Tình báo Israel hoàn thiện sau từng trận chiến

Một phân tích về hiệu suất của Cơ quan tình báo quân sự của Israel (AMAN) trong Chiến tranh Lebanon lần thứ hai (năm 2006) cho thấy rằng mặc dù đạt điểm cao trong lĩnh vực phân tích chiến lược nhưng lại khá kém ở cấp độ tình báo chiến thuật.

Ủy ban Winograd, cơ quan điều tra chính thức về cuộc chiến đã kết luận rằng: Trong những năm trước chiến tranh, AMAN đã cung cấp cho các nhà lãnh đạo quốc gia của mình một bức tranh toàn diện, đáng tin cậy và chính xác về Hezbollah''. Nhưng Ủy ban này cũng kết luận rằng: ''Ở cấp độ chiến thuật, bức tranh tình báo kém rõ ràng hơn và lộ ra những khoảng trống đáng kể''.

Những thành công

Đây là điều khá ngạc nhiên vì trong suốt lịch sử của mình, AMAN, tổ chức tình báo lớn nhất và uy lực nhất ở Israel, thường thất bại trong việc dự đoán/ đánh giá sự xuất hiện của các mối đe dọa hoặc cơ hội chiến lược, nhưng lại rất thành công trong việc cung cấp thông tin tình báo cấp cao ở cấp độ chiến dịch và chiến thuật.

1.jpg -0
Quân đội Israel tiến vào Lebanon trong cuộc chiến tranh Lebanon lần 2 (12/7 đến 14/8 năm 2006).

Ví dụ, vào năm 1966-1967, AMAN đã không đánh giá đúng tác động mà áp lực quân sự ngày càng tăng của Israel lên Syria đối với Tổng thống Ai Cập Gamal Abdul Nasser, và đã bị bất ngờ khi Nasser phát động và sau đó leo thang cuộc khủng hoảng dẫn đến Chiến tranh năm 1967. Nhưng cũng trong chính cuộc chiến này, AMAN đã cung cấp thông tin tình báo xuất sắc giúp Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đánh bại quân đội của ba quốc gia Ảrập trong vòng sáu ngày.

Tương tự, trước Chiến tranh Yom Kippur năm 1973, AMAN không đưa ra được cảnh báo rằng Syria và Ai Cập có ý định tấn công Israel,  nhưng AMAN cùng với Mossad (cơ quan tình báo đối ngoại Israel), trong một số giai đoạn nhất định của cuộc chiến, đã cung cấp được các thông tin quan trọng giúp IDF giành chiến thắng.

Trong cuộc chiến Lebanon lần hai, mọi thứ đã hoàn toàn ngược lại: AMAN và có lẽ là cả Mossad đã cung cấp cho các nhà lãnh đạo những đánh giá chiến lược được chứng minh là rất chính xác. Tuy nhiên, trong suốt cuộc chiến, họ hầu như không có được thông tin tình báo chiến thuật mà IDF cần để giành được chiến thắng quân sự. Mặc dù phần lớn thông tin về các hoạt động tình báo của Israel trong Chiến tranh Liban lần thứ hai vẫn chưa được biết đến, nhưng với các nguồn sẵn có chúng ta cũng có thể đánh giá hiệu quả hoạt động của AMAN trong cuộc chiến này:

Thứ nhất, AMAN đã ước tính rằng Hezbollah có một kho vũ khí hơn 10.000 tên lửa (hầu hết tầm ngắn), và trong trường hợp xảy ra xung đột, Hezbollah sẽ phóng hàng nghìn quả rocket vào miền Bắc Israel và có thể vươn tới Haifa và thậm chí cả khu vực Tel Aviv.

2.jpg -0
Các chiến binh Hezbollah giới thiệu về các tên lửa tầm ngắn của mình tại Beirut năm 2006.

Để đưa ra được một cảnh báo như vậy không phải là một thách thức chuyên môn lớn. Thủ lĩnh của Hezbollah ở Lebanon, Sheikh Sayyed Hassan Nasrallah, đã công khai tuyên bố rằng tổ chức của ông ta đã xây dựng được một kho vũ khí lớn gồm các tên lửa tầm ngắn. Hai tháng trước cuộc chiến tranh năm 2006, sau khi nói rằng Hezbollah có hơn 12.000 tên lửa, ông ta tuyên bố: Người Israel biết chúng tôi có khả năng răn đe tên lửa. Nếu hôm nay tôi lên truyền hình để nói với cư dân của các khu định cư (miền bắc Israel) rằng họ nên rời khỏi những chỗ đó, tôi tin rằng tất cả họ sẽ có mặt ở Tel Aviv ngay lập tức”.

Những tuyên bố này đã cho phép AMAN theo dõi việc xây dựng kho vũ khí của Hezbollah và đưa ra những dự đoán khá chính xác về một cuộc tấn công lớn của Hezbollah nhằm vào miền Bắc Israel, với quy mô 150–200 quả rocket/ ngày. AMAN  đánh giá rằng việc xác định quỹ đạo bay của các vũ khí này gần như là bất khả thi và do đó, chúng không thể bị phá hủy từ trên không mà phải phá hủy chúng trên mặt đất.

Thành tựu tình báo quan trọng nhất của Israel trong suốt cuộc chiến là thành công trong việc xác định vị trí chính xác hầu hết các kho vũ khí của Hezbollah. Nỗ lực này rất tốn kém và phức tạp vì Hezbollah đã thực hiện nhiều biện pháp khác nhau để che giấu các vũ khí chiến lược của mình. Trong nhiều trường hợp, các bệ phóng tên lửa được giấu dưới các công trường xây dựng, và bản thân các tên lửa này được cất giữ trong các căn phòng trong các tòa nhà chung cư. 

Từ nỗ lực tổng hợp của Mossad, các  chiến lược gia của Israel đã nhận được thông tin chính xác về vị trí của các mục tiêu cho phép họ điều chỉnh hệ thống GPS của mình và tổ chức một cuộc tấn công vào đêm 12/7, kéo dài chỉ 34 phút và với 40 máy bay có người lái và không người lái, để phá hủy hầu hết kho vũ khí chiến lược của Hezbollah. Thành tích tình báo của Israel thậm chí còn ấn tượng hơn khi các mục tiêu của Hezbollah nằm ở các khu vực đông dân cư và tổng cộng chỉ có khoảng 20 dân thường Lebanon bị thương vong trong chiến dịch này.

3.jpg -0
Một hình ảnh hiếm hoi được công bố về một cuộc họp của lãnh đạo AMAN, Cơ quan tình báo quân sự Israel.

Những thất bại

Nhưng Israel lại đạt điểm kém hơn trong các lĩnh vực hoạt động tình báo khác. AMAN không có thông tin cụ thể về khả năng Hezbollah có thể có tên lửa C-802 chống hạm. Vào tháng 4/2003, một nhà phân tích tình báo cấp cao cảnh báo các sĩ quan tình báo của Hải quân Israel (IN) rằng Hezbollah có thể đã nhận được tên lửa chống hạm và đề nghị họ tìm hiểu sâu hơn về khả năng này. Cảnh báo này dựa trên bằng chứng thực tế là tên lửa chống hạm C-802 của Trung Quốc đã được bán cho Iran. Vào buổi sáng ngày thứ ba của cuộc chiến, một sĩ quan tình báo IN gửi một bức thư đề nghị nên xem xét khả năng này. Bức thư đã không nhận được sự quan tâm cần thiết đáng có. Nhận định phổ biến của IN là một tổ chức ''khủng bố'' như Hezbollah sẽ không có khả năng sử dụng hiệu quả hệ thống vũ khí C-802 nặng nề và phức tạp. Vào buổi tối cùng ngày, tàu hộ tống Hanith, đang đi cách bờ biển Lebanon 16 dặm, đã bị trúng một tên lửa C-802, bị hư hại nặng và làm 4 người thương vong.

Một thất bại tình báo khác liên quan đến những nỗ lực không thành công trong việc thâm nhập hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah. Việc Israel không thâm nhập được vào hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah là nguyên nhân chính khiến nước này nhiều lần thất bại trong việc ám sát các lãnh đạo cấp cao của Hezbollah.

Trước chiến tranh, cộng đồng tình báo đã thu thập thông tin đầy đủ về 10 thủ lĩnh hàng đầu của Hezbollah - những nhân vật như Imad Mughniye (phụ trách chiến dịch bắt cóc binh sĩ Israel) và Haj Halil Hareb, chỉ huy đơn vị tinh nhuệ ''1800'' và mặc dù Israel đã có nhiều kinh nghiệm thu được từ các vụ sát hại có chủ đích các nhà lãnh đạo và chiến binh Palestine trong cuộc chiến Intifada, không có thủ lĩnh cấp cao nào của Hezbollah đã bị giết trong cuộc chiến Lebanon lần hai.

4.jpg -0
Trong đại dịch COVID-19, các đặc vụ của AMAM cũng được huy động tham gia chống dịch.

Một vài kết luận ban đầu

Do tính chất của nghề nghiệp, nguồn gốc của những thành công trong tình báo thường bị che giấu. Nhưng những thất bại thường thu hút nhiều sự chú ý hơn, các hoạt động tình báo của Israel trong Chiến tranh Lebanon lần thứ hai cũng không nằm ngoài quy luật này .

Để chuẩn bị cho cuộc chiến, cộng đồng tình báo của Israel đã sử dụng tất cả các phương tiện thu thập thông tin có thể. Thành công của họ ở cấp độ chiến lược, trước hết là do việc tận dụng rất thành công thông tin tình báo nguồn mở (Osint). Những tuyên bố công khai của Sheikh Nasrallah về ý định bắt cóc binh lính Israel của tổ chức và những lời đe dọa sử dụng kho tên lửa của Hezbollah chống lại miền Bắc Israel, cũng như Tel Aviv, là những dấu hiệu rõ ràng về hành động có khả năng gây ra chiến tranh và chiến lược mà Hezbollah sẽ sử dụng và cho phép tình báo Israel đưa ra đánh giá chính xác.

Nhưng loại thông tin tình báo cho phép IAF phá hủy phần lớn kho vũ khí tên lửa hạng nặng của Hezbollah ở giai đoạn đầu của cuộc chiến này lại thuộc về một dạng thông tin tình báo khác và cho đến nay  chưa hề được giải mật. Nhưng chắc chắn rằng sự kết hợp của các phương tiện thu thập Visint, Sigint và trí thông minh của con người (Humint), cũng như mức độ hợp tác cao giữa AMAN và Mossad, đã tạo điều kiện thuận lợi cho thành công này.

Các thất bại tình báo chủ yếu liên quan đến việc cộng đồng tình báo (chủ yếu là AMAN) không thành công trong nỗ lực cung cấp thông tin chính xác về hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah cũng như nơi ở của các thủ lĩnh chính của nó, cũng như sự thiếu sót của AMAN trong việc cung cấp cho lực lượng mặt đất IDF những thông tin chiến thuật cần thiết. Câu hỏi về điều gì đã gây ra những thất bại này đang được quan tâm đặc biệt vì theo truyền thống, cộng đồng tình báo của Israel thường rất xuất sắc trong việc cung cấp chính xác loại thông tin này.

Có hai nguyên nhân chính để giải thích cho những thất bại này: thứ nhất, cấu trúc đặc thù về tổ chức của Hezbollah khiến nó trở thành mục tiêu khó khăn cho bất kỳ cuộc thâm nhập tình báo nào. Yếu tố này chủ yếu giải thích cho việc AMAN không có khả năng cung cấp thông tin chính xác về hệ thống chỉ huy và kiểm soát của tổ chức cũng như vị trí của các nhà lãnh đạo. Thứ hai là những khiếm khuyết trong cách AMAN chuẩn bị cho cuộc chiến này, điều này gợi ý cho một lời giải thích  phù hợp với việc AMAN đã không cung cấp được các thông tin tình báo chiến thuật có giá trị cho lực lượng mặt đất.

Một vấn đề khác liên quan đến việc AMAN chú trọng quá mức các phương pháp thu thập thông tin tình báo công nghệ cao mà ít chú ý đến việc thu thập thông tin tình báo mang yếu tố con người. Hezbollah, có vẻ như đã nghiên cứu kỹ hiệu quả phương thức hoạt động của AMAN và đạt được một mức độ thành công nhất định trong việc che giấu hoặc đánh lừa, các phương tiện kỹ thuật thu thập được sử dụng để chống lại nó.

Cuối cùng, Chiến tranh Lebanon lần thứ hai cho thấy trong một cuộc xung đột cường độ thấp, vai trò của tình báo là quan trọng hơn so với chiến tranh thông thường, việc xác định vị trí của kẻ thù trở thành một thách thức khắt khe hơn là tiêu diệt chúng. Nhu cầu cần phải sử dụng tới 4 sư đoàn IDF ở miền Nam Lebanon để chống lại 1.500–2.000 chiến binh Hezbollah để chấm dứt việc phóng tên lửa tầm ngắn, là những dấu hiệu cho thấy tồn tại một nghịch lý nhất định: Các lực lượng tương đối nhỏ nhưng có độ tinh vi cao có thể dễ dàng đánh bại các đội quân quy ước lớn hơn nhưng kém hơn về mặt công nghệ.

Dương Thắng

Các tin khác

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Vào mùa thu 1988, một máy bay do thám Mỹ phát hiện một hiện tượng độc lạ: “Vòm Sáng” sau khi tên lửa đạn đạo tầm trung SS-20 Saber của Liên Xô (cũ) được phóng đi. Quá trình trên tạo ra cực quang gây tranh cãi trong suốt thập kỷ, thậm chí còn bị nhầm là UFO.

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Theo các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ, Nhà Trắng đã phê duyệt một đề xuất ngân sách mật trị giá 9 tỷ USD để mua các chip máy tính tiên tiến. Đây là những linh kiện cần thiết để các cơ quan tình báo Mỹ có thể khai thác tối đa tiềm năng của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới nhất.

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Suốt gần hai năm, lực lượng điều tra Tây Ban Nha lần theo những dấu vết mong manh từ các hiện trường, rà soát hơn 3.000 hồ sơ và chờ kết quả đối chiếu ADN quốc tế để xác định danh tính kẻ gây ra chuỗi án mạng ở Alicante.

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Mùa hè năm 1950, tại vĩ tuyến 38, đường phân giới giữa hai miền Triều Tiên được thiết lập sau Thế chiến II bất ngờ bùng phát cuộc khủng hoảng chiến lược. Những rạn nứt của trật tự hậu chiến tại Đông Bắc Á hiện rõ, buộc nước Mỹ phải đối diện với thách thức quyền lực của thời Chiến tranh lạnh.

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Ngày 19/6, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã ký quyết định tước Huân chương Đại bàng Trắng trao tặng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky năm 2023. Đáp lại, ông Zelensky cùng nhiều cựu tổng thống và thành viên chính phủ Ukraine đã gửi trả các huân chương do Ba Lan trao tặng. Xin trân trọng giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của Giáo sư Lukasz Tomasz Sroka, chuyên gia về lịch sử Trung và Đông Âu, trên tờ DW, về nguyên nhân căng thẳng giữa Ba Lan - Ukraine.

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Không còn bó hẹp trong hệ thống hồ sơ chính thức, thông tin mật ngày nay có thể hiện diện ngay trong những ghi chép cá nhân tưởng như riêng tư. Vụ việc gần đây cho thấy, khi các “nhật ký công vụ” chứa nội dung nhạy cảm, việc lưu giữ, chia sẻ hoặc bảo quản không đúng quy định đều có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro rò rỉ thông tin.

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

Cuối thập niên 1950, khi Fidel Castro lên nắm quyền ở Cuba, Liên Xô vẫn thận trọng trong việc đánh giá chế độ mới vì hiểu biết còn hạn chế về ban lãnh đạo Cuba và lo ngại ảnh hưởng đến quan hệ với Mỹ. Tuy nhiên, sau Khủng hoảng Caribe đưa thế giới đến bờ vực chiến tranh hạt nhân, Liên Xô nhận ra những hạn chế trong hoạt động tình báo đối với Mỹ. Từ đó, GRU chuyển hướng tăng cường triển khai các lực lượng và phương tiện tình báo vô tuyến điện tử ở Cuba.

Thất bại của những “khung trời hẹp”

Thất bại của những “khung trời hẹp”

9 năm tiêu tốn khoảng 4 tỷ euro mà không một nguyên mẫu nào được chế tạo. Đó là tổng kết của chương trình máy bay chiến đấu thế hệ mới FCAS - dự án quốc phòng tham vọng nhất trong lịch sử châu Âu - khi Pháp và Đức chính thức tuyên bố khai tử nó ngày 8/6/2026. Vì sao siêu dự án này đổ vỡ?

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Bản án đối với Ahmad Abouammo được điều chỉnh một phần về mặt pháp lý. Tuy nhiên, các cáo buộc cốt lõi liên quan đến việc thu thập và chuyển giao dữ liệu người dùng vẫn tiếp tục được duy trì.

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Năm 1946, một nhóm học sinh Liên Xô đã tặng Đại sứ Mỹ tại Liên Xô William Harriman bức phù điêu quốc huy Hoa Kỳ bằng gỗ, biểu tượng của tình hữu nghị giữa hai nước trong Thế chiến II. Được treo trong phòng làm việc của Đại sứ tại Moscow suốt 7 năm, món quà tưởng như vô hại này sau đó được phát hiện là “con ngựa thành Troy”, bên trong chứa một thiết bị nghe lén tinh vi do Liên Xô chế tạo.