Tìm bạn sau trận chiến sinh tử giữa lõi rừng Chư Mom Ray

Sáng sớm 26-3-1968, mấy người lính anh nuôi nắm sẵn cơm, chờ đồng đội tấn công lên cao điểm trở về. Cơm bày la liệt mà đồng đội chả thấy, họ nhìn cơm mà ôm nhau khóc: “Chúng mày đâu cả rồi?”... Hơn 200 lính mũ sắt Trung đoàn 209, Sư đoàn 312 đã nằm lại cao điểm trước khi trời sáng.

Mấy chục năm sau, các cựu chiến binh mới biết rằng, sau khi hy sinh, đồng đội của họ đã bị lính Mỹ thu dọn chiến trường, gom xác xuống hố bom, đổ xăng đốt rồi lấp đất. Bao năm qua, những người lính già không thể yên lòng. Họ mải miết trở lại chiến trường xưa, vạch từng lá cây, ngọn cỏ để tìm đồng đội đưa về, dẫu chỉ còn là nắm đất.

Hà Nội ra đi – Kon Tum nằm lại

Tôi đã không thể cầm lòng khi nhìn ông, người lính già có thân hình nhỏ bé, đôi mắt trũng sâu bỗng quỳ sụp xuống, chắp hai tay, miệng méo xệch, nước mắt cứ thế giàn giụa trước bát nhang đang hoá rừng rực. Phía sau ông, người bạn đồng ngũ Hồ Đại Đồng ngồi cúi đầu, giấu mặt trong bàn tay, đôi vai rung lên. 

Ở nơi vốn nhiều nắng gió, trời bỗng yên mà bát nhang chưa nhiều chân nhang, sao đã cháy? Ông Vĩnh run rẩy: “Chúng mày đấy à? Vậy là chúng mày đồng ý ở đây rồi nhá!”. 15 liệt sỹ đã được đồng đội đưa về nằm gọn trong 15 ngôi “nhà mới” đặt dưới chân núi Chư Tan Kra (huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum), nơi cách đây 50 năm đã diễn ra cuộc chiến sinh tử. Trong 15 nấm mộ chỉ duy nhất có một cái tên Phạm Bá Thi. 

Gần 20 thân nhân liệt sỹ có mặt trong ngày này đều không biết rằng, em, anh, chú, bác của mình có nằm ở đây hay vẫn đang đâu đó trên dãy Chư Tan Kra, hoặc nơi rừng già Chư Mom Ray sâu thẳm. 

Mẹ tôi, 50 năm sau mới biết nơi anh trai đã chiến đấu và hy sinh nơi này. Mắt ngân ngấn nhìn lên dãy núi, bà bảo: “Hôm nay ở đây tổ chức lễ to thế này, thể nào bác cũng về cùng đồng đội dự nhỉ!”. 

Còn cậu tôi thì cứ đứng bần thần trước dòng tên anh khắc trên đài tưởng niệm. Bao năm qua gia đình tôi đau đáu vì chưa biết bác hy sinh ở đâu. Dòng chữ vỏn vẹn trên giấy báo tử “hy sinh ở mặt trận phía Nam” khiến  gia đình chẳng biết nơi đâu mà tìm. 

Và hôm nay, chúng tôi có mặt ở nơi linh thiêng này là nhờ sự kết nối với các cựu chiến binh trở về sau cuộc chiến. Nơi đây, TP Hà Nội đã xây dựng đài tưởng niệm để tưởng nhớ những người con Hà Nội đã hy sinh trong trận quyết từ tại cao điểm 995.

Các cựu chiến binh Trung đoàn 209 và cựu chiến binh Mỹ trở lại chiến trường xưa.
Các cựu chiến binh Trung đoàn 209 và cựu chiến binh Mỹ trở lại chiến trường xưa. 

Tháng 7-2017, tôi tìm gặp ông Nguyễn Văn Vĩnh, Phó Ban liên lạc tìm đồng đội Trung đoàn 209. Sự nhiệt tình, chân thành và trách nhiệm của người lính già đã khiến tôi vô cùng cảm động. 

Khi biết thân nhân đồng đội mong mỏi tìm người thân hy sinh ở chiến trường, ông nhắc đi, nhắc lại “Tôi xin lỗi!”. Chẳng ai có quyền trách móc ông, chẳng ai yêu cầu ông phải đi tìm đồng đội đã mất, mà ông tự gắn trách nhiệm tìm đồng đội đã hy sinh lên chính đôi vai mình như một món nợ với gia đình đồng đội.

Tháng 3-1967, hơn 1.000 thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều sinh viên đại học tình nguyện ra chiến trường chiến đấu. Họ nhập ngũ vào Trung đoàn 209, Sư đoàn 312, huấn luyện quân chủ lực, được trang bị vũ khí tốt nhất thời đó như: B41, lựu đạn chống tăng, đại liên K68, trung liên RBD, AK 47, mặt nạ phòng hoá, mũ sắt Liên Xô... Đây cũng là lý do mà Trung đoàn 209 còn được gọi là Trung đoàn mũ sắt. 

Mùng 2 Tết Mậu Thân, Trung đoàn di chuyển bằng xe cơ giới vào chiến trường Tây Nguyên. Trận đánh đầu đời của những chàng lính trẻ tại cao điểm 995 huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum đã diễn ra ác liệt. Cuộc chiến không cân sức tại M2 (căn cứ hoả lực FSB14 của Mỹ) đêm 25, rạng sáng 26-3-1968, hơn 200 lính Hà Nội đã nằm lại trên dãy núi Chư Tan Kra và trong rừng Chư Mom Ray. 

Những trận đánh giành giật cao điểm cho tới hết tháng 5-1968 lại có thêm nhiều lính mũ sắt hy sinh. Sau tháng 5-1968, Trung đoàn 209 di chuyển và tiếp tục chiến đấu ở nhiều mặt trận khác. Hơn 400 lính Trung đoàn 209 đã nằm lại cao điểm 995 ở Sa Thầy trong trận đánh đầu đời.

40 năm sau, những người lính Trung đoàn 209 năm xưa đã thôi thúc đi tìm nhau để cùng làm một việc mà họ đã trăn trở, day dứt bao năm. Bắt đầu từ năm 2008, sau khi kết nối được nhau, những người lính mũ sắt quyết định trở lại tìm chiến trường xưa. 

Ông Đồng tâm sự: “Chúng tôi hỏi nhau và khi biết hàng trăm đồng đội hy sinh ở Sa Thầy chưa được ai quy tập, nhiều gia đình liệt sỹ phải nhờ ngoại cảm rước về những hài cốt, nắm đất từ các chiến trường khác thì chúng tôi bảo nhau: Mình phải đi tìm anh em về”.

Nước mắt dành cho đồng đội

Ròng rã nhiều năm trời, các thương binh cựu chiến binh sử dụng nhiều cách để xác định chiến trường cũ và nơi đồng đội hy sinh với bản đồ tác chiến, la bàn, máy định vị, máy dò kim loại... Họ tự đi ôtô, vượt qua những con đường lầy lội của đất rừng Tây Nguyên, leo lên dãy núi Chư Tan Kra, lao sâu vào cánh rừng già Chư Mom Ray... 

Ở chốn rừng thiêng nước độc với muỗi, kiến, bọ... và mưa rừng, họ chẳng nề hà. Mâm cỗ cúng đồng đội với những nén hương thơm được đưa từ Hà Nội vào mang lại sợi dây kết nối đồng đội tìm thấy nhau. 

Đêm đầu trong rừng sau mấy chục năm, chẳng ai ngủ được. Từng trận chiến đấu, sự hy sinh của đồng đội ùa về ngợp cả ký ức. Chiến trường xưa có nơi đã thành nương sắn, có nơi vẫn là rừng cây rậm rạp. Họ luồn qua những dốc núi, tìm hố bom, nắp hầm sập năm nào. Đồng đội bằng xương bằng thịt giờ chỉ còn di vật và những vệt đất đen. Những người lính rắn rỏi ôm nhau khóc nức nở. 

Ở võng núi yên ngựa, tọa độ 836915, 828906, 828908... vẫn còn nguyên những hố chôn tập thể. Chiếc mũ sắt, bi đông, cây bút máy khắc tên cùng đôi chim câu hay cô gái mặc áo dài đứng dưới cây dừa -  biểu tượng cho sự khát khao hoà bình của những chàng trai Hà Nội hiện dần sau lớp đất. Đồng đội của họ: Hồ Đại Đồng, Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Văn Chúc, Phạm Minh Ngọc, Nguyễn Văn Tứ, Lộ Khắc Tâm... mồ hôi hoà cùng nước mắt.

Những người lính già đi tìm đồng đội giữa núi rừng Tây Nguyên.
Những người lính già đi tìm đồng đội giữa núi rừng Tây Nguyên.

Trong quá trình đi tìm đồng đội, họ đã gặp những người lính ở phía bên kia đi tìm lính Mỹ mất tích. Các cựu chiến binh Mỹ đã cung cấp thêm tài liệu, trực tiếp về cuộc chiến năm xưa. 

Sau thành công bước đầu, các cựu chiến binh trong Ban liên lạc tìm đồng đội Trung đoàn 209 đã xây dựng kế hoạch, được Cục Chính sách, Bộ Quốc phòng ủng hộ, được Quân đoàn 3, Sư đoàn 10, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Kon Tum và Huyện đội Sa Thầy giao lực lượng Bộ đội để thực hiện. 

Từ năm 2009, người liệt sỹ Trung đoàn mũ sắt đầu tiên được trở về là Tạ Ngọc Giao (C5D7E209). Và sau đó, lần lượt 16 ngôi mộ lẻ, ngôi mộ chung 20 liệt sỹ, ngôi mộ chung 81 liệt sỹ rồi 4 mộ lẻ… được quy tập. 

Cuối tháng 11-2017, chuyến tìm kiếm quy tập đã đưa được 15 đồng đội trở về. Trong lần này, các ông cũng đã tìm ra vị trí ngôi mộ chung thứ ba của 34 liệt sỹ trên căn cứ FSB14 (M2) nằm trên hướng tiến công của C2D7E209 trong trận đánh ngày 26-3-1968. 

Đêm giao thừa, trong không khí sum họp gia đình, vẫn có những giọt nước mắt lặng lẽ dưới bàn thờ gia tiên của người vợ, chị, của người anh, người em nhớ về người thân nằm đâu đó trên dải đất hình chữ S. Sự bình yên trong mỗi gia đình hôm nay đã phải đánh đổi bằng máu và nước mắt của hàng triệu chiến sỹ ngày hôm qua. 

“Mình nằm trong chăn ấm đệm êm, nghĩ đến các đồng đội đang nằm sương gió trên núi mà không đành lòng” – nỗi niềm của những người lính già và hành trình đầy hy sinh thầm lặng của họ đã mang đến xúc cảm cho tôi kể lại câu chuyện nhân văn này. Năm mới, mong các cựu chiến binh có thêm sức khoẻ để tiếp tục hành trình trọn nghĩa vẹn tình.

Việt Hà

Các tin khác

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Ở nơi đại ngàn Trường Sơn của xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị vẫn phủ một màu xanh trải dài đến tận chân trời, rừng từ lâu đã trở thành kho sinh kế của đồng bào Bru - Vân Kiều. Từ những sợi mây rừng, giọt mật ong, búp măng đến những chiếc lá thuốc giữa tầng cây cổ thụ…, những sản vật dưới tán rừng đã âm thầm nuôi sống bao thế hệ người dân bản địa.

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Những lần khơi thông cửa biển Cửa Việt, Lý Hòa cho thấy nạo vét chỉ có thể giải quyết phần ngọn nếu không đi cùng các giải pháp căn cơ. Khi dòng chảy tự nhiên bị thay đổi, lượng cát bồi lắng vẫn tiếp tục tìm đường trở lại, đẩy các cửa biển vào vòng luẩn quẩn “khơi thông – bồi lấp – khơi thông”.

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Từ Cửa Việt đến Lý Hòa, những cửa sông, cửa biển từng là lối ra khơi, nơi kết nối hoạt động khai thác thủy sản, vận tải biển và đời sống cư dân ven biển, đang bị bồi lấp nghiêm trọng. Khi luồng lạch bị thu hẹp, phía sau những doi cát không chỉ là những con tàu mắc cạn, mà còn là sinh kế của hàng nghìn người dân bị ảnh hưởng.

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Giữa vùng biển phía Đông tỉnh Quảng Trị, đảo Cồn Cỏ hiện lên như một chấm xanh giữa trùng khơi. Từ lâu, hòn đảo tiền tiêu này được biết đến như một pháo đài nơi đầu sóng, một địa danh ghi dấu những năm tháng chiến tranh ác liệt. Hôm nay, bên cạnh giá trị về quốc phòng, chủ quyền, Cồn Cỏ đang viết tiếp câu chuyện mới về gìn giữ những giá trị của biển, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ vẫn được các lực lượng chức năng kiên trì thực hiện. Trên những địa bàn từng là chiến trường ác liệt ở phía tây Quảng Trị, cán bộ, chiến sĩ ngày đêm lần tìm từng dấu tích đồng đội. Cùng với đó, lực lượng Công an đẩy mạnh thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, góp phần nối lại những cuộc đoàn viên còn dang dở sau chiến tranh.

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữa miền quê ven sông Ô Lâu, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, làng cổ Hội Kỳ vẫn còn lưu giữ nhiều ngôi nhà rường hàng trăm năm tuổi – những dấu tích hiếm hoi của một không gian văn hóa xưa cũ còn sót lại. Sau hơn 5 thế kỷ hiện diện, những mái ngói rêu phong, cột kèo gỗ mít sẫm màu thời gian vẫn lặng lẽ đứng đó như một phần ký ức làng quê.

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Cơn mưa chuyển mùa bất chợt đổ xuống cao nguyên, những hạt mưa lách qua khung cửa sắt, rơi lộp độp xuống nền xi măng lạnh. Trong góc buồng giam ở Trại tạm giam số 1 Công an tỉnh Lâm Đồng, phạm nhân Huỳnh Thị Thanh Thảo (SN 1985, trú xã Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng) lặng lẽ ngồi nhìn ra khoảng trời xám đục ngoài ô cửa nhỏ.

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Biết mình là một trong những phạm nhân đủ điều kiện được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước trong đợt này, nữ phạm nhân Trần Ngọc Minh Anh (SN 2006, trú tại phường Lâm Viên – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng) đã không giấu được những giọt nước mắt vỡ òa sau quãng thời gian dài sống trong day dứt và ân hận.

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Chưa bao giờ ở xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ lại có đến nhiều đám tang cùng một lúc như vậy. Có tới 5 gia đình cùng chung một nỗi đau vô tận khi đột ngột mất đi người con trai yêu quý trong buổi chiều định mệnh. Lá vàng tiễn mái đầu xanh, tiếng khóc gọi tên con nghe quá xót xa.

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Tháng 5 về, nắng vàng như rót mật trên những sườn đồi phía Tây TP Đà Nẵng. Giữa màu xanh ngút ngàn của dãy Trường Sơn hùng vĩ, đồng bào các dân tộc lại rộn ràng chuẩn bị cho một ngày lễ đặc biệt trong trái tim mình: Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026).

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Vùng Bưng 6 xã vốn là căn cứ cách mạnh gắn liền với những trang sử đấu tranh kiên cường của quân dân ta qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Đây không chỉ là căn cứ lưu giữ giá trị lịch sử, truyền thống yêu nước, Vùng Bưng đầy lau sậy, cỏ cây xưa kia nay vươn mình mạnh mẽ với tốc độ phát triển kinh tế, văn hóa, đô thị và công nghiệp.

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Sương sớm còn vương trên những tán rừng già, giăng thành lớp màn mỏng bảng lảng phủ xuống buôn làng. Từng mái nhà dài của người Mnông ở xã Đam Rông 4 (Lâm Đồng) lặng lẽ thức giấc trong tiếng gà rừng gọi sáng, trong mùi khói bếp len qua vách gỗ. Con đường đất đỏ dẫn xuống bến nước diễn ra lễ cúng hôm nay bỗng trở nên rộn ràng khác lạ!

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa là một công trình quân sự trong lòng đất tại phường Phú Thọ Hòa, TP Hồ Chí Minh. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, địa đạo Phú Thọ Hòa là điểm trú ngụ của bộ đội chủ lực, được các đơn vị đặc công biệt động của cách mạng dùng làm bàn đạp tấn công vào nội thành Sài Gòn như: Trung đoàn Phạm Hồng Thái, Tiểu đoàn Ngô Gia Tự. Đồng thời, địa đạo cũng là cái nôi đảm bảo cho nhiều cán bộ quân dân chính đảng các cấp về dừng chân hoạt động tại đây.

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Chỉ hơn một giờ lênh đênh, còn tàu rời biển Cửa Việt (Quảng Trị) đã cặp đảo Cồn Cỏ. Tháng Tư, hòn đảo nhỏ hiện trước mắt chúng tôi xanh thẫm bởi rừng, lấp lánh bởi nắng và mang một vẻ bình yên rất riêng của vùng biển tiền tiêu. Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên không chỉ là vẻ đẹp ấy, mà là cảm giác Cồn Cỏ đang chuyển mình.

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.