Triều Tiên và "giấc mơ" tên lửa đạn đạo

Lễ mừng này diễn ra trong bối cảnh chương trình phát triển hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên chịu sự giám sát của Liên Hiệp Quốc. Một số chuyên gia vũ khí cũng nhận định với Reuters rằng, Triều Tiên đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong công nghệ hạt nhân và tên lửa trong thời gian gần đây.

Hãng tin Yonhap của Hàn Quốc ngày 4-9 dẫn nguồn tin tờ nhật báo Rodong Sinmun cho biết, để chào mừng thành công vụ phóng thử nghiệm tên lửa đạn đạo từ tàu ngầm hồi hạ tuần tháng 8 vừa qua, Triều Tiên đã huy động khoảng 100.000 người tham gia lễ mừng.

Tiến triển về công nghệ tên lửa

Các chuyên gia tình báo Mỹ cho rằng, trong năm 2016 Triều Tiên đã đạt những tiến triển đáng kể về công nghệ vũ khí, trong đó có việc lần đầu tiên thử thành công loại tên lửa được cho là phóng từ tàu ngầm (thực ra là từ một phương tiện chìm dưới mặt biển, chưa xác định rõ có phải tàu ngầm hay không), song hiện chưa rõ liệu nước này đã phát triển được đầu đạn hạt nhân hay chưa. B.Alex - một chuyên gia nghiên cứu vũ khí của NASA nhận định, việc phóng được tên lửa thì đã rõ, nhưng vẫn còn những nghi ngờ về phương tiện phóng tên lửa đạn đạo.

Tên lửa Musudan được trình diễn tại lễ duyệt binh gần đây ở Triều Tiên. Ảnh: AP.
Tên lửa Musudan được trình diễn tại lễ duyệt binh gần đây ở Triều Tiên. Ảnh: AP.

Giải thích rõ hơn về điều này, chuyên gia Jeffrey Lewis thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế Middlebury, trụ sở tại California (Mỹ), nói rằng Triều Tiên đã tăng tốc đáng kể tiến độ các vụ thử tên lửa.

Triều Tiên cũng đã đầu tư mạnh tay và chi "đậm" cho quá trình hiện đại hóa các nhà máy sản xuất tên lửa. Hình ảnh vệ tinh có thể chứng minh điều này. "Sự đầu tư này đã mang lại kết quả với vụ thử tên lửa sử dụng nhiên liệu rắn gần đây, song Triều Tiên vẫn chưa hoàn tất việc phát triển một tàu ngầm có thể mang tên lửa này", chuyên gia Jeffrey Lewis nói.

Hai chuyên gia trên cũng chỉ rõ, thông qua phân tích các bức ảnh chụp từ vệ tinh của Planet, có thể thấy rõ ba nhà máy lớn chuyên phục vụ chương trình phát triển hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên hiện đã được hiện đại hóa và mở rộng. Điều này càng thể hiện sự quyết tâm của Triều Tiên trong việc hiện thực hóa tuyên bố dùng mọi nguồn lực, dù là khan hiếm, để đầu tư phát triển vũ khí.

Chuyên gia Lewis cho biết trong bức ảnh chụp ngày 22-8, ông thấy tại một nhà máy cũ ở vùng nông thôn cách thủ đô Bình Nhưỡng 60km, người ta đang xây dựng một số cơ sở hạ tầng mới, gia cố lại các tòa nhà cũ và đào lối vào nơi nhiều khả năng là một cơ sở dưới lòng đất. Theo các chuyên gia, nhà máy này vốn được Triều Tiên sử dụng để sản xuất động cơ xe tăng, chế tạo các bộ phận tên lửa và nhiều khí tài quân sự khác. Trong khi đó, cũng qua các bức ảnh chụp vệ tinh, chuyên gia Lewis cho biết nhà máy Kanggye được giới chuyên gia vũ khí cho là nơi lắp ráp và chế tạo đạn dược, cũng đã được nâng cấp từ năm ngoái.

Nguồn thông tin từ một công nhân người Triều Tiên đào tẩu cung cấp cho Nhật báo Chosun của Hàn Quốc cũng khẳng định, đây là "căn cứ sản xuất vũ khí chính" của Triều Tiên.

Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn nghi ngờ khả năng phóng tên lửa từ tàu ngầm của Triều Tiên. Chính vì vậy chuyên gia Lewis sau khi phân tích các thông tin tình báo liên quan tới vấn đề này đã khẳng định rằng, Bình Nhưỡng đang dành ưu tiên cao trong việc xây dựng hạm đội tàu ngầm hiện đại, có thể tàng hình và phóng tên lửa hiện đại.

Chuyên gia Lewis chỉ ra rằng, trong các bức ảnh được chụp từ vệ tinh mới được thu thập, người ta đã thấy một khu công trường mới đang dần hình thành tại căn cứ tàu ngầm Sinpo của Triều Tiên. Một bức ảnh chụp từ ngày 10-8 cho thấy người ta đang xây dựng một cơ sở mới cạnh bến cảng bên trong khu căn cứ. Hiện vẫn chưa rõ có phải khu công trường này được sử dụng để đóng một tàu ngầm mới hay không.

Liên quan tới việc phát triển tên lửa của Triều Tiên, tháng 4 vừa qua, một quan chức Hàn Quốc cho biết Triều Tiên đã thành công trong việc thu nhỏ đầu đạn hạt nhân tới mức cần thiết để gắn vào tên lửa. Tuy chưa có bằng chứng xác thực, song theo nhà nghiên cứu kỳ cựu Yang Uk tại Diễn đàn Quốc phòng và An ninh Hàn Quốc, Triều Tiên đủ khả năng thu nhỏ đầu đạn hạt nhân.

Nhà nghiên cứu Yang Uk nhận định, dù cho Triều Tiên chưa chế tạo thành công đầu đạn hạt nhân đủ tiêu chuẩn để lắp vào tên lửa, nhưng Triều Tiên đã có đủ cơ sở ban đầu và hiện nước này vẫn đang tiếp tục thu thập dữ liệu và rút kinh nghiệm từ các vụ thử để chế tạo một đầu đạn đủ tiêu chuẩn.

"Giấc mơ" tên lửa đạn đạo xuyên lục địa

Giới chuyên gia cho rằng, với tốc độ nghiên cứu như hiện nay, trong thời gian không xa, Triều Tiên rất có thể sẽ chế tạo được một tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) đủ sức mang theo đầu đạn hạt nhân. Theo các nhà phân tích của Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc, mặc dù một số tuyên bố bị xem là chỉ mang tính "khoe khoang", song trên thực tế, các chuyên gia quốc tế đều nhận định các tên lửa của Triều Tiên đã có sự cải thiện rõ rệt về tầm cao, tầm xa và tốc độ so với trước đây, và điều này có thể là dấu hiệu cho thấy những bước tiến đáng kể trong chương trình tên lửa bị cấm của quốc gia này.

Tháng 6 vừa qua, sau hàng loạt thất bại liên tiếp, Triều Tiên đã phóng thử thành công tên lửa tầm trung, với hành trình có thể lên tới 3.500km. Việc hoàn thiện công nghệ chế tạo tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) và có được hạm đội tàu ngầm đủ sức triển khai loại vũ khí này sẽ giúp Triều Tiên gia tăng mối đe dọa đối với nhiều nước tại khu vực Thái Bình Dương, bởi tàu ngầm thường là loại vũ khí dễ tránh được các cuộc tấn công từ đất liền và có khả năng "vượt qua" nhiều loại lá chắn tên lửa tân tiến.

Triều Tiên đã thử thành công các tên lửa tầm ngắn Scud và tầm trung Rodong. Tên lửa Rodong, với tầm bắn được thiết kế khoảng 1.300 km, có thể vươn tới toàn bộ lãnh thổ Hàn Quốc và hầu hết Nhật Bản. Song tên lửa sử dụng bệ phóng di động Musudan là tên lửa tầm trung duy nhất của Triều Tiên có tầm bắn được thiết kế đủ xa để vươn tới các căn cứ quân sự của Mỹ ở đảo Guam, bàn đạp chính cho quân tiếp viện Mỹ trong trường hợp nổ ra chiến tranh trên bán đảo Triều Tiên.

Giới phân tích cho rằng Bình Nhưỡng đang cố gắng làm chủ cái gọi là "công nghệ re-entry" (tên lửa đưa đầu đạn hạt nhân đến mục tiêu rồi quay trở lại) để có thể sản xuất tên lửa đạn đạo xuyên lục địa. Loại tên lửa được phóng thử ngày 22-6 vừa qua, còn được gọi là Hwasong-10, đã đạt được độ cao lý tưởng (cao hơn tất cả các tên lửa Triều Tiên phóng thử từ trước đến nay) và gần đạt được độ cao của tên lửa đạn đạo xuyên lục địa.

Nhà phân tích Jeffrey Lewis cho rằng, vụ thử xem ra đã thành công và nếu Triều Tiên phóng tên lửa ở góc nghiêng bình thường thì tên lửa đó đã bay được hết tầm bắn là khoảng 4.000km. Theo chuyên gia này, tiến bộ của loại tên lửa Musudan là đặc biệt "đáng ngại" bởi nó còn góp phần củng cố chương trình KN-08 của Triều Tiên nhằm phát triển tên lửa đạn đạo xuyên lục địa đầu tiên có tầm bắn đủ xa để vươn tới Mỹ.

Nhà phân tích Kim Dong-yup thuộc Viện Nghiên cứu Viễn Đông của Đại học Kyungnam ở Seoul thì cho rằng Triều Tiên có những ý đồ sâu xa khi nhiều lần thất bại vẫn thử đi thử lại loại tên lửa Musudan. Ông nói: "Trên thực tế họ đang cố tìm cách dùng Musudan để thử 'công nghệ re-entry' và hệ thống phát nổ cho tên lửa đạn đạo xuyên lục địa".

Ông Lee Choon-geun, chuyên gia về tên lửa của Triều Tiên thuộc Viện Chính sách Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc cũng cho rằng nếu Triều Tiên phóng tên lửa Musudan ở góc bình thường thì tên lửa này có thể bay xa hơn 400 km. Thay vào đó, Triều Tiên đã phóng tên lửa đó ở góc rộng hơn (có lẽ là cố tình để tên lửa rơi xuống khu vực gần) để có thể dễ dàng thu thập được dữ liệu trong vụ thử. Việc chế tạo tên lửa của Triều Tiên hiếm khi thành công ngay từ lần thử đầu tiên, nhưng chuỗi 5 lần liên tiếp thất bại của tên lửa Musudan là điều hiếm thấy ở quốc gia này. Giới phân tích nhận định, Triều Tiên kiên trì thử tới 6 lần một loại tên lửa cũng cho thấy quốc gia này quyết tâm phát triển bằng được tên lửa đạn đạo xuyên lục địa.

Kết quả thử tên lửa thành công tạo thêm động lực cho chính sách "Tiên quân" - Chính sách coi trọng vũ khí hạt nhân ngang với sự phát triển kinh tế. Các chuyên gia nhận định, mặc dù Triều Tiên không dễ gì đạt được các mục tiêu đề ra, song những chính sách của Mỹ nhằm cản trở hay đảo ngược tham vọng của nước này đã chứng tỏ là không có hiệu quả. Trong khi đó, ở trong nước, phía Triều Tiên nói rằng, chính sách này đang giành được thắng lợi.

Trước sự thành công của Triều Tiên, mạng tin của Tổ chức phân tích thông tin tình báo Stratfor có bài phân tích cho rằng, đã đến lúc Washington cần phải xem xét lại chiến lược đối phó với một Triều Tiên có vũ khí hiện đại. Theo Stratfor, trong thời gian qua, Triều Tiên đã đẩy nhanh vòng quay thử tên lửa, đặc biệt chú trọng vào các hệ thống tên lửa cơ động và tầm xa hơn như là tên lửa Musudan/Hwasong-10 và các tên lửa đạn đạo được phóng từ tàu ngầm.

Mặc dù Mỹ đã triển khai các hệ thống phòng thủ tên lửa tại khu vực châu Á và Thái Bình Dương cũng như trong phạm vi lãnh thổ của mình, song hệ thống phòng thủ này chưa hoàn thiện. Washington sẽ phải điều chỉnh những tính toán thiệt hơn của việc tấn công hay gây bất ổn định Triều Tiên. Câu hỏi đặt ra không phải là làm cách nào để ngăn chặn Triều Tiên có vũ khí hạt nhân, mà là làm thế nào để xử lý các mối quan hệ khu vực một khi Bình Nhưỡng đạt được khả năng này.

Hơn 2 thập niên qua, Washington luôn tìm cách chấm dứt chương trình phát triển hạt nhân của Bình Nhưỡng. Trừng phạt, cô lập, đe dọa, đàm phán và nhượng bộ đều thất bại. Thất bại này bắt nguồn từ hai nguyên nhân: Một là, hai bên thiếu sự hiểu biết lẫn nhau về những quan ngại an ninh cơ bản; hai là, Mỹ đặt ưu tiên cho việc giải giáp hạt nhân của Triều Tiên thấp hơn so với những vấn đề cấp bách khác.

Trong khi đó, phía bên kia, các chương trình phát triển vũ khí hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên đã khiến nước này phải hứng chịu các lệnh trừng phạt quốc tế, nhưng Bình Nhưỡng vẫn nói rằng hành động của họ là hoàn toàn chính đáng. Những tranh cãi sẽ không bao giờ chấm dứt khi hai bên không có tiếng nói chung. Các cuộc thử vũ khí vẫn diễn ra và các lệnh trừng phạt hiện không thể ngăn được Triều Tiên phát triển vũ khí.

Nguyễn Hòa

Các tin khác

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.

Đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh chia sẻ về vụ án.

Điều gì đẩy người trẻ vào vòng lao lý?

Những cuộc gọi, những buổi tư vấn trong vụ án "hợp đồng kỳ nghỉ" không chỉ khiến hàng nghìn người mất tiền mà còn đẩy nhiều nhân viên telesale ngoài 20 tuổi vướng vào vòng lao lý. Đằng sau những bản án là áp lực kiếm tiền, sự thiếu định hướng và những ranh giới pháp lý, đạo đức bị xóa nhòa, khiến không ít người trẻ trở thành mắt xích trong các đường dây lừa đảo.

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Phía sau những tài khoản viral (mức độ nổi tiếng) tạo sóng gây bão trên mạng xã hội, là đội quân đếm like, câu view thời vụ. Ít ai ngờ, chợ like “ảo” và view “ma” này đã tiếp tay cho những chiêu trò lừa đảo tinh vi của tội phạm trên không gian mạng...

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Tháng 2/2026, khi Palo Alto Networks công bố báo cáo về một chiến dịch gián điệp mạng quy mô toàn cầu, Pete Renals, Giám đốc Chương trình An ninh quốc gia của Unit 42, đã dùng một so sánh rất nặng. Ông nói với Recorded Future News rằng đây có thể là vụ xâm phạm hạ tầng chính phủ toàn cầu nghiêm trọng nhất do một nhóm được nhà nước hậu thuẫn thực hiện kể từ SolarWinds. So sánh ấy không ồn ào. Nhưng ai từng theo dõi SolarWinds năm 2020 đều hiểu nó nặng đến mức nào.

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU dự kiến tham gia sáng kiến chip AI do Mỹ khởi xướng, đánh dấu bước dịch chuyển đáng chú ý trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược và kiềm chế tham vọng công nghệ của Trung Quốc.

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Công nghệ điện tử - tự động hóa và trí tuệ nhân tạo phát triển, nhiều sản phẩm viễn tưởng bước ra khỏi phim ảnh để vào đời thực. Tiên phong có gián rít Madagascar “côn trùng người máy” đầu tiên của các nhà khoa học Đức.

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Nhiệm vụ chính của máy bay không người lái MQ-1 Predator là ngăn chặn và tiến hành trinh sát vũ trang chống lại mục tiêu quan trọng, dễ bị phá hủy. Khi không thực hiện nhiệm vụ chính, MQ-1 sẽ cung cấp hoạt động trinh sát, giám sát và xác định mục tiêu để hỗ trợ chỉ huy Lực lượng Liên hợp.

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Một “con bệnh” từ những cánh rừng châu Phi lại trỗi dậy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mong manh của an ninh y tế toàn cầu. Virus Ebola, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng đang bùng phát trở lại. Một cuộc chiến mới với ngành y tế thế giới lại bắt đầu.

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực quân sự ngày càng tăng, nhưng cơ chế quản lý vẫn chưa rõ ràng. Dù mang lại nhiều lợi ích cho ngành tình báo và hậu cần, việc quá phóng đại năng lực AI dễ đẩy cao căng thẳng toàn cầu và gây ra những sai sót hệ thống. Trước thực trạng đó, bà Jacquelyn Schneider, Giám đốc Sáng kiến Mô phỏng Chiến tranh và Khủng hoảng tại Viện Hoover (Đại học Stanford), nhận định rằng kiểm soát an toàn từ khâu phát triển và nâng cao tư duy phản biện cho quân nhân là giải pháp cốt lõi.