Tìm bạn sau trận chiến sinh tử giữa lõi rừng Chư Mom Ray

Sáng sớm 26-3-1968, mấy người lính anh nuôi nắm sẵn cơm, chờ đồng đội tấn công lên cao điểm trở về. Cơm bày la liệt mà đồng đội chả thấy, họ nhìn cơm mà ôm nhau khóc: “Chúng mày đâu cả rồi?”... Hơn 200 lính mũ sắt Trung đoàn 209, Sư đoàn 312 đã nằm lại cao điểm trước khi trời sáng.

Mấy chục năm sau, các cựu chiến binh mới biết rằng, sau khi hy sinh, đồng đội của họ đã bị lính Mỹ thu dọn chiến trường, gom xác xuống hố bom, đổ xăng đốt rồi lấp đất. Bao năm qua, những người lính già không thể yên lòng. Họ mải miết trở lại chiến trường xưa, vạch từng lá cây, ngọn cỏ để tìm đồng đội đưa về, dẫu chỉ còn là nắm đất.

Hà Nội ra đi – Kon Tum nằm lại

Tôi đã không thể cầm lòng khi nhìn ông, người lính già có thân hình nhỏ bé, đôi mắt trũng sâu bỗng quỳ sụp xuống, chắp hai tay, miệng méo xệch, nước mắt cứ thế giàn giụa trước bát nhang đang hoá rừng rực. Phía sau ông, người bạn đồng ngũ Hồ Đại Đồng ngồi cúi đầu, giấu mặt trong bàn tay, đôi vai rung lên. 

Ở nơi vốn nhiều nắng gió, trời bỗng yên mà bát nhang chưa nhiều chân nhang, sao đã cháy? Ông Vĩnh run rẩy: “Chúng mày đấy à? Vậy là chúng mày đồng ý ở đây rồi nhá!”. 15 liệt sỹ đã được đồng đội đưa về nằm gọn trong 15 ngôi “nhà mới” đặt dưới chân núi Chư Tan Kra (huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum), nơi cách đây 50 năm đã diễn ra cuộc chiến sinh tử. Trong 15 nấm mộ chỉ duy nhất có một cái tên Phạm Bá Thi. 

Gần 20 thân nhân liệt sỹ có mặt trong ngày này đều không biết rằng, em, anh, chú, bác của mình có nằm ở đây hay vẫn đang đâu đó trên dãy Chư Tan Kra, hoặc nơi rừng già Chư Mom Ray sâu thẳm. 

Mẹ tôi, 50 năm sau mới biết nơi anh trai đã chiến đấu và hy sinh nơi này. Mắt ngân ngấn nhìn lên dãy núi, bà bảo: “Hôm nay ở đây tổ chức lễ to thế này, thể nào bác cũng về cùng đồng đội dự nhỉ!”. 

Còn cậu tôi thì cứ đứng bần thần trước dòng tên anh khắc trên đài tưởng niệm. Bao năm qua gia đình tôi đau đáu vì chưa biết bác hy sinh ở đâu. Dòng chữ vỏn vẹn trên giấy báo tử “hy sinh ở mặt trận phía Nam” khiến  gia đình chẳng biết nơi đâu mà tìm. 

Và hôm nay, chúng tôi có mặt ở nơi linh thiêng này là nhờ sự kết nối với các cựu chiến binh trở về sau cuộc chiến. Nơi đây, TP Hà Nội đã xây dựng đài tưởng niệm để tưởng nhớ những người con Hà Nội đã hy sinh trong trận quyết từ tại cao điểm 995.

Các cựu chiến binh Trung đoàn 209 và cựu chiến binh Mỹ trở lại chiến trường xưa.
Các cựu chiến binh Trung đoàn 209 và cựu chiến binh Mỹ trở lại chiến trường xưa. 

Tháng 7-2017, tôi tìm gặp ông Nguyễn Văn Vĩnh, Phó Ban liên lạc tìm đồng đội Trung đoàn 209. Sự nhiệt tình, chân thành và trách nhiệm của người lính già đã khiến tôi vô cùng cảm động. 

Khi biết thân nhân đồng đội mong mỏi tìm người thân hy sinh ở chiến trường, ông nhắc đi, nhắc lại “Tôi xin lỗi!”. Chẳng ai có quyền trách móc ông, chẳng ai yêu cầu ông phải đi tìm đồng đội đã mất, mà ông tự gắn trách nhiệm tìm đồng đội đã hy sinh lên chính đôi vai mình như một món nợ với gia đình đồng đội.

Tháng 3-1967, hơn 1.000 thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều sinh viên đại học tình nguyện ra chiến trường chiến đấu. Họ nhập ngũ vào Trung đoàn 209, Sư đoàn 312, huấn luyện quân chủ lực, được trang bị vũ khí tốt nhất thời đó như: B41, lựu đạn chống tăng, đại liên K68, trung liên RBD, AK 47, mặt nạ phòng hoá, mũ sắt Liên Xô... Đây cũng là lý do mà Trung đoàn 209 còn được gọi là Trung đoàn mũ sắt. 

Mùng 2 Tết Mậu Thân, Trung đoàn di chuyển bằng xe cơ giới vào chiến trường Tây Nguyên. Trận đánh đầu đời của những chàng lính trẻ tại cao điểm 995 huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum đã diễn ra ác liệt. Cuộc chiến không cân sức tại M2 (căn cứ hoả lực FSB14 của Mỹ) đêm 25, rạng sáng 26-3-1968, hơn 200 lính Hà Nội đã nằm lại trên dãy núi Chư Tan Kra và trong rừng Chư Mom Ray. 

Những trận đánh giành giật cao điểm cho tới hết tháng 5-1968 lại có thêm nhiều lính mũ sắt hy sinh. Sau tháng 5-1968, Trung đoàn 209 di chuyển và tiếp tục chiến đấu ở nhiều mặt trận khác. Hơn 400 lính Trung đoàn 209 đã nằm lại cao điểm 995 ở Sa Thầy trong trận đánh đầu đời.

40 năm sau, những người lính Trung đoàn 209 năm xưa đã thôi thúc đi tìm nhau để cùng làm một việc mà họ đã trăn trở, day dứt bao năm. Bắt đầu từ năm 2008, sau khi kết nối được nhau, những người lính mũ sắt quyết định trở lại tìm chiến trường xưa. 

Ông Đồng tâm sự: “Chúng tôi hỏi nhau và khi biết hàng trăm đồng đội hy sinh ở Sa Thầy chưa được ai quy tập, nhiều gia đình liệt sỹ phải nhờ ngoại cảm rước về những hài cốt, nắm đất từ các chiến trường khác thì chúng tôi bảo nhau: Mình phải đi tìm anh em về”.

Nước mắt dành cho đồng đội

Ròng rã nhiều năm trời, các thương binh cựu chiến binh sử dụng nhiều cách để xác định chiến trường cũ và nơi đồng đội hy sinh với bản đồ tác chiến, la bàn, máy định vị, máy dò kim loại... Họ tự đi ôtô, vượt qua những con đường lầy lội của đất rừng Tây Nguyên, leo lên dãy núi Chư Tan Kra, lao sâu vào cánh rừng già Chư Mom Ray... 

Ở chốn rừng thiêng nước độc với muỗi, kiến, bọ... và mưa rừng, họ chẳng nề hà. Mâm cỗ cúng đồng đội với những nén hương thơm được đưa từ Hà Nội vào mang lại sợi dây kết nối đồng đội tìm thấy nhau. 

Đêm đầu trong rừng sau mấy chục năm, chẳng ai ngủ được. Từng trận chiến đấu, sự hy sinh của đồng đội ùa về ngợp cả ký ức. Chiến trường xưa có nơi đã thành nương sắn, có nơi vẫn là rừng cây rậm rạp. Họ luồn qua những dốc núi, tìm hố bom, nắp hầm sập năm nào. Đồng đội bằng xương bằng thịt giờ chỉ còn di vật và những vệt đất đen. Những người lính rắn rỏi ôm nhau khóc nức nở. 

Ở võng núi yên ngựa, tọa độ 836915, 828906, 828908... vẫn còn nguyên những hố chôn tập thể. Chiếc mũ sắt, bi đông, cây bút máy khắc tên cùng đôi chim câu hay cô gái mặc áo dài đứng dưới cây dừa -  biểu tượng cho sự khát khao hoà bình của những chàng trai Hà Nội hiện dần sau lớp đất. Đồng đội của họ: Hồ Đại Đồng, Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Văn Chúc, Phạm Minh Ngọc, Nguyễn Văn Tứ, Lộ Khắc Tâm... mồ hôi hoà cùng nước mắt.

Những người lính già đi tìm đồng đội giữa núi rừng Tây Nguyên.
Những người lính già đi tìm đồng đội giữa núi rừng Tây Nguyên.

Trong quá trình đi tìm đồng đội, họ đã gặp những người lính ở phía bên kia đi tìm lính Mỹ mất tích. Các cựu chiến binh Mỹ đã cung cấp thêm tài liệu, trực tiếp về cuộc chiến năm xưa. 

Sau thành công bước đầu, các cựu chiến binh trong Ban liên lạc tìm đồng đội Trung đoàn 209 đã xây dựng kế hoạch, được Cục Chính sách, Bộ Quốc phòng ủng hộ, được Quân đoàn 3, Sư đoàn 10, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Kon Tum và Huyện đội Sa Thầy giao lực lượng Bộ đội để thực hiện. 

Từ năm 2009, người liệt sỹ Trung đoàn mũ sắt đầu tiên được trở về là Tạ Ngọc Giao (C5D7E209). Và sau đó, lần lượt 16 ngôi mộ lẻ, ngôi mộ chung 20 liệt sỹ, ngôi mộ chung 81 liệt sỹ rồi 4 mộ lẻ… được quy tập. 

Cuối tháng 11-2017, chuyến tìm kiếm quy tập đã đưa được 15 đồng đội trở về. Trong lần này, các ông cũng đã tìm ra vị trí ngôi mộ chung thứ ba của 34 liệt sỹ trên căn cứ FSB14 (M2) nằm trên hướng tiến công của C2D7E209 trong trận đánh ngày 26-3-1968. 

Đêm giao thừa, trong không khí sum họp gia đình, vẫn có những giọt nước mắt lặng lẽ dưới bàn thờ gia tiên của người vợ, chị, của người anh, người em nhớ về người thân nằm đâu đó trên dải đất hình chữ S. Sự bình yên trong mỗi gia đình hôm nay đã phải đánh đổi bằng máu và nước mắt của hàng triệu chiến sỹ ngày hôm qua. 

“Mình nằm trong chăn ấm đệm êm, nghĩ đến các đồng đội đang nằm sương gió trên núi mà không đành lòng” – nỗi niềm của những người lính già và hành trình đầy hy sinh thầm lặng của họ đã mang đến xúc cảm cho tôi kể lại câu chuyện nhân văn này. Năm mới, mong các cựu chiến binh có thêm sức khoẻ để tiếp tục hành trình trọn nghĩa vẹn tình.

Việt Hà

Các tin khác

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

“Việt Nam thành công không chỉ vì đạt được thành tựu đáng chú ý, mà còn vì đã tìm ra con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn quốc gia”, Đại sứ Trung Quốc Hà Vĩ chia sẻ. Còn với Đại sứ Liên minh châu Âu Julien Guerrier, trong 30 năm qua, mỗi lần ông đến Việt Nam đều cảm nhận sự đổi thay và tiến bộ rõ rệt...