Cú hích lịch sử
Chưa bao giờ bóng chuyền Việt Nam nhận được sự quan tâm lớn từ cả giới thượng tầng lẫn khán giả như hiện tại. Sau những chiến tích vang dội mang tính lịch sử của đội tuyển nữ dưới sự dẫn dắt của HLV Nguyễn Tuấn Kiệt tại các sân chơi từ Đông Nam Á đến thế giới, môn thể thao này đã thực sự bước ra khỏi cái bóng của bóng đá để tự khẳng định giá trị thương mại và sức hút nội tại của mình.
Trước thềm ASIAD 20, Cục Thể dục Thể thao cùng Liên đoàn Bóng chuyền Việt Nam (VFV) đã đưa ra một quyết định táo bạo chưa từng có, cử cả 4 đội tuyển tham dự đại hội gồm: Đội tuyển bóng chuyền nam trong nhà, Đội tuyển bóng chuyền nữ trong nhà, Đội tuyển bóng chuyền bãi biển nam, Đội tuyển bóng chuyền bãi biển nữ.
Theo lịch thi đấu công bố, các trận đấu bóng chuyền bãi biển sẽ là những nội dung khởi tranh sớm nhất, từ ngày 20/9 đến ngày 3/10 tại các bãi biển thuộc khu vực thành phố Okazaki, tỉnh Aichi.
Ở nội dung trong nhà, đội tuyển nữ Việt Nam sẽ bước vào chiến dịch vòng bảng từ ngày 16/9, hướng tới trận tranh huy chương vào ngày 22/9. Ngay sau khi giải nữ khép lại, đội tuyển nam sẽ tiếp quản sàn đấu từ ngày 27/9 và đặt mục tiêu tiến sâu nhất có thể, nơi trận chung kết sẽ diễn ra vào ngày 3/10.
Việc đầu tư nguồn ngân sách lớn, dự kiến không dưới 9 tỉ đồng bao gồm cả chi phí tập huấn để đưa cả 4 đội tuyển cùng xuất quân sang Nhật Bản không đơn thuần là câu chuyện "góp mặt cho đủ số lượng". Đây là một tính toán mang tính chiến lược dài hạn của ngành thể thao giúp các VĐV cọ xát với những hệ thống chiến thuật tân tiến nhất thế giới từ các cường quốc như Nhật Bản, Trung Quốc, Iran hay Hàn Quốc. Đồng thời, nó cũng tạo ra áp lực thành tích buộc các đội tuyển phải nâng tầm chuyên nghiệp hóa từ khâu tập luyện, dinh dưỡng đến phục hồi chấn thương.
Đội tuyển nam trước bài toán thay đổi tư duy chơi bóng
Trong khi đội tuyển nữ đã định hình được bộ khung vững chắc và lối chơi gắn kết dưới thời HLV Nguyễn Tuấn Kiệt, đội tuyển nam trong nhà vẫn đang loay hoay tìm lại ánh hào quang và vị thế của mình tại khu vực Đông Nam Á, chứ chưa nói đến việc vươn ra biển lớn châu lục. Nhiều năm qua, bóng chuyền nam Việt Nam luôn sở hữu những cá nhân có thể chất vượt trội, chiều cao lý tưởng và sức bật đáng nể, nhưng kết quả thu về ở các kỳ SEA Games hay AVC Cup vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Nhận diện rõ nút thắt nằm ở tư duy chiến thuật và phương pháp huấn luyện có phần lối mòn, VFV đã quyết định thực hiện một bước đi mang tính đột phá: Bổ nhiệm ông Federico Rampazzo vào chiếc ghế HLV trưởng đội tuyển nam quốc gia.
"Chúng tôi không thiếu những chủ công có khả năng dứt điểm sấm sét, nhưng chúng tôi thiếu một hệ thống vận hành trơn tru, hiện đại và đồng bộ", một thành viên trong Ban chuyên môn của VFV thừa nhận. "Sự xuất hiện của ông Rampazzo được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để bài toán này".
Italia từ lâu đã được xem là cái nôi của bóng chuyền hiện đại, nơi khai sinh ra những sơ đồ chiến thuật phức tạp và hệ thống phân tích dữ liệu đối thủ cực kỳ chi tiết. Việc một chiến lược gia đến từ trường phái danh tiếng này đồng ý dẫn dắt đội tuyển Việt Nam đã tạo nên làn sóng phấn khích lớn trong giới chuyên môn lẫn người hâm mộ nước nhà.
Nhiệm vụ đầu tiên và cũng là thuốc thử liều cao cho ông Rampazzo chính là chặng 1 giải bóng chuyền nam quốc tế SEA V.League đang diễn ra tại Philippines. Đây không chỉ là giải đấu khởi động để ông làm quen với các học trò mới trong môi trường thực chiến, mà còn là thước đo chân thực nhất cho khả năng thích ứng của các tuyển thủ Việt Nam trước những giáo án huấn luyện chuẩn châu Âu.
Giữ bộ khung, đổi "bộ não"
Thông thường, khi một HLV ngoại tiếp quản một đội tuyển mới, họ sẽ có xu hướng thực hiện những cuộc thanh lọc lực lượng mạnh mẽ nhằm đưa về những học trò phù hợp với triết lý của mình. Thế nhưng, chiến lược gia người Italia lại chọn một lối đi hoàn toàn khác biệt và đầy tinh tế.
Trong đợt tập trung chuẩn bị cho các chiến dịch lớn lần này, danh sách quân số của đội tuyển nam Việt Nam gần như không có bất kỳ sự xáo trộn đáng kể nào so với thời của người tiền nhiệm Trần Đình Tiền. Những gương mặt kỳ cựu và đang ở độ chín của sự nghiệp như chủ công Nguyễn Ngọc Thuân, Dương Văn Tiên hay phụ công Trần Minh Đức vẫn tiếp tục được trao cơ hội gánh vác trọng trách quốc gia.
Quyết định giữ nguyên bộ khung nhân sự này cho thấy sự tôn trọng của HLV Rampazzo đối với nền tảng hiện tại của bóng chuyền Việt Nam. Ông hiểu rằng, trong khoảng thời gian ngắn ngủi chuẩn bị cho ASIAD 20, việc xáo trộn lực lượng quá sâu sẽ chỉ mang lại sự bất ổn định. Thay vào đó, ông tập trung toàn bộ tâm huyết vào việc nâng cấp "phần mềm" - tức là thay đổi tư duy chơi bóng, cải thiện kỹ năng cá nhân và tối ưu hóa sự phối hợp giữa các vị trí trên sân.
Dưới sự chỉ đạo của nhà cầm quân người Italia, các buổi tập của đội tuyển nam đã thay đổi hoàn toàn về mặt chất lượng. Ông yêu cầu các học trò phải từ bỏ thói quen chơi bóng dài, bóng bổng vốn rất dễ bị các hàng chắn cao lớn của đối phương bắt bài. Thay vào đó, đội tuyển nam Việt Nam đang được rèn giũa lối chơi tốc độ cao, các đường chuyền biên tầm trung và thấp, kết hợp với các bài phối hợp nhanh ở khu vực giữa lưới nhằm phân tán hàng thủ đối phương.
Đặc biệt, khâu phòng thủ hàng sau và bước một - điểm yếu chí mạng khiến bóng chuyền nam Việt Nam nhiều lần phải ôm hận trước người Thái hay người Indo - đang được ông Rampazzo chỉnh sửa tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ nhất. Từ tư thế đứng đón bóng, cách di chuyển bọc lót cho đến sự phối hợp thông tin giữa libero và các cầu thủ hàng trên đều được đưa vào các bài tập mô phỏng thực tế với cường độ cực cao.
Rào cản thực tế và kỳ vọng dài hạn
Dù sự xuất hiện của HLV Rampazzo mang đến một luồng sinh khí mới đầy hứa hẹn, nhưng giới chuyên môn cũng cần giữ một cái đầu lạnh để nhìn nhận những rào cản thực tế mà bóng chuyền nam Việt Nam đang phải đối mặt.
So với các đối thủ hàng đầu châu lục như Iran hay Nhật Bản, các vận động viên Việt Nam vẫn lép vế về mặt thể hình, sức bật và đặc biệt là thể lực duy trì trong các trận đấu kéo dài 5 set.
Hệ thống giải quốc nội chưa đồng bộ cũng là một rào cản nội tại còn hiện hữu. Giải bóng chuyền VĐQG của Việt Nam vẫn còn khá sơ khai, chỉ có 8 đội tham dự thi đấu trong hai giai đoạn. Tổng thời gian thi đấu ngắn (khoảng 2 tuần), lại thiếu các trận đấu có tính cạnh tranh cao liên tục (7 vòng đấu vòng tròn và 1 loạt play-off phân hạng), khiến các cầu thủ dễ rơi vào trạng thái "thiếu thực chiến đỉnh cao".
Tuy nhiên, việc VFV dám nghĩ, dám làm, dám đầu tư đưa cả 4 đội tuyển đi đánh xứ người và thuê về một HLV đẳng cấp thế giới đã là một thắng lợi lớn về mặt tư duy làm thể thao chuyên nghiệp. Đây chính là tiền đề quan trọng để bóng chuyền Việt Nam xây dựng một chân đế vững chắc cho tương lai.
