra tranh chấp hoặc bị khóa shop thì người chịu thiệt đầu tiên lại là mình. Hơn nữa, bán hàng dưới tên người khác cũng khiến tôi không yên tâm".

Theo ghi nhận của phóng viên, thứ đang được giao dịch trên các hội nhóm không phải là hàng hóa, mà là danh tính số của người bán - yếu tố vốn được các sàn thương mại điện tử sử dụng để xác định trách nhiệm của chủ gian hàng. Việc mua bán, cho thuê tài khoản đang làm suy giảm hiệu quả của cơ chế xác minh danh tính, tạo kẽ hở để các đối tượng lợi dụng che giấu chủ thể kinh doanh, gây khó khăn cho công tác quản lý, truy vết và xử lý các hành vi kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu hoặc trốn thuế.

"Bình phong" cho hàng giả, thách thức công tác quản lý?

Theo Quy chế hoạt động của Shopee, người bán phải đăng ký tài khoản bằng thông tin chính xác, chịu trách nhiệm đối với toàn bộ hoạt động phát sinh từ tài khoản và không được mua bán, chuyển nhượng, cho thuê hoặc cho người khác sử dụng tài khoản trái quy định. Tương tự, TikTok Shop cũng yêu cầu người bán sử dụng tài khoản hợp pháp, cung cấp thông tin xác thực và áp dụng các biện pháp xử lý đối với hành vi gian lận, giả mạo hoặc sử dụng tài khoản không chính chủ nhằm bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch.

Việc các nền tảng yêu cầu xác minh danh tính người bán (KYC) nhằm bảo đảm mỗi gian hàng gắn với một chủ thể cụ thể, qua đó tạo cơ sở để truy xuất nguồn gốc hàng hóa, giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng và phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Tuy nhiên, khi tài khoản trở thành đối tượng mua bán hoặc cho thuê, ý nghĩa của cơ chế xác minh này bị suy giảm, bởi người trực tiếp kinh doanh có thể không phải là người đứng tên tài khoản.

Một cán bộ quản lý thị trường cho biết, không ít vụ việc kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc trên môi trường số gặp khó khăn trong quá trình xác minh do người đứng tên gian hàng không phải là người trực tiếp điều hành hoạt động kinh doanh. Có trường hợp chủ tài khoản chỉ là người cho thuê, trong khi việc nhập hàng, quản lý kho, quảng cáo, livestream, chốt đơn và hưởng lợi nhuận đều do người khác thực hiện. Điều này khiến lực lượng chức năng phải mất nhiều thời gian để xác định đúng chủ thể vi phạm, đồng thời kéo dài quá trình điều tra, thu thập chứng cứ. Trong trường hợp tài khoản bị khóa hoặc bị xử lý, các đối tượng cũng có thể nhanh chóng chuyển sang tài khoản khác để tiếp tục hoạt động, gây thêm khó khăn cho công tác kiểm tra, giám sát.

Theo Nghị định số 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 85/2021/NĐ-CP, thương nhân, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động thương mại điện tử có trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực, chính xác và chịu trách nhiệm đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng. Trong khi đó, Luật Quản lý thuế năm 2019 và các quy định mới về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử đều được xây dựng trên nguyên tắc xác định đúng chủ thể kinh doanh và thông tin định danh của người bán. Các sàn thương mại điện tử có trách nhiệm phối hợp với cơ quan thuế trong việc quản lý thông tin người bán theo quy định. Vì vậy, việc mua bán hoặc cho thuê tài khoản không chỉ vi phạm quy định của nền tảng mà còn có thể gây khó khăn cho việc xác định đúng chủ thể kinh doanh, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý của cơ quan chức năng.

Để hạn chế tình trạng này, các sàn thương mại điện tử cần tăng cường ứng dụng công nghệ nhận diện rủi ro, giám sát các tài khoản có dấu hiệu bất thường và phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý trong việc xác minh thông tin người bán, kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi lợi dụng tài khoản thuê để kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.

Trong bối cảnh cuộc chiến chống hàng giả và gian lận thương mại trên môi trường số đang được đẩy mạnh, việc ngăn chặn tình trạng mua bán, cho thuê tài khoản là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm mỗi gian hàng gắn với đúng chủ thể chịu trách nhiệm, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.