Tình báo Israel hoàn thiện sau từng trận chiến

Một phân tích về hiệu suất của Cơ quan tình báo quân sự của Israel (AMAN) trong Chiến tranh Lebanon lần thứ hai (năm 2006) cho thấy rằng mặc dù đạt điểm cao trong lĩnh vực phân tích chiến lược nhưng lại khá kém ở cấp độ tình báo chiến thuật.

Ủy ban Winograd, cơ quan điều tra chính thức về cuộc chiến đã kết luận rằng: Trong những năm trước chiến tranh, AMAN đã cung cấp cho các nhà lãnh đạo quốc gia của mình một bức tranh toàn diện, đáng tin cậy và chính xác về Hezbollah''. Nhưng Ủy ban này cũng kết luận rằng: ''Ở cấp độ chiến thuật, bức tranh tình báo kém rõ ràng hơn và lộ ra những khoảng trống đáng kể''.

Những thành công

Đây là điều khá ngạc nhiên vì trong suốt lịch sử của mình, AMAN, tổ chức tình báo lớn nhất và uy lực nhất ở Israel, thường thất bại trong việc dự đoán/ đánh giá sự xuất hiện của các mối đe dọa hoặc cơ hội chiến lược, nhưng lại rất thành công trong việc cung cấp thông tin tình báo cấp cao ở cấp độ chiến dịch và chiến thuật.

1.jpg -0
Quân đội Israel tiến vào Lebanon trong cuộc chiến tranh Lebanon lần 2 (12/7 đến 14/8 năm 2006).

Ví dụ, vào năm 1966-1967, AMAN đã không đánh giá đúng tác động mà áp lực quân sự ngày càng tăng của Israel lên Syria đối với Tổng thống Ai Cập Gamal Abdul Nasser, và đã bị bất ngờ khi Nasser phát động và sau đó leo thang cuộc khủng hoảng dẫn đến Chiến tranh năm 1967. Nhưng cũng trong chính cuộc chiến này, AMAN đã cung cấp thông tin tình báo xuất sắc giúp Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đánh bại quân đội của ba quốc gia Ảrập trong vòng sáu ngày.

Tương tự, trước Chiến tranh Yom Kippur năm 1973, AMAN không đưa ra được cảnh báo rằng Syria và Ai Cập có ý định tấn công Israel,  nhưng AMAN cùng với Mossad (cơ quan tình báo đối ngoại Israel), trong một số giai đoạn nhất định của cuộc chiến, đã cung cấp được các thông tin quan trọng giúp IDF giành chiến thắng.

Trong cuộc chiến Lebanon lần hai, mọi thứ đã hoàn toàn ngược lại: AMAN và có lẽ là cả Mossad đã cung cấp cho các nhà lãnh đạo những đánh giá chiến lược được chứng minh là rất chính xác. Tuy nhiên, trong suốt cuộc chiến, họ hầu như không có được thông tin tình báo chiến thuật mà IDF cần để giành được chiến thắng quân sự. Mặc dù phần lớn thông tin về các hoạt động tình báo của Israel trong Chiến tranh Liban lần thứ hai vẫn chưa được biết đến, nhưng với các nguồn sẵn có chúng ta cũng có thể đánh giá hiệu quả hoạt động của AMAN trong cuộc chiến này:

Thứ nhất, AMAN đã ước tính rằng Hezbollah có một kho vũ khí hơn 10.000 tên lửa (hầu hết tầm ngắn), và trong trường hợp xảy ra xung đột, Hezbollah sẽ phóng hàng nghìn quả rocket vào miền Bắc Israel và có thể vươn tới Haifa và thậm chí cả khu vực Tel Aviv.

2.jpg -0
Các chiến binh Hezbollah giới thiệu về các tên lửa tầm ngắn của mình tại Beirut năm 2006.

Để đưa ra được một cảnh báo như vậy không phải là một thách thức chuyên môn lớn. Thủ lĩnh của Hezbollah ở Lebanon, Sheikh Sayyed Hassan Nasrallah, đã công khai tuyên bố rằng tổ chức của ông ta đã xây dựng được một kho vũ khí lớn gồm các tên lửa tầm ngắn. Hai tháng trước cuộc chiến tranh năm 2006, sau khi nói rằng Hezbollah có hơn 12.000 tên lửa, ông ta tuyên bố: Người Israel biết chúng tôi có khả năng răn đe tên lửa. Nếu hôm nay tôi lên truyền hình để nói với cư dân của các khu định cư (miền bắc Israel) rằng họ nên rời khỏi những chỗ đó, tôi tin rằng tất cả họ sẽ có mặt ở Tel Aviv ngay lập tức”.

Những tuyên bố này đã cho phép AMAN theo dõi việc xây dựng kho vũ khí của Hezbollah và đưa ra những dự đoán khá chính xác về một cuộc tấn công lớn của Hezbollah nhằm vào miền Bắc Israel, với quy mô 150–200 quả rocket/ ngày. AMAN  đánh giá rằng việc xác định quỹ đạo bay của các vũ khí này gần như là bất khả thi và do đó, chúng không thể bị phá hủy từ trên không mà phải phá hủy chúng trên mặt đất.

Thành tựu tình báo quan trọng nhất của Israel trong suốt cuộc chiến là thành công trong việc xác định vị trí chính xác hầu hết các kho vũ khí của Hezbollah. Nỗ lực này rất tốn kém và phức tạp vì Hezbollah đã thực hiện nhiều biện pháp khác nhau để che giấu các vũ khí chiến lược của mình. Trong nhiều trường hợp, các bệ phóng tên lửa được giấu dưới các công trường xây dựng, và bản thân các tên lửa này được cất giữ trong các căn phòng trong các tòa nhà chung cư. 

Từ nỗ lực tổng hợp của Mossad, các  chiến lược gia của Israel đã nhận được thông tin chính xác về vị trí của các mục tiêu cho phép họ điều chỉnh hệ thống GPS của mình và tổ chức một cuộc tấn công vào đêm 12/7, kéo dài chỉ 34 phút và với 40 máy bay có người lái và không người lái, để phá hủy hầu hết kho vũ khí chiến lược của Hezbollah. Thành tích tình báo của Israel thậm chí còn ấn tượng hơn khi các mục tiêu của Hezbollah nằm ở các khu vực đông dân cư và tổng cộng chỉ có khoảng 20 dân thường Lebanon bị thương vong trong chiến dịch này.

3.jpg -0
Một hình ảnh hiếm hoi được công bố về một cuộc họp của lãnh đạo AMAN, Cơ quan tình báo quân sự Israel.

Những thất bại

Nhưng Israel lại đạt điểm kém hơn trong các lĩnh vực hoạt động tình báo khác. AMAN không có thông tin cụ thể về khả năng Hezbollah có thể có tên lửa C-802 chống hạm. Vào tháng 4/2003, một nhà phân tích tình báo cấp cao cảnh báo các sĩ quan tình báo của Hải quân Israel (IN) rằng Hezbollah có thể đã nhận được tên lửa chống hạm và đề nghị họ tìm hiểu sâu hơn về khả năng này. Cảnh báo này dựa trên bằng chứng thực tế là tên lửa chống hạm C-802 của Trung Quốc đã được bán cho Iran. Vào buổi sáng ngày thứ ba của cuộc chiến, một sĩ quan tình báo IN gửi một bức thư đề nghị nên xem xét khả năng này. Bức thư đã không nhận được sự quan tâm cần thiết đáng có. Nhận định phổ biến của IN là một tổ chức ''khủng bố'' như Hezbollah sẽ không có khả năng sử dụng hiệu quả hệ thống vũ khí C-802 nặng nề và phức tạp. Vào buổi tối cùng ngày, tàu hộ tống Hanith, đang đi cách bờ biển Lebanon 16 dặm, đã bị trúng một tên lửa C-802, bị hư hại nặng và làm 4 người thương vong.

Một thất bại tình báo khác liên quan đến những nỗ lực không thành công trong việc thâm nhập hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah. Việc Israel không thâm nhập được vào hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah là nguyên nhân chính khiến nước này nhiều lần thất bại trong việc ám sát các lãnh đạo cấp cao của Hezbollah.

Trước chiến tranh, cộng đồng tình báo đã thu thập thông tin đầy đủ về 10 thủ lĩnh hàng đầu của Hezbollah - những nhân vật như Imad Mughniye (phụ trách chiến dịch bắt cóc binh sĩ Israel) và Haj Halil Hareb, chỉ huy đơn vị tinh nhuệ ''1800'' và mặc dù Israel đã có nhiều kinh nghiệm thu được từ các vụ sát hại có chủ đích các nhà lãnh đạo và chiến binh Palestine trong cuộc chiến Intifada, không có thủ lĩnh cấp cao nào của Hezbollah đã bị giết trong cuộc chiến Lebanon lần hai.

4.jpg -0
Trong đại dịch COVID-19, các đặc vụ của AMAM cũng được huy động tham gia chống dịch.

Một vài kết luận ban đầu

Do tính chất của nghề nghiệp, nguồn gốc của những thành công trong tình báo thường bị che giấu. Nhưng những thất bại thường thu hút nhiều sự chú ý hơn, các hoạt động tình báo của Israel trong Chiến tranh Lebanon lần thứ hai cũng không nằm ngoài quy luật này .

Để chuẩn bị cho cuộc chiến, cộng đồng tình báo của Israel đã sử dụng tất cả các phương tiện thu thập thông tin có thể. Thành công của họ ở cấp độ chiến lược, trước hết là do việc tận dụng rất thành công thông tin tình báo nguồn mở (Osint). Những tuyên bố công khai của Sheikh Nasrallah về ý định bắt cóc binh lính Israel của tổ chức và những lời đe dọa sử dụng kho tên lửa của Hezbollah chống lại miền Bắc Israel, cũng như Tel Aviv, là những dấu hiệu rõ ràng về hành động có khả năng gây ra chiến tranh và chiến lược mà Hezbollah sẽ sử dụng và cho phép tình báo Israel đưa ra đánh giá chính xác.

Nhưng loại thông tin tình báo cho phép IAF phá hủy phần lớn kho vũ khí tên lửa hạng nặng của Hezbollah ở giai đoạn đầu của cuộc chiến này lại thuộc về một dạng thông tin tình báo khác và cho đến nay  chưa hề được giải mật. Nhưng chắc chắn rằng sự kết hợp của các phương tiện thu thập Visint, Sigint và trí thông minh của con người (Humint), cũng như mức độ hợp tác cao giữa AMAN và Mossad, đã tạo điều kiện thuận lợi cho thành công này.

Các thất bại tình báo chủ yếu liên quan đến việc cộng đồng tình báo (chủ yếu là AMAN) không thành công trong nỗ lực cung cấp thông tin chính xác về hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah cũng như nơi ở của các thủ lĩnh chính của nó, cũng như sự thiếu sót của AMAN trong việc cung cấp cho lực lượng mặt đất IDF những thông tin chiến thuật cần thiết. Câu hỏi về điều gì đã gây ra những thất bại này đang được quan tâm đặc biệt vì theo truyền thống, cộng đồng tình báo của Israel thường rất xuất sắc trong việc cung cấp chính xác loại thông tin này.

Có hai nguyên nhân chính để giải thích cho những thất bại này: thứ nhất, cấu trúc đặc thù về tổ chức của Hezbollah khiến nó trở thành mục tiêu khó khăn cho bất kỳ cuộc thâm nhập tình báo nào. Yếu tố này chủ yếu giải thích cho việc AMAN không có khả năng cung cấp thông tin chính xác về hệ thống chỉ huy và kiểm soát của tổ chức cũng như vị trí của các nhà lãnh đạo. Thứ hai là những khiếm khuyết trong cách AMAN chuẩn bị cho cuộc chiến này, điều này gợi ý cho một lời giải thích  phù hợp với việc AMAN đã không cung cấp được các thông tin tình báo chiến thuật có giá trị cho lực lượng mặt đất.

Một vấn đề khác liên quan đến việc AMAN chú trọng quá mức các phương pháp thu thập thông tin tình báo công nghệ cao mà ít chú ý đến việc thu thập thông tin tình báo mang yếu tố con người. Hezbollah, có vẻ như đã nghiên cứu kỹ hiệu quả phương thức hoạt động của AMAN và đạt được một mức độ thành công nhất định trong việc che giấu hoặc đánh lừa, các phương tiện kỹ thuật thu thập được sử dụng để chống lại nó.

Cuối cùng, Chiến tranh Lebanon lần thứ hai cho thấy trong một cuộc xung đột cường độ thấp, vai trò của tình báo là quan trọng hơn so với chiến tranh thông thường, việc xác định vị trí của kẻ thù trở thành một thách thức khắt khe hơn là tiêu diệt chúng. Nhu cầu cần phải sử dụng tới 4 sư đoàn IDF ở miền Nam Lebanon để chống lại 1.500–2.000 chiến binh Hezbollah để chấm dứt việc phóng tên lửa tầm ngắn, là những dấu hiệu cho thấy tồn tại một nghịch lý nhất định: Các lực lượng tương đối nhỏ nhưng có độ tinh vi cao có thể dễ dàng đánh bại các đội quân quy ước lớn hơn nhưng kém hơn về mặt công nghệ.

Dương Thắng

Các tin khác

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang là tâm điểm thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế; song những diễn biến thực sự lại luôn bị che phủ bởi bức màn bí mật. Để làm sáng tỏ những góc khuất trong cuộc chiến tranh tình báo âm thầm tại khu vực đầy biến động này, phóng viên tờ “Argumenty Nedeli” (Luận cứ trong tuần của Nga) đã có cuộc trao đổi với chuyên gia về Trung Đông, Trung tá tình báo Nga Aleksandr Voronin.

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Hoạt động tình báo luôn là động lực thúc đẩy sự đổi mới và các phát minh mang tính đột phá. Trong những năm 1960-1970, các cơ quan tình báo trên thế giới đã tạo ra một khối lượng công nghệ khổng lồ phục vụ cho Chiến tranh Lạnh. Nhiều công nghệ gián điệp được phát triển và sử dụng trong thế kỷ XX hiện vẫn được giữ bí mật. Nhưng ngay cả những gì đã biết cũng đủ khiến người ta phải ngạc nhiên.

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Vụ nổ súng tại bữa tiệc tối dành cho các phóng viên Nhà Trắng chỉ là một trong chuỗi các sự kiện an ninh có liên quan đến Tổng thống Trump kể từ năm 2024.

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Không cần tiếp cận trực diện, mạng lưới thu thập thông tin có thể khởi nguồn từ những tương tác dân sự tưởng chừng vô hại. Vụ việc tại Philippines cho thấy phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, khó nhận diện trong môi trường an ninh phức tạp.

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Mỹ và Iran đang “đấu phong tỏa” giữa lúc bế tắc trong đàm phán tiếp tục kéo dài - theo đó Mỹ ra sức phong tỏa các cảng biển Iran để buộc nước này xuống thang trong đàm phán, còn Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn 14 ngày và tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz.

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch phá hoại do cơ quan tình báo quân đội Israel (Aman) tổ chức vào tháng 7/1954 đã thất bại thảm hại. Được xây dựng trên những toan tính thực dụng và chiến thuật phi đạo đức mang tên “hành động dưới màu cờ giả”, chiến dịch này cuối cùng trở nên phản tác dụng đối với chính những kẻ chủ mưu, đồng thời để lại nhiều tranh cãi lớn trong lịch sử ngành tình báo thế giới.

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Cuối thế kỷ XIX, trong suốt hơn 10 năm, nước Pháp tin rằng, Hội Tam Điểm là một tổ chức thờ quỷ với những bí mật đen tối đang bị phanh phui. Nhưng đến năm 1897, người dựng nên toàn bộ câu chuyện ấy công khai thú nhận: từ nhân chứng, tài liệu đến các nghi lễ gây rúng động, tất cả đều là giả. Cú lừa của Léo Taxil vì thế không chỉ là một scandal thế kỷ, mà còn là một minh chứng cho thấy niềm tin xã hội có thể bị dẫn dắt như thế nào.

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Nguy cơ một cuộc khủng hoảng lương thực mới đang bùng nổ khi chỉ số giá lương thực toàn cầu quay đầu tăng tháng thứ hai liên tiếp. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông bóp nghẹt nguồn cung phân bón và một “siêu El Nino” được dự báo sẽ tàn phá các vựa lúa lớn nhất hành tinh thời gian tới, liệu chúng ta có thể làm gì để ngăn lại một thảm họa?

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Đầu tháng 10/2017, tại Âu Mỹ người ta đồng loạt phát hành ấn phẩm "King of Spies: The Dark Reign of America’s Spymaster in Korea" (tạm dịch: Vua gián điệp: Thời kỳ suy tàn của trùm tình báo Mỹ tại Triều Tiên) của nhà văn Blaine Harden. Sách mô tả Donald Nichols là “điệp viên giỏi nhất vùng Viễn Đông” hay chiến binh “cuộc chiến một người”.

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Tháng 3 năm nay, tại phiên điều trần trước Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard đã trình bày báo cáo “Đánh giá mối đe dọa thường niên” của cộng đồng tình báo nước này. Sau đây, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu một số phân tích và nhận định của Đại tá tình báo Igor Orlov, người từng phục vụ trong hàng ngũ KGB, về các nội dung trọng tâm của bản báo cáo này.

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

Đầu tháng 2/2026, Hiệp ước về cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược giữa Mỹ và Nga (Hiệp ước New START) đã chính thức hết hạn mà không có thỏa thuận mới nào được ký kết. New START là trở ngại cuối cùng đối với một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân tiềm tàng giữa Moscow và Washington. Tuy nhiên, theo chuyên gia về chính sách hạt nhân Nicole Grajewski, Nga hiện không đủ nguồn lực để sản xuất hàng loạt các loại vũ khí chiến lược mới.

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Tạp chí trực tuyến Kho lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) của Nga vừa cập nhật vụ án được CIA giải mật theo Đạo luật tiết lộ thông tin, có liên quan đến nữ điệp viên CIA Martha Peterson bị bắt quả tang cùng với điệp viên hai mang của KGB.

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

Khi chiến trường thực địa bị chi phối bởi hỏa lực và không kích, một dạng xung đột khác cũng đã hình thành trong không gian số. Cuộc chiến Cyber warfare (chiến tranh mạng) đã chính thức khai hỏa, đang biến những cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Mỹ, Israel và Iran thành những mục tiêu bị tấn công không ngừng nghỉ .

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số, báo cáo rủi ro thường niên của hãng bảo hiểm Allianz công bố đầu năm 2026 một lần nữa khẳng định nguy cơ đến từ môi trường mạng. Giờ đây, các sự cố an ninh mạng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề sống còn của nền kinh tế toàn cầu, đặt ra áp lực chưa từng có lên các lực lượng bảo vệ không gian mạng.

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập (LAS) được thành lập ngày 22/3/1945 tại Cairo. Dựa trên Nghị định thư Alexandria năm 1944, LAS tuyên bố mục tiêu cốt lõi là thắt chặt quan hệ, phối hợp chính sách, bảo vệ độc lập và chủ quyền của các nước Ả Rập. Ý tưởng về chủ nghĩa Liên Ả Rập là một phản ứng hợp lý đối với việc giải phóng thuộc địa, nhưng hiệp ước của LAS đã đưa ra một quy tắc về sau trở thành hạn chế chính của nó.

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Để thu thập được nhiều thông tin quan trọng, các cơ quan tình báo KGB và Stasi đã thành lập mạng lưới điệp viên "Casanova" (điệp viên “Romeo”). Họ là những người có sức hút đặc biệt và được huấn luyện bài bản các thủ thuật nghiệp vụ. Ở CHDC Đức, kế hoạch đào tạo này mang mật danh “Romeo”; còn ở Liên Xô, các học viên của Trường Kỹ thuật tình báo Lenin được trang bị những phương thức quyến rũ để biến tình yêu thành vũ khí lợi hại.